Gevreesd gevaar

Eén lang gerekte schreeuw en een koffertje dat op de grond valt. Hierdoor kan in dit hypernerveuze land in 2010 al paniek worden gesticht in een menigte....

Het gedrag van een menigte is altijd onvoorspelbaar. Relatief kleine voorvallen kunnen er krachtig resoneren. Maar je kunt je niet aan de indruk onttrekken dat de massa in Nederland na een reeks schokkende gebeurtenissen in de achterliggende jaren overgevoelig is geworden voor verondersteld gevaar. Het is buitengewoon triest dat dit zo indringend zichtbaar geworden is tijdens de twee minuten stilte voor de doden – het moment dat de Nederlanders bij uitstek met elkaar verbindt. Hiervan gaat een sterk demoraliserende invloed uit op een volk waarvan het zelfvertrouwen toch al wankelt.

In vergelijking met de dodenrit van Karst T. is de ordeverstoring op 4 mei betrekkelijk onschuldig – de bijna 70 licht gewonden ten spijt. Het is vooral de weerklank in de samenleving die bepaalt hoe groot de schade uiteindelijk zal zijn. Het is aan de Nederlanders om te bepalen of zij zich door kwaadwillende eenlingen laten gijzelen of niet. In dat licht was de eerste reactie van demissionair minister-president Balkenende niet gelukkig. In zijn geschoktheid sprak hij over de angst voor een bom die door het koffertje was gewekt. Daarmee vergrootte hij het voorval onbedoeld uit.

De verslaggeefster van het NOS Journaal droeg eveneens bij aan de opwinding. Tijdens de persconferentie over de gebeurtenissen op de Dam vroeg ze de Amsterdamse hoofdcommissaris Welten hoe het mogelijk was dat iemand met een koffertje de plaats des onheils had weten te bereiken – terwijl op dat moment al vaststond dat het veronderstelde corpus delicti slechts kantoorartikelen bevatte. Het antwoord deed meer ter zake dan de vraag: er waren ook kinderwagens en fietsen op de Dam gesignaleerd. Hadden die soms moeten worden geweerd?

Inderdaad is niet het gebrek aan beveiliging het probleem dat op 4 mei opnieuw aan het licht kwam, maar de angst voor dingen die zouden kunnen gebeuren. Een angst die weliswaar is gevoed door ernstige voorvallen, maar die niet meer in verhouding staat met de reële dreigingen om ons heen, en die niet kan worden weggenomen door detectiepoortjes, wegversperringen en identiteitscontroles. De veiligheidsmaatregelen die de laatste jaren zijn getroffen, hebben – integendeel – mogelijk zelfs bijgedragen aan het algemene gevoel van onbehagen.

Gelukkig was koningin Beatrix zich dinsdagavond ten volle bewust van haar voorbeeldfunctie. Toen de menigte op de Dam zich nog niet had herpakt, stond zij weer op de plaats die ze kort tevoren in allerijl had moeten verlaten en werd de ceremonie hervat waar ze was afgebroken. De gekte mag niet verder vat op ons krijgen – dat gaf de koningin te kennen. Hopelijk vindt die aansporing gehoor.

Reageren? volkskrant.nl/commentaar

Meer over