Gezonde ondernemingen

De privatisering in de gezondheidszorg is onstuitbaar. Minister Borst moet eraan geloven. Buiten het reguliere bestel bloeit het particulier initiatief....

door Jet Bruinsma

NEGENTIGDUIZEND gulden betaalde Coby Minderman (60-plus) de Amerikaanse orthopedisch chirurg Alfred Bonati deze zomer voor drie laserbehandelingen in zijn privékliniek in Florida. 'We boften dat ons huis hypotheekvrij was, daar konden we aardig op lenen', zegt Minderman, die al jarenlang last had van harnnekkige pijn in rug en benen.

Nederlandse verzekeraars weigeren de behandelingen van Bonati, die in Nederland niet worden toegepast, te vergoeden. Ook het verblijf van twee maanden in Florida kwam voor eigen rekening. Coby Minderman verwacht hooguit een flink deel van de kosten te kunnen aftrekken van de belasting. Klachten heeft ze nog altijd, spijt niet. 'Als ik niet naar dokter Bonati was gegaan, zou ik mijn hele leven spijt hebben gehad dat ik niet alles had geprobeerd.'

De privatisering in de gezondheidszorg lijkt niet te stuiten. Of het nu is in het commerciële Amerika, het Europese buitenland of in Nederland. Minister Els Borst van Volksgezondheid mag dan wel tegen tweedeling in de zorg zijn, voor rijke en voor arme mensen, ze is niet bij machte de golf van particuliere initiatieven te keren.

Kraandrijver Jan Osterholt (50) werd in The Bonati Institute in Florida voor de somma van zestigduizend gulden (inclusief twintigduizend gulden reis- en verblijfkosten) gedeeltelijk van zijn klachten af geholpen. Toen was zijn geld op. 'Eerst had ik pijn in mijn rug, nu in mijn portemonnee', lacht hij. Zijn vrouw is gaan werken om de resterende operaties in Florida te kunnen betalen. En Osterholt hoopt op een bijdrage van zijn werkgever, omdat de whiplash is veroorzaakt door een ongeluk tijdens het werk.

Minderman en Osterholt horen tot de tientallen patiënten uit Nederland en België die via de luchtbrug van Medag Europe, eigendom van de voormalig letselschaderegelaar Hans Török, naar Florida zijn gereisd. Török werft patiënten met hardnekkige rug- en nekklachten (onder meer hernia en whiplash) voor Bonati via advertenties in kranten en damesbladen. De Amerikaanse arts betaalt de bemiddelingskosten van Medag Europe uit zijn winstmarge.

De uit Spanje afkomstige Alfred Bonati - uitvinder van gepatenteerde en naar zijn zeggen door de Food and Drug Administration (FDA) goedgekeurde laserapparatuur waarmee operaties in de wervelkolom kunnen worden uitgevoerd - brengt voor de eerste operatie twintigduizend dollar (veertigduizend gulden) in rekening, voor de tweede vijftienduizend en voor alle volgende tienduizend. 'De vrijheid van de dokter is essentieel om hem in staat te stellen goede zorg te verlenen', zegt hij, even op bezoek in Nederland. 'Ik wil goed leven, maar ik hoef geen multimiljonair te worden.'

De voorselectie voor Bonati's Nederlandse patiënten wordt uitgevoerd door de Oisterwijkse neuroloog Joop Peperkamp, die in Eindhoven Dr Peperkamps Medisch Expertisecentrum exploiteert. Pikant is dat Peperkamp lid is van de Wetenschappelijke Raad van de Whiplash Stichting Nederland, die vraagtekens zet bij Peperkamps 'bijbaan', ook al heeft hij die op persoonlijke titel.

Maar de neuroloog heeft in zijn voormalige praktijk in ziekenhuizen in Boxtel en Den Bosch ervaren dat chronische pijnklachten een verwoestend effect kunnen hebben op iemands leven. 'Ik heb het recht om aan de kant van de patiënt te gaan staan. De kwaliteit van de gezondheidszorg gaat achteruit. Er is geen tijd meer voor de patiënt. Ik vond dat ik in het ziekenhuis burnt-out was geraakt.'

De raad en het bestuur van de Whiplash Stichting stellen zich voorlopig neutraal op tegenover de Bonati-methode, in afwachting van wetenschappelijk onderzoek door Peperkamp naar een veertigtal casussen die door Bonati zijn behandeld. Want niet iedereen heeft baat bij behandeling in Florida, erkent hij. Peperkamp wordt betaald door de patiënt, niet door Bonati - 'dat zou niet ethisch zijn'.

The Bonati Institute is misschien niet het voorland van de private gezondheidszorg in Nederland, maar het medisch landschap verandert wel razendsnel. Buiten het reguliere bestel bloeit het particulier initiatief volop.

Het 'Biofit anti-agingcenter' in Bilthoven is één van de vele plastisch-chirurgische klinieken in Nederland. De behandeling wordt niet vergoed. Het centrum werd twee jaar geleden door de Utrechtse dermatoloog/allergoloog Ben Martens opgericht als een particuliere praktijk voor de behandeling van allerhande huidaandoeningen. Ook paste Martens er de ozontherapie toe met behulp van door hem ontwikkelde apparatuur. Zijn opvolger is Bert van Delen (van de omstreden en inmiddels opgeheven gender-kliniek).

Martens trok zich terug in zijn Allergie Centrum Utrecht (ACU), waar hij al meer dan twintig jaar praktijk voert. Het ACU is een van de 43 privéklinieken die door Borst zijn erkend op voorwaarde dat ze samenwerken met een ziekenhuis en alleen zorg leveren die in het ziekenfondspakket zit.

Bert van Delen houdt zich aan de regel van Borst dat patiënten niet langer dan 24 uur in een privékliniek mogen verblijven. Vergt de behandeling meer tijd, dan verhuizen de patiënten naar de particuliere Wellness-kliniek in Genk, waar de plastisch chirurg Sjef Hoeyberghs jaarlijk honderden Nederlanders behandelt. 'Nederland stelt zich een beetje mieterig op', zegt Hoeyberghs. 'Jullie minister Borst handelt illegaal met haar verboden.'

Het is ondoenlijk om de florerende nieuwe bedrijfstak van de private gezondheidszorg volledig in kaart te brengen. Ook de financiering is soms ondoorzichtig. In het Medisch Centrum Rotterdam Airport voert de orthopedisch chirurg Marcel Driessen knie-operaties uit, waar zijn eigen ziekenhuis geen geld voor heeft. Het is door Borst erkend, maar niet alle verzekeraars vergoeden de behandeling.

De Lunterse huisarts Bob van Heukelom begeleidt patiënten met hart- en vaatziekten, suikerziekte of vetzucht in de pas opgerichte Stichting Carepoint. Dat gebeurt binnen de muren en deels door hulpverleners van De Gezonde Zaak, een arbo- en preventiecentrum waarvan een aantal grote arbodiensten en verzekeraars de eigenaren zijn. De hulp wordt niet vergoed.

Banken en verzekeraars houden de privatisering in de gezondheidszorg scherp in het oog. Einte Elsinga is directeur van ING Medinet, het kenniscentrum voor de gezondheidszorg van de bankverzekeraar ING. 'Wij zijn reuze geïnteresseerd in de private sector', zegt hij. 'Je kunt je als verzekeraar onderscheiden met een polis die private zorg verzekert. Er is een koopkrachtige vraag naar snelle en luxe zorg bij ouderen en bij werkgevers, vanwege hun zieke personeel. Voor de bank kan de financiering van private zorginitiatieven interessant worden.'

Volgens Elsinga is de volgende stap dat reguliere Nederlandse ziekenhuizen 'privékliniekjes' onder hun dak gaan exploiteren. Risicodragende bedrijfjes, met een behoorlijk eigen vermogen en met aandeelhouders die delen in de winst. 'Je moet dat gewoon doen. Deze ontwikkelingen zijn aanstaande. Over een jaar is het zover. De overheid probeert dat wel krampachtig tegen te houden, maar dat zal niet lukken. De vraag naar meer of snellere zorg is er nu eenmaal. Laat de overheid zorgen voor een publiek pakket van zorg dat voor ieder gelijkelijk toegankelijk is. Daarnaast moet er ruimte zijn voor een privaat deel, dat de zorgvrager zelf betaalt. Je kunt niet het publieke krap houden en tegelijkertijd het private willen blokkeren. Dat is struisvogelpolitiek.'

Meer over