'Geschreeuw heeft weinig effect gehad'

Aan Derk Vermeer de taak het Tropeninstituut een subsidieloos tijdperk in te loodsen. De bibliotheek gaat dicht, het lot van het museum is onzeker. 'Ik reorganiseer niet met plezier.'

Derk Vermeer werkt in een van de meest majestueuze gebouwen van Amsterdam. Op weg naar zijn kantoor loopt hij 's ochtends door de Marmeren Hal van het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT); de namen van de stichters staan er in gouden letters gegrift. Maar als hij achter zijn bureau zit, toont zich de rauwe werkelijkheid: het instituut, inclusief het wereldvermaarde Tropenmuseum en de bibliotheek, krijgt geen subsidie meer. Het is aan hem, de interim-bestuurder, daar chocola van te maken.

Tientallen medewerkers is ontslag aangezegd, de bibliotheek gaat 1 augustus dicht en 9 kilometer aan boeken en documenten moet een nieuwe bestemming krijgen. Het is de vraag of het museum kan overleven; alleen renderende afdelingen van het instituut blijven overeind. Het reorganisatieplan dat hij maakte, kwam hard aan. Het leidde de afgelopen tijd tot commotie binnen en buiten het gebouw en tot de kritiek dat Vermeer en zijn opdrachtgevers - de raad van commissarissen - het museum laten vallen.

'Ik reorganiseer niet met plezier', zegt hij. 'Maar de financiële werkelijkheid dicteert dat ik alleen door kan met afdelingen die zichzelf potentieel kunnen bedruipen. Die genereren niet genoeg winst om voor verlieslatende activiteiten te gebruiken, zoals het museum. Als de overheidssubsidie structureel wegvalt, heb je geen andere keus. We verliezen 50 procent van onze omzet; geen enkel bedrijf kan dat zonder ingrijpen aan.'

Waarom kiest u er niet voor de vlaggeschepen die u heeft - museum, bibliotheek, gebouw - met alle macht overeind te houden?

'Dat is een sympathieke gedachte. Maar misschien hebben uw bronnen u ook verteld hoe dat moet worden betaald? Toen ik de reorganisatie aankondigde, heb ik hier in huis gezegd: dit is niet voor te stellen. En toch is het de werkelijkheid. Ik begrijp best de reacties van mensen die vinden dat dit niet mag gebeuren. Die reacties zijn ook wel hartverwarmend, maar niemand doet er een cheque bij.'

Derk Vermeer werd begin dit jaar ingehuurd als tijdelijk bestuursvoorzitter om het Tropeninstituut om te vormen. De afgelopen jaren leidde hij drie reorganisaties bij ziekenhuizen. Hij kiest zorgvuldig zijn woorden en wil vooraf de vragen zien. De vraag hoeveel hij verdient, blijft onbeantwoord. Liever opereert hij onder de radar, zegt Vermeer, want in de onderhandelingen met ministeries, bedrijven en andere musea die het Tropeninstituut kunnen redden, is het lastig manoeuvreren. Hij staat - ook dat wordt hem hier en daar verweten - niet op de barricaden. 'Ik kies bewust voor een heel andere benadering. Ik ben ervan overtuigd dat als een aantal verstandige mensen zich buigt over een probleem, daar een goede oplossing uit kan komen. Kabaal kun je altijd nog maken. Als je kijkt naar de hele cultuursector: er is heel veel geschreeuwd tegen de bezuinigingen en dat heeft heel weinig effect gehad. Dat is ook een werkelijkheid.'

Wat is de toekomst nog van het Tropeninstituut?

'Wij hebben voor dit jaar nog geld van de overheid en geld dat wij uit de markt halen. Volgend jaar hebben we waarschijnlijk alleen nog geld uit de markt. Dat is ongeveer 15 miljoen euro. We hebben een minimaal noodzakelijke reorganisatie doorgevoerd en dat geeft perspectief. Dat noemen we Het Nieuwe KIT. De kern daarvan vormen de kennisafdelingen die we hebben op het gebied van ontwikkelingssamenwerking: duurzame economische ontwikkeling, gender, gezondheid, educatie, biomedical research en niet te vergeten intercultural professionals. Het is mijn overtuiging dat deze units zichzelf kunnen bedruipen.

'Dat betekent helaas dat we afscheid moeten nemen van de bibliotheek, omdat ik dat financieel niet rond krijg. Voor het Tropenmuseum hoop ik op een structurele subsidie van 5,5 miljoen euro per jaar vanaf 2014. Daar is het museum nu voor opgelijnd. Over die subsidie en over een overgangsfinanciering voor het KIT als geheel, moet heel snel duidelijkheid komen. Voor de zomer nog, dat is belangrijk voor onze klanten, onze partners en onze medewerkers. Dat traject duurt nu veel te lang. De toekomst hangt dus heel erg af van welk besluit de Nederlandse overheid neemt in termen van financiering.'

Wilt u subsidie van Buitenlandse Zaken, of van het ministerie van Cultuur?

'Daar ga ik niet over. Ik hoop nog altijd met één Nederlandse overheid te maken te hebben.'

Het schijnt dat de ministeries onderling elkaar de hete aardappel toeschuiven. En dat het daarom zo lang duurt.

'Dat weet ik niet. De Nederlandse staat is één overheid. Dat die verschillende afdelingen heeft, moge zo zijn.'

De bezuinigingen zijn twee jaar geleden aangekondigd. Het KIT spande een rechtszaak aan tegen de minister en verloor die, maar ging naar de Raad van State.

'Die zaak is nooit aanhangig gemaakt. Ik zou er maar niet te veel over schrijven.'

Critici zeggen: het KIT is te arrogant geweest tegen het ministerie van Buitenlandse Zaken. Nu plukt het de zure vruchten van die houding.

'Ik kijk vooruit. In de geschiedenis stop ik geen tijd en energie.'

U komt van buiten, als crisismanager...

'Ja, ik zag dat u op LinkedIn heeft gekeken. Wat ik in feite doe, is verandertrajecten leiden in organisaties. Maar ik probeer ook te bouwen, dat is iets anders dan crisismanagement. Hoe gaan we ons hervinden en opnieuw positioneren in de markt?'

Welke opdracht heeft u gekregen?

'Bouw een robuuste en toekomstbestendige organisatie, gegeven de financiële randvoorwaarden. Het is een heel ingrijpend proces. Je moet afscheid nemen van eenderde van het personeel en dat zijn allemaal mensen die KIT-bloed hebben. Dat doet mij ook wat. Ik moet daar redelijk zakelijk mee omgaan. Daar beleef ik geen lol aan.'

U gebruikt veel bedrijfsgerelateerde termen.

'Dat doe ik bewust. Er zitten heel veel kwaliteiten in het Tropeninstituut, maar je kunt niet ontkennen dat die jarenlang subsidie hebben gehad. We moeten onze blik veel meer naar buiten richten en gaan denken in termen van klanten, impact en winst. Dat gaat deze organisatie leren. We gaan echt een ander vocabulaire gebruiken.'

Nationaal erfgoed was tien jaar geleden een belangrijk thema. Nu niet meer. Wat vindt u daarvan?

'Op zichzelf is het wel goed om een moment van bezinning te hebben. Wat kunnen wij ons als de bv Nederland veroorloven? Waar geven wij dan prioriteit aan? Hoe kan er op een andere manier worden gewerkt? Dat moet je van tijd tot tijd doen. Dat is lastig en pijnlijk, maar de realiteit is: hoeveel geld willen wij daar als Nederlandse maatschappij aan besteden?'

Is er over vijf jaar nog een Tropenmuseum in Amsterdam?

'Ik speculeer nooit. Wat we voor ogen hebben, is een fusie met het Volkenkundig museum in Leiden en het Afrika Museum in Berg en Dal. Uitgangspunt is dat het toegroeit naar één Rijksmuseum voor Wereldculturen en dat er zo wordt bespaard op de backoffice. Dan krijg je meer voor minder geld. Maar ook daarvoor is ook een structurele financiering nodig van 5,5 miljoen euro per jaar. Er is geen enkel museum dat het zonder subsidie kan stellen.'

De gemeente Amsterdam is afhoudend. De stad pronkt met voor veel geld verbouwde musea, maar houdt zich wat betreft het Tropeninstituut op de vlakte.

'Ik weet dat Amsterdam dit instituut een warm hart toedraagt. Ik hoop dat dat warme hart zich op een bepaald moment nog vertaalt in iets.'

Klopt het dat er gesprekken zijn geweest met u, de burgemeester en de wethouder?

'Er zijn veel gesprekken, met heel veel mensen.'

Musea in nood

undefined

Meer over