Gepasseerde oppositieleider wil alsnog premier worden van brede coalitieregering Tshisekedi roept Congo op tot verzet tegen Kabila

Etienne Tshisekedi heeft zijn aanhangers vrijdag opgeroepen zich te verzetten tegen het bestuur van de Congolese president Laurent Kabila. De oppositieleider neemt alleen genoegen met het premierschap en weigert, nu hem dat is ontzegd, de nieuwe regering te erkennen....

Van onze verslaggever

Fred de Vries

KINSHASA

Kabila is zijn belofte van een brede coalitieregering voor de Democratische Republiek Congo niet nagekomen. Donderdagnacht werden de eerste dertien namen van nieuwe ministers bekendgemaakt. Zeven daarvan behoren tot Kabila's AFDL, twee staan daar dicht bij, en slechts vier komen uit de burgeroppositie. De belangrijkste posten (Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken, Financiën en Mijnbouw) worden door Kabila's getrouwen bekleed.

Kabila zelf zal de macht over het leger houden. Voor een premier is in het kabinet geen plaats. Dat betekent dat oppositieleider Tshisekedi is uitgesloten van deelname aan de Congolese overgangsregering.

Bij Tshisekedi's huis in de buitenwijk Limete was de situatie gisteren de hele dag gespannen. Honderden aanhangers van de oppositieleider hadden zich zoals gebruikelijk rond de woning verzameld en de gemoederen liepen hoog op.

De militanten, die zich inmiddels combattants noemen, omsingelden de auto's van de pers en wilden weten waar de verschillende journalisten vandaan kwamen. Na de Fransen zijn nu ook de Amerikanen persona non grata bij de opgewonden jongelui. De Amerikanen zouden Kabila steunen ten koste van Tshisekedi.

Maar vooral Kabila moest het ontgelden. 'Kabila is slechts een rebel', brulde een jonge combattant tegen journalisten. 'We zijn geen Congolezen, wij zijn gewoon nog Zaïrezen. Kabila is een marionet van de Rwandezen en Ugandezen. Hij is een vijand van het volk.'

Sommigen probeerden op normale toon en normaal volume hun standpunt te verkondigen. 'Hij moet de Nationale Conferentie (die Tshisekedi in 1992 tot premier koos) respecteren. Hij heeft geen enkele politieke basis.' Het gros verloor zich in hinderlijk gebral. 'Kabila is een genocidepleger en een dictator', schreeuwde een man met rood doorlopen ogen. 'En hij is nog mank ook.'

Een ander, die zijn naam weigerde te noemen, zei dat er nog veel wapens onder de bevolking zijn en dat men die zal oppakken om Kabila te verdrijven, mocht dat nodig zijn. 'Wij hebben onze les geleerd. Hij zal Mobutu snel volgen.' De frustraties liepen zo hoog op dat er met stenen naar een Noorse en een Zweedse journalist werd gegooid.

Zo'n duizend anti-Kabilademonstranten trokken vervolgens richting stadscentrum. Afgezien van een enkel schot in de lucht verliep dit protest rustig. Voor vandaag staat een grote protestmars van Tshisekedi-aanhangers gepland.

De tegenstanders van Kabila, zo bleek uit het bezoekje aan Tshisekedi's hoofdkwartier, spelen nu de tribale kaart. Ze schilderen de ex-rebellen af als een buitenlandse bezettingsmacht. De soldaten spreken talen die de inwoners van Kinshasa niet verstaan. Dat is niet zo heel vreemd als wordt bedacht dat in Congo, een land met het oppervlak van West-Europa, ruim vierhonderd talen worden gesproken.

Ook Tshisekedi speelt de tribale kaart. Gistermiddag, tijdens zijn eerste persconferentie sinds begin april, noemde hij Kabila een 'gijzelaar van zijn eigen mensen', een verwijzing naar het leger, waarbinnen de Rwandezen en de Ugandezen de dienst zouden uitmaken. Ook verklaarde hij dat hij de afgelopen dagen had geprobeerd Kabila te ontmoeten, maar dat dit hem was verhinderd door de mensen van de AFDL, een eufemisme voor Kabila 'als marionet van de buitenlanders'.

Tshisekedi voerde verder aan dat de strijders van Kabila tijdens hun opmars naar Kinshasa in iedere veroverde stad meteen de steun zochten en kregen van de militanten van zijn UDPS-partij. Maar eenmaal in de hoofdstad hebben ze de partij volledig genegeerd. Slechts twee van de nieuwe kabinetsleden behoren tot zijn UDPS, de minister van Ambtenarij, Justine Kasavubu, en de minister van Landbouw en Veeteelt, Paul Bandoma. Tshisekedi noemde het tweetal 'verraders', ook al was Bandoma zijn rechterhand.

In diplomatieke kringen werd de schuld voor de geboortekrampen van het nieuwe Congo geheel bij Tshisekedi gelegd. Hij zou nergens over hebben willen onderhandelen en beschouwt zichzelf als de rechtmatige premier die eigenhandig het nieuwe kabinet mag samenstellen. 'Wat doe je als iemand zich zo opstelt?' vroeg een Westers diplomaat zich licht wanhopig af.

Zaïrese politieke waarnemers houden Tshisekedi de hand boven het hoofd door te wijzen op het ontbreken van een grondwet die Kabila's overgangsregering juridische legitimiteit geeft. 'Tshisekedi kan niet toetreden tot een regering zonder grondwet', zegt Mona Kumbu, politiek redacteur van het dagblad La Référence Plus. 'De AFDL heeft alle macht naar zich toegetrokken.'

Een woordvoerder van Kabila zei donderdagnacht dat de regering onder de paraplu van de AFDL zal opereren, en er geen partijpolitiek bedreven mag worden. Het AFDL-statuut is 'de enige basis' voor de overgangsregering. Kabila lijkt hiermee het voorbeeld te gaan volgen van de Ugandese president Museveni, die na zijn guerrillastrijd in 1986 een 'geenpartijstaat' formeerde, onder de paraplu van zijn Nationale Verzetsbeweging.

Kabila's ondemocratische trekjes zijn geen beletsel voor de Europese Unie om de nieuwe regering te erkennen. Gisteren werd een moeizaam geformuleerde EU-verklaring aangeboden aan de Congolese minister van Buitenlandse Zaken, waarmee Kabila's Congo impliciet wordt erkend. Zondag wordt EU-gezant Ajello in Congo verwacht.

Pagina 19: Commentaar

Meer over