Gezellig lachend op tv om president te worden

Presidentskandidaat Amien Rais maakt zich ernstig zorgen over het mogelijk kopen van stemmen door zijn concurrenten. Maar hoe vaker op tv, hoe meer kansen....

'Ik maak mij ernstig zorgen', zegt hij tussen twee poederaanvallen door, 'over de money politics.' Die vuile politiek, waarbij partijen strooien met geld en cadeautjes, kan hem de tweede plaats, en daarmee de tweede ronde kosten, zegt Rais.

Het is zondag, de laatste dag voor de eerste rechtstreekse presidentsverkiezingen van Indonesië. Campagne mag er volgens de strakke reglementen niet meer worden gevoerd. Alle vijf kandidaten zijn echter vanaf de vroege ochtend razend druk. Hun konvooien razen met zwaailichten en loeiende sirenes kriskras door de stad, van gebedsdienst naar televisieoptreden.

President Megawati Soekarnoputri is naar Midden-Java getrokken, waar zij districtshoofden spreekt en maritieme zaken doorneemt. Dat doet zij als president, niet als kandidaat. Favoriet Susilo Bambang Yudhoyono ('SBY') bidt 's ochtends met islamgeleerden in Oost-Java om 's middags weer in Jakarta te zijn, op tijd voor de opnamen van Ode aan Indonesië, het televisieprogramma waaraan ook de kandidaten Amien Rais en Wiranto en drie vice-presidentskandidaten meedoen.

Amien Rais heeft er 's ochtends al een bezoek aan een Pesantren, een islamschool, op zitten, en een persconferentie in zijn hoofdkwartier. Inderhaast heeft hij een gebedsdienst in de Al Azhar-moskee moeten laten schieten, en alleen dankzij de politie heeft hij in vliegende vaart nog net op tijd de studio's van Metro TV bereikt, waar zijn concurrenten al zitten te rillen in de gekoelde studio.

Op zijn persconferentie, kort tevoren, heeft Rais onthuld dat hij 'talloze berichten' heeft ontvangen over tegenstanders die zich aan 'money politics' te buiten gaan. Welke partijen zijn dat? 'Echte harde bewijzen hebben wij niet', zegt hij, 'maar wij hebben veel berichten over rijst en geld dat op Java onder de mensen wordt uitgedeeld. Gezinnen krijgen twintig- tot honderdduizend rupiah (twee tot tien euro) aangeboden in ruil voor hun stem. Voor een arme Javaanse boer is dat veel geld. En in de Javaanse cultuur is het zo: als je van iemand iets krijgt, ben je hem iets schuldig.'

De meeste mensen hebben geen greep op wat de politici beloven, zegt Rais. 'Zij zien geen verschil tussen de beloftes van de kandidaten. Zij willen een leider die kan waarmaken wat hij belooft. En als er een leider is die ze vóór de verkiezingen al geld geeft, geloven ze die eerder dan een ander.'

Als hij voldoende is bepoederd wordt Rais de studio in gejaagd. Binnen zet hij zijn beste glimlach op en neemt plaats tussen zijn concurrenten. Amien blijft lachen, en keuvelt links met kandidaat-president Wiranto, en rechts met kandidaat vice-president Agum Gumelar. 'Het wordt een gezellig programma', beloven de gezellige presentatoren, en dat wordt het. De kandidaten zingen, de kandidaten lezen poëzie, de kandidaten vertellen anekdotes ('geheimen') uit hun stoute jeugd, de kandidaten staan ten slotte op en zingen arm in arm het lied Samen.

Op weg naar buiten is de glimlach op het gezicht van Amien Rais verdwenen. De pret in de televisiestudio is bloedserieus. Er hangt veel van af. Een nieuwe opiniepeiling zet Rais hoog op de tweede plaats, en elk tv-optreden kan die prognose dichter bij de werkelijkheid brengen. In andere peilingen scoort hij lager.

Strak kijkend haast Rais zich naar zijn konvooi, dat meteen naar zijn volgende afspraak jaagt. Jimmy Carter wacht. De Amerikaanse ex-president is naar Jakarta gekomen om met zijn medewerkers toe te zien op een goed verloop van de verkiezingen. Na Rais maken ook Wiranto en SBY nog hun opwachting bij de bejaarde Carter, maar Rais is dan alweer naar huis waar hij, opnieuw voor de camera's, een delegatie van de Europese Unie ontvangt.

Daarna gaat het opnieuw naar een televisiestudio, ditmaal van Trans TV, waar de kritische rockzanger Iwan Falls een concert geeft. Falls steunt Rais en heeft beloofd hem een miljoen stemmen extra te bezorgen, dus dat concert kan Rais niet missen. Vijf tv-optredens op een dag. Is dat geen campagne? 'Nee. Maar we doen wat we kunnen, hè?', glimlacht Rais' campagneleider, Eddy Soeparno.

Pas na Iwan Falls is er rust voor Amien Rais. Op het aller-allerlaatste programmaonderdeel na. Voor kwart voor twee 's nachts hebben Megawati, Wiranto, SBY en Amien Rais allemaal hetzelfde plan: 'nonton bola', voetbal kijken. Daar hangt niets meer van af. Alleen de vraag wie er zal winnen: Portugal of Griekenland?

Meer over