Gewoon achtergrond

De commerciële radiozenders zijn steeds meer op elkaar gaan lijken, want de muziekselectie is gericht op de grootste gemene deler....

Geen populairdere babbelkont op de radio dan Edwin Evers. Gezellig koutend en grappen makend, vaak over vrouwen natuurlijk (dj's zijn altijd mannen en het gaat dus altijd over vrouwen), vult hij dagelijks vier ochtenduren zendtijd van Radio 538. Het is een van de succesvolste programma's op een van de succesvolste radiozenders in Nederland. Samen met Guus Meeuwis en Albert Verlinde neemt hij minutenlang de tijd om het 'showbizznieuws' door te nemen, een alibi om aan een stuk door grappen te maken.

De verdwenen hond van een Hilversumse ster wordt aangeduid als een beestje met een drankprobleem, want het is een echte Jack Daniels. Waarop Evers mag zeggen dat het een Jack Russel is. Het drietal kletst lekker door, over Katja Schuurman die poseerde voor Playboy en daar 140 duizend euro voor zou hebben gekregen. Meeuwis is niet onder de indruk: 'Je kunt kunt natuurlijk ook op je 60ste in Playboy gaan staan, zoals Viola Holt deed, maar goed voor de oplage is het niet.'

In het genre van de commerciële bouwvakkersradio is Evers een enorm succes. Zijn publiek is twee tot drie keer zo groot als dat van zijn naaste concurrent in die uren, Rob Stenders op Yorin FM. Dat succes dankt hij niet alleen aan zijn populariteit, maar ook aan het feit dat Radio 538 een mooier pakket FM-frequenties heeft dan Yorin FM. FM-frequenties zijn goud waard voor radiostations. Wie zonder zit, is vrijwel kansloos. En zelfs wie op de FM zit, is nog niet veilig. Het ene pakket is aanzienlijk beter dan het andere.

Na jaren van bestuurlijke rimboe lijkt het nu onontkoombaar dat de FM-frequenties op korte termijn worden herverdeeld, en de spanning in de commerciële radiowereld stijgt dan ook. Wordt het een veiling? Of komt er toch een vergelijkende toets, een 'schoonheidswedstrijd', voor radiostations? En wat zijn de criteria? Maar voor de luisteraar is de grote vraag: wordt het aanbod beter? Verscheidener? Of wordt het eenvormiger?

Slechts één commerciële zender is nog succesvoller dan 538: Sky Radio. Dit station heeft niet alleen het meest begeerde frequentiepakket, maar pakt de zaken totaal anders aan dan 538. In de tijd dat Evers en Meeuwis op 538 de volgens hen gelifte borsten van Katja Schuurman bespreken, worden op Sky twee platen gedraaid. Een dj komt er niet aan te pas. Een jingle op zijn tijd, eens per uur nieuws en natuurlijk reclame, maar verder is er niets dan muziek.

In de werkplaats van tentenmakerij Alldek in Heiloo staat de radio elke dag juist op deze sobere zender afgestemd. Niet eens zozeer om het geklets van de dj's te vermijden, zegt Johan de Mare, maar 'we zitten hier met vier man in een kleine ruimte. Als ik de radio op 538 of op 3FM zet, is er altijd wel iemand die de muziek niks vindt.'

In de werkplaats van bromfietsmakerij Beumer De Jong in Amsterdam zijn ze niet zo kieskeurig. De radio staat altijd op een populaire muziekzender. Meestal 538 of 3FM. Monteur Johan Meulenbelt: 'Ruzie hebben we er nooit over. Degene die 's morgens de radio aanzet, bepaalt waar hij op staat.' Slechts in één geval luisteren de monteurs naar Sky: 'Als een van de ouderen de radio aanzet, want die willen wat rustiger muziek.' Of er nou een dj praatjes verkoopt of niet, dat kan niemand veel schelen. 'Het is gewoon achtergrond, en iedereen heeft liedjes die hij meezingt', zegt Meulenbelt.

De keuze van het radiostation is kennelijk gebaseerd op eenzelfde tactiek: vermijd irritatie. De grootste gemene deler, daar wordt in de werkplaats op afgestemd. Geen wonder dat de commerciële muziekzenders steeds meer op elkaar gaan lijken.

Radio Noordzee bijvoorbeeld, was tot drie jaar geleden een Nederlandstalig station met presentatoren als Hans van der Togt en Conny van den Bosch, maar met die formule werd onvoldoende publiek aangeboord. Woordvoerder Rob Zomer van Noordzee FM: 'Nederlandstalige muziek is voor mensen van 35 jaar en ouder, en dan nog van de lagere welstandsklassen.' Uitgerekend groepen die niet erg interessant zijn voor adverteerders. Noordzee FM is verplicht de helft van zijn zendtijd te besteden aan Nederlandse muziek, waaronder Nederlandstalig, maar de zender zou dolgraag van die verplichting af komen. Met de opgelegde verplichtingen haalt Noordzee bij lange na niet de omzetcijfers van de echte populaire zenders Sky, 538, Yorin FM en Radio 10.

Robert-Jan van der Hoeven van het zenderbedrijf Broadcast Partners heeft de popularisering ook geconstateerd bij Radio 538. 'Dat noemden wij vroeger Boenk Radio', zegt hij, doelend op de destijds stampende muziek. Tegenwoordig draait 538 middle-of-the-roadmuziek.

Radio 10 en Yorin FM hebben vanaf het allereerste moment van hun bestaan nooit iets anders gedaan, hoewel hun formule wel verschilt. Radio 10 draait gouwe ouwe en belegen hits, Yorin FM is geobsedeerd door de topveertig.

Ton Lathouwers, directeur van Sky Radio, heeft er een wetenschap van gemaakt de grootste gemene deler in de muzieksmaak te vinden. Er wordt vrijwel geen plaat gedraaid voordat hij in een uitvoerig onderzoek is getest door het onderzoeksbureau Intomart. 'Wij mikken op vrouwen van 20 tot 35 en op mannen van 35 tot 50 jaar, want die blijken ongeveer dezelfde smaak van muziek te hebben.' De plaat wordt aan een panel van luisteraars voorgelegd, en vervolgens wordt er hogere wiskunde mee bedreven om vast te stellen wanneer een plaat is 'uitgebrand'.

Sky heeft er wetenschap van gemaakt om de grootste gemene deler in de grootste doelgroep te vinden, maar ook de andere stations tenderen naar een middenkoers. Als bij de aanstaande herverdeling van frequenties nieuwe partijen in de ether komen, valt dan een verbetering te verwachten?

Op het eerste gezicht lijkt dat het geval.

Neem Colorful Radio, van de vermogende zakenman Erik de Vlieger. Een zender die popmuziek uit alle hoeken van de wereld haalt. Urban en Latin, afgestemd op een jong, alternatief en multicultureel publiek.

Of neem ID & T, van de ook al vermogende zakenman Duncan Stutterheim, dat via de kabel al enkele jaren house en dance draait. Ook tijdens het ontbijt. ID & T zegt zelfs geld te verdienen, en dat doet geen enkel ander station dat alleen op de kabel zit.

Of neem Kink FM, van de Veronica-groep, dat zijn hippe popmuziek vrijwel nooit laat onderbreken door dj's. Voor jongeren die genoeg hebben van hitjes.

Of neem Arrow Classic Rock, dat ouderwetse gitaristenrock uitzendt, van Stones en Led Zeppelin tot Coldplay en R.E.M. Het is de persoonlijke voorkeur van de baas, Ad Ossendrijver. Maar Arrow is ook een goed voorbeeld dat de verwachtingen voor verandering op de herverkavelde FM niet te hoog gespannen mogen worden.

Ossendrijver: 'We hebben nu adverteerders voor mannenzaken, zoals auto's, bier en telecom. Over de nieuwe tampon van Always zul je bij ons niets horen. Met deze formule draaien we net een klein operationeel verlies.' Daarom wil Ossendrijver een FM-frequentie, maar ook een iets andere formule. 'We gaan op zoek naar een iets jonger publiek.' Op naar het midden dus.

Kink is weliswaar een interessante zender, maar als Veronica erin slaagt een FM-frequentie te bemachtigen, zal zij die gebruiken voor de onlangs gelanceerde en veel minder avontuurlijke formule Veronica FM. En, voegt directeur Jan Hoogesteijn toe: 'De formule van Kink zal ook iets populairder moeten. We mikken nu op een Lowlands-publiek, en dat moet meer richting Pink Pop.' Naar het midden dus.

Meer over