Vijf vragen overVaccins in Latijns-Amerika

Gewone Latijns-Amerikanen moeten nog wel een jaartje wachten op vaccin

Alleen Chili heeft genoeg vaccin om al zijn inwoners twee keer in te enten. Alle andere Latijns-Amerikaanse landen scoren veel lager. Maar gevaccineerd wordt er, al was het maar om corona-ontkennende bakerpraatjes weer een beetje goed te maken, en politiek gezichtsverlies te repareren.

Protestactie tegen vaccinatieplicht in São Paulo. Beeld Getty Images
Protestactie tegen vaccinatieplicht in São Paulo.Beeld Getty Images

Eind mei riep de Wereldgezondheidsorganisatie WHO Latijns-Amerika uit tot het nieuwe ‘epicentrum’ van de pandemie. Hoe gaat het nu met de regio?

Inmiddels zijn volgens (tekortschietende) officiële statistieken een half miljoen van de circa 640 miljoen inwoners van Latijns-Amerika overleden aan covid-19, bijna 30 procent van de wereldwijde 1,75 miljoen coronadoden. Pogingen om de opmars van het virus te stuiten liepen telkens stuk op de noodzaak onder honderden miljoenen mensen om te werken, op de markt, in de taxi, als schoonmaker, in de bouw. Corona zal ook in 2021 slachtoffers blijven eisen, want de route richting grootschalige vaccinatie in de regio is lang.

Zijn er al landen begonnen met vaccineren?

Op de 24ste, als ware het een kerstcadeau, hebben drie landen de eerste vaccins van Pfizer/BioNTech toegediend. In Mexico kreeg hoofdverpleegkundige María Irene Ramírez als eerste het medicijn. De inenting werd live uitgezonden tijdens een persconferentie van president López Obrador. ‘Ik had me geen mooier geschenk kunnen wensen’, zei Ramírez. Ook in Chili kreeg een verpleegkundige als eerste het vaccin. In Costa Rica had een vrouw van 91 die dag de primeur. Argentinië ontving vorige week de eerste 300 duizend doses van het Russische Spoetnik V. Deze dinsdag zijn de eerste zorgmedewerkers gevaccineerd.

Het zijn hoopvolle momenten voor een regio die snakt naar verlichting, maar voor de grote meerderheid is vaccinatie nog heel ver weg en de dreiging van het virus nog heel dichtbij. Veel landen vestigden in december nieuwe besmettings- en overlijdensrecords.

Hoe ziet het klassement eruit in de Latijns-Amerikaanse vaccinatierace?

Het Amerikaanse Duke Global Health Institute houdt online bij hoe landen presteren. Chili komt als enige Latijns-Amerikaanse land boven de 100 procent uit. Het zou genoeg doses hebben gereserveerd om de circa 19 miljoen Chilenen twee keer te vaccineren. Daarna volgen grotere landen als Brazilië (210 miljoen mensen), Mexico (126 miljoen inwoners) en Argentinië (44 miljoen) die toezeggingen hebben van fabrikanten waarmee ze circa de helft van hun bevolkingen kunnen vaccineren.

Ook een klein welvarend land als Costa Rica scoort goed in de Duke-ranglijst. Geen van de Latijns-Amerikaanse landen komen in de buurt van de hoeveelheden vaccins die de VS, Canada, het Verenigd-Koninkrijk en de Europese Unie hebben besteld.

Onderaan in de Duke-statistieken bungelen armere landen als het Midden-Amerikaanse El Salvador en het Zuid-Amerikaanse Venezuela, die tot nu toe vaccins hebben kunnen reserveren voor 15 tot 20 procent van hun inwoners. Andere landen, zoals het zwaar door covid getroffen Peru, hebben nog helemaal geen deals kunnen sluiten en zijn volledig afhankelijk van Covax, het (beperkte) vaccinatieprogramma van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Hoe politiek zijn de vaccinatiekeuzes van regeringen?

Presidenten die hun bevolkingen niet konden beschermen tegen het virus, hopen op het vaccinatie-panacee om hun populariteit weer op te krikken. De Mexicaanse president López Obrador, die aanvankelijk het virus bagatelliseerde en ook nu nog tijdens werkbezoeken zijn mondkapje amper draagt, viert elke vaccin-stap als een nationaal succes.

De Braziliaanse president Bolsonaro gebruikt de vaccins zelfs om een binnenlandse politieke rel uit te vechten. De federale overheid heeft 100 miljoen vaccins van het Britse AstraZeneca besteld. Zijn rechtse politieke rivaal João Doria, gouverneur van deelstaat São Paulo en mogelijk presidentskandidaat in 2022, sloot een deal met het Chinese Sinovac. Bolsonaro heeft meermaals gesuggereerd dat Brazilië niet in zee gaat met de Chinezen, volgens critici enkel om Doria te dwarsbomen. Zo hobbelt het land met de meeste slachtoffers in de regio richting een nog onduidelijk vaccinatietraject. Vaccinaties beginnen op z’n vroegst in februari.

Het socialistische regime van Venezuela kijkt enkel naar bondgenoten Rusland en China. De zoon van president Maduro heeft het vaccin Spoetnik V al toegediend gekregen. ‘De Venezolaanse jeugd vertrouwt op Rusland en haar medicijnen’, zei Maduro junior.

Gaat het Latijns-Amerikaanse landen lukken om al hun inwoners te vaccineren?

De opgave is groot. Miljoenen mensen wonen in afgelegen dorpen op het platteland, hoog in het Andesgebergte of diep in het Amazonewoud. Het vaccin van Pfizer, dat bij min 70 graden moet worden bewaard, valt voor veel tropische gebieden af.

Andere vaccins zijn gemakkelijker te transporteren en bovendien goedkoper, zoals dat van het Britse AstraZeneca en de Russische variant Spoetnik V. Maar rond deze vaccins bestaan nog steeds vragen over effectiviteit en bijwerkingen. ‘Het product presenteert een acceptabele balans tussen baten en risico’s’, stelde de Argentijnse medicijnenadministratie die op 23 december Spoetnik V versneld goedkeurde.

Toch is het niet ondenkbaar dat in de loop van volgend jaar ook in Latijns-Amerika op vrij grote schaal mensen worden ingeënt. Veel landen hebben ervaring met vaccinatieprogramma’s, bijvoorbeeld tegen jaarlijks terugkerende griepvirussen. ‘Latijns-Amerikaanse landen hebben over het algemeen goede vaccinatieschema’s’, stelde de Mexicaanse arts Alejandro Macias in de podcast Medicina de impacto. Hij leidde in 2009 in Mexico de strijd tegen de varkensgriep. ‘Maar de meeste landen werken met koeling tussen de 2 en 8 graden.’

Mexico zet met hulp van het leger vaccinatiecentra op, zei Macias. Want het is onmogelijk om de kleinste dorpjes te bereiken. ‘Mensen zullen naar deze centra toe moeten om zich te laten vaccineren.’ Zo zal ook in andere landen het vaccineren in eerste instantie plaatsvinden in gezondheidscentra, waar het medisch personeel als eerste aan de beurt is. Daarna volgen de ouderen en de cruciale beroepen.

De meeste ‘gewone’ mensen zullen nog zeker een jaar moeten wachten. Mexico hoopt het komende jaar 34 miljoen mensen in te enten, ruim een kwart van de bevolking, te beginnen met de risicogroepen. De Colombiaanse autoriteiten bevestigden al dat Colombianen ‘zonder prioriteit’ op z’n vroegst in 2022 aan de beurt zijn.

Lees ook

Zo raakte Nederland achterop bij het vaccineren
‘Zorgvuldigheid’. Dat is het argument van Hugo de Jonge waarom Nederland pas weken later dan Duitsland begint met vaccineren. Een reconstructie van de Volkskrant toont een ander beeld: hoe Nederland lang vertrouwde op een eigen vaccinatie-infrastructuur die ongeschikt is voor het Pfizer-vaccin.

Andere landen zijn begonnen met vaccineren: ‘Dag van hoop’
‘Een dag van hoop’, zei de president van Duitsland. ‘Europa’s moment’, aldus Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Vrijwel alle Europese lidstaten zijn begonnen met het toedienen van de eerste doses van het BioNTech-Pfizer-vaccin. De grote uitzondering is Nederland, dat pas op 8 januari start met prikken. Een overzicht.

Meer over