Column

Gewend aan staatshoofd met oranje peniskoker

Vandaag is het Koningsdag en daarom is de kans groot dat u dit stukje niet leest, maar ergens in kou tussen de kinderen staat te blauwbekken.

null Beeld epa
Beeld epa

Volgens De Telegraaf hebben de Oranjeverenigingen het steeds moeilijker om feesten te organiseren en dat is niet vanwege het slechte weer, maar vanwege de gemeentelijke regelgeving. Er moeten van te voren dikke draaiboeken worden ingeleverd, waarin de gebeurtenissen van minuut tot minuut staan weergegeven. De vrijwilligers maken plaats voor gecertificeerde beveiligers en verkeersregelaars. Zo hebben steeds minder mensen er trek in om lid te worden van een Oranjevereniging. Het is net als bij de kerken: die lopen leeg.

Niettemin stond gisteren in Trouw een interview met Joop (Jochem Hendrik) van den Berg, voormalig Tweede Kamerlid voor de PvdA, voormalig PvdA-senator, voormalig hoogleraar en naar eigen zeggen ook voormalig republikein. Onder de titel Macht verloren, gezag versterkt heeft Van den Berg een bundel geschreven waarin hij zijn gedachten over het Nederlands koningschap heeft vastgelegd. Helaas kon geen boekhandel bij mij in de buurt het werkje op korte termijn leveren, waaruit ik opmaak dat de kwestie niet zo speelt onder de bevolking. Ik moet het dus doen met het interview, maar daarin staat genoeg om een indruk te krijgen van Van den Berg zijn opvattingen.

Nu is Van den Berg natuurlijk niet de eerste socialist/sociaaldemocraat, die zich tot de monarchie heeft bekeerd. Misschien is het allemaal begonnen met Alexander Cohen (1864-1961), die de werdegang doormaakte van anarchist tot monarchist. In 1887 werd hij gearresteerd, omdat hij bij de intocht van Willem III had geroepen: 'Leve Domela Nieuwenhuis! Leve 't socialisme! Weg met koning Gorilla!'.

Hij kreeg zes maanden gevangenisstraf, vluchtte Nederland uit, maar moest negen jaar later alsnog zitten, toen hij bij een illegaal verblijf werd opgepakt. Hij weigerde bij regentes Emma gratie te vragen. Maar in de loop der jaren werd Cohen steeds rechtser, wat zijn schrijverschap vreemd genoeg alleen maar ten goede kwam. Zijn Uitingen van een reactionair uit 1929 behoren tot de meest lucide geschriften uit de Nederlandse literatuur.

Joop van den Berg staat in de naoorlogse traditie van sociaaldemocraten, die ons koningshuis hebben gered. Willem Drees en Joop den Uyl hadden de monarchie onderuit kunnen halen, maar zij schrokken daar op het moment suprême voor terug, zoals Troelstra ervoor terug is geschrokken om de revolutie uit te roepen. Voor Joop van de Berg is het koningshuis een kwestie van realisme en opportunisme. Iemand van hoge geboorte, dat is weliswaar onzin, maar het volk vindt het nu eenmaal prachtig. De monarchie is een bindmiddel geworden dat voor grote stabiliteit heeft gezorgd. In Europa zijn de meest stabiele democratieën tevens monarchieën.

Dat de Oranjes hun macht hebben verloren is onbetwistbaar, maar is het werkelijk waar dat zij tegelijkertijd hun gezag hebben versterkt? Wat is dan het gezag van de huidige koning Willem-Alexander? Is dat iemand die met autoriteit spreekt en naar wiens autoriteit wordt geluisterd? Vreemd. Nog nooit ben ik iemand tegengekomen die zei: 'Heb je Willem-Alexander gehoord? Wat onze koning daar naar voren heeft gebracht, dat was pas echt belangwekkend!'.

Het tegendeel is waar. Zeker wekelijks wordt onze monarch volstrekt belachelijk gemaakt op LuckyTV. Hij wordt daar gehoond en uitgelachen. Hij staat daar voor paal. Hij is de clown en de pias van Nederland. Het kan niet anders of dit werkt op den duur zeer ondermijnend voor het toch al geringe gezag van onze koning. Okay, misschien is het niet helemaal uitgesloten dat Willem-Alexander juist zijn gezag ontleent aan het feit dat hij zo vaak op de Nederlandse televisie wordt bespot voor een miljoenenpubliek, maar dan moet zijn gezag toch steunen op het calimero-effect, dat van de grootste sukkel ineens een held kan maken.

Willem-Alexander als Eddie the Eagle, met dank aan LuckyTV. Daar hoeft al lang geen weggeworpen wc-pot meer aan te pas te komen.

Een kind kan inzien dat er een lijn loopt van LuckyTV naar de argeloze Ebru Umar. De Nederlander is er zo gewend aan geraakt zijn staatshoofd met afgezakte broek en peniskoker af te beelden dat hij of zij zich nauwelijks nog kan voorstellen dat daar elders anders over wordt gedacht. Kinderachtig van die andere staatshoofden, maar toch. Die laten niet met zich sollen. Als ergens de grootsheid van de Nederlandse koning in schuil gaat, dan is het in zijn rol van kop-van-jut.

Meer over