Gevoelstwent

Regisseur en producent Johan Nijenhuis, bekend van feelgoodfilms als Costa, heeft de nieuwe tv-serie Rechercheur Ria gemaakt. En, kan hij tegen kritiek?

T

elevisie of film?

'Dat is meteen een hele moeilijke. Laat ik eerst de nuance aanbrengen. Het leuke van televisie is dat je met een karakter veel dieper kan gaan en veel langer mee kan dan bij film. Toen ik Goede Tijden, Slechte Tijden en Westenwind maakte, was er vanuit film nogal veel dedain richting televisie. Maar toen merkte ik al dat het heerlijk is om een personage achtenveertig afleveringen te volgen en alle lagen van dat karakter af te pellen.

'Het mooie van film is dat je elke keer als je een film maakt een nieuwe wereld creëert. Je begint weer helemaal met een blanco blad dat je opnieuw moet gaan schilderen. Toen ik aan de filmacademie begon, dacht ik nog: film maak je voor de eeuwigheid. Maar dat is niet waar. Film is bijna net zo'n wegwerpproduct geworden als televisie. Ik heb niet de indruk dat over twintig jaar nog wordt omgekeken naar de films die wij tegenwoordig maken. Die nuchterheid moet je wel hebben. De snelheid waarmee tegenwoordig films en televisieseries worden gemaakt, zal alleen nog maar toenemen. Niet veel van wat we maken is over dertig jaar het herhalen, laat staan het aanzien waard. Toch kies ik voor film omdat het elke keer weer volledig nieuw is. Het gevaar van televisie is dat je je na een paar seizoen gaat herhalen.'

Verhaal of karakter?

'Verhaal. Omdat uit dat verhaal iemands karakter wel blijkt. En ja, dat verhaal is karaktergedreven, maar als kijker vind ik: vertel me nou eerst maar eens een verhaal. Dat merk ik zelfs bij de boeken die ik aan mijn kinderen voorlees. Als het eerst begint met 'Mies was een lief meisje dat altijd...blablabla' en 'Piet was een jongen die ...' Maar als het nou gewoon begint met 'Toen Piet de appel van Mies stal...' dan hebben we een verhaal, dan ben ik geïnteresseerd. Dus ja, verhaal.'

Artiest of ambachtsman?

'Een artiest is al snel een kunstenaar en daar druipt enige pretentie van af. Ik weet van een hoop kunst ook niet wat ik er mee moet, dus ik zie film en televisie als een toegepast ambacht, waarbij je telkens wel weer nieuwe trucjes uitprobeert. Ik zie liever een ambachtelijk gemaakte televisieserie dan een kunstzinnig gemaakte televisieserie. Flikken Maastricht is een ambachtelijk heel goed gemaakte televisieserie. Dat wil niet vernieuwend zijn, maar is binnen het genre heel goed gemaakt. Ramses verliest zich in zijn eigen kunstzinnigheid. Daar heb ik wel een karakter, maar ik zie geen verhaal. Dus na de tweede aflevering hoef ik niet meer te kijken. Het vakmanschap van een verhaal vertellen is losgelaten. Ja, dan vind ik het niet meer interessant.'

Rechercheur Ria of The Killing?

'Rechercheur Ria. Ik heb alleen de trailer van The Killing gezien en dan vind ik het meteen zo donker; daar wil ik niet mijn avonden aan spenderen. Ik blijf liever weg bij dat zware, dat donkere. Ik kijk geen horror meer, ik kijk geen diepe narigheid meer; dat vind ik een hele onprettige manier om een avond te vullen. Daar ben ik misschien een te positief mens voor. Waarom zou ik het mezelf aandoen om ergens anderhalf uur buikpijn van te hebben? Ik kan het niet laten om ergens toch een happy end in te zoeken, of in elk geval het geloof te hebben dat er diep van binnen iets goeds in ons allemaal zit. Ik ga liever voor de lach dan voor de buikpijn.'

Formule of gevoel?

'Gevoel, want een formule verveelt mezelf en daarom het publiek ook. Zodra je een formule herkent, wordt het saai. Film gaat alleen maar over een gevoel, een televisieserie ook. Dat was het leuke aan het werken aan Rechercheur Ria. Hoe Ellen Pieters haar rol speelt is fantastisch. Ze heeft een hele mooie komische timing, maar ook de juiste gedrevenheid. Op het moment dat je als kijker de formule te veel voelt, wordt het saai. Bij Baantjer kwam altijd iemand aanlopen en die ontdekte dan een lijk. Het leuke van Rechercheur Ria is dat er wel een formule overheen zit: al in de vierde minuut, soms nog voordat de moord is gepleegd, weten wij alle mogelijke daders. Je hebt ze dan allemaal al gezien. Maar binnen die formule moet je met je gevoel gaan spelen.'

Erkenning van critici of succes bij het publiek?

'Succes bij het publiek. Dat vind ik ook het enige bestaansrecht van films en televisieseries. Critici vormen zo'n klein clubje. Als ik het zou doen voor de erkenning van critici zou ik mijn oren laten hangen naar iets wat anderen vinden. Ik weet nog dat producent San Fu Maltha op de set van Costa! tegen me zei: 'Je moet ook scènes maken die indruk maken op de critici.' Ik zei toen tegen hem dat ik niet zou weten hoe ik dat moest doen. Wat vinden die mensen dan? Dan ga ik dus filmen voor wat ik denk dat een ander mooi vindt. Je kunt natuurlijk zeggen: maar als je succes bij het publiek zoekt, film je ook wat zij mooi vinden. Dat gaat bij mij heel intuïtief. Ik plaats mezelf op de stoel van de kijker en ik vraag me af: wat zou ik leuk vinden als ik naar deze film zou gaan? Wat zou mij dan boeien of entertainen? En dan maak ik die film eigenlijk voor mezelf.

'Vijftien jaar geleden raakten negatieve kritieken uit de Volkskrant of NRC Handelsblad me nog wel, maar inmiddels realiseer ik me goed dat er geen kok is die voor alle monden kan koken. Het is ook heel legitiem als je de filmrubriek voor de Volkskrant schrijft, het je taak is om die Chinese dissidente cineast te zoeken die een pareltje heeft afgeleverd. Als je als criticus veel arthousefilms ziet en daarvan bent gaan houden, dan zal Toscaanse Bruiloft je smaak niet zijn. Dat geeft niets. Ik hoef gelukkig niet alle arthousefilms te zien.'

Romanticus of realist?

'In het dagelijks leven een realist, maar in mijn films een romanticus. Dat is waarom we naar de film gaan. Romantiek en fictie zijn eigenlijk dezelfde begrippen. In het dagelijks leven ben ik een nuchtere Twent. Eigenlijk geloof ik helemaal niet in de verhalen uit mijn eigen films. Volgens mij weet iedereen die romantische komedies maakt dat, of het nou Verliefd op Ibiza is of Toscaanse Bruiloft, het altijd gaat over twee mensen die elkaar ontmoeten, verliefd worden en na wat strubbelingen elkaar vinden. En vanaf het moment dat ze elkaar gevonden hebben, sluiten wij onze ogen en geloven we in happily ever after. Maar ja, dat is natuurlijk flauwekul.'

Nieuwe romantische komedie of een oorlogsfilm?

'Als ik nu zou mogen kiezen, zou ik eerst een oorlogsfilm doen. Het gereedschap van de 'romkom' beheers ik nu goed en ik vind het heel leuk om er in de toekomst nog wel eens eentje te maken, maar de creatieve uitdaging ligt nu bij andere genres. Ik heb een oorlogsfilm in ontwikkeling: Oorlog Zonder Vrienden, ik heb de rechten op het boek dat Evert Hartman schreef eind jaren zeventig. Het is een mooi coming-of-ageboek. Het gaat over een jongetje dat amper 13 is als de oorlog uitbreekt en dus nog erg onder de invloed van zijn ouders staat. Zijn vader is een NSB'er. Dus hij praat hem na, maar daardoor wordt hij een eenzame paria in de klas. Pas aan het einde van het boek, dan nadert ook Dolle Dinsdag, gaat hij eindelijk eens zijn eigen keuzen maken. Het is een mooi verhaal, maar niet makkelijk om daar een scenario voor te schrijven. Het jongetje zit met een introvert probleem en dat is heel lastig te visualiseren. Daar moeten we nog een goede filmvertaling voor vinden.

'Je ontkomt er niet aan dat dat buikpijngevoel wel in die film zal zitten. Maar gelukkig is heteen personage dat in staat is zijn leven nog ten goede te veranderen.

'Ik zou nooit een film kunnen maken als The Boy In The Striped Pyjamas, waarbij de hoofdrol onomkeerbaar de narigheid in gaat. Ik zou dat gewoon niet interessant vinden om te vertellen. Bij elke film of serie wil ik een verhaal zien waarbij er een heleboel kan misgaan, maar de hoofdpersoon uiteindelijk toch zijn lot in eigen hand neemt en daarmee iets kan veranderen, een loutering doormaakt. Dat is zo'n beetje de basis van elk hollywoodscript, maar ik hou het zelf altijd aan. Anders loop ik met een slecht gevoel de zaal uit.'

Zwarte Piet of Gekleurde Piet?

'Zwarte Piet, maar met aanpassingen. Ik ben altijd wel voor gekleurde pieten geweest, dus dat is toen voor de sinterklaasfilm Bennie Stout ook nog wel even besproken. Maar we moesten toen nog wel concluderen dat het mainstream is. De grap met Bennie Stout is dat de verklaring voor de huidskleur van Zwarte Piet in de film zit. Op een gegeven moment wil het jongetje Bennie als Zwarte Piet mee naar Spanje. En doordat hij zichzelf met de kolen van de stoomboot zwart schminkt, wordt hij dus Zwarte Piet en is hij de door de schoorsteen geverfde donkere Piet geworden. Zeker toen de discussie van het afgelopen jaar heftiger werd, heb ik die film in mijn hoofd terug zitten spoelen en me afgevraagd of ik er achter kon staan. Als een bevolkingsgroep daar echt pijn van heeft, moet je die serieus nemen. Vanwege de schminkscène kan ik er nog wel achter staan. Zwarte Piet zit in de verteltraditie, in die zin dat Sinterklaas knechten heeft. Maar je kunt jaar na jaar aanpassen hoe die eruit ziet. Want het valt aan kinderen prima uit te leggen: dit jaar neemt Sinterklaas ook Gele Pieten mee.'

1968Geboren in Markelo

1990Filmacademie Amsterdam afgerond

1993-2003Regisseur Goede Tijden, Slechte Tijden en Westenwind

2001Film Costa!

2010Televisieserie Penoza, producent

2013Film Verliefd op Ibiza

2014Film Toscaanse Bruiloft

Johan Nijenhuis is getrouwd en heeft twee kinderen

undefined

Meer over