Geoliede titaan

Wanneer de tijd rijp is, verdwijnt hij gewoon uit het zicht. Aanzetten vanuit de lendenen en de Zwitser is weg in een verpletterende cadans. Fabian Cancellara, gemaakt voor de keien en kuitenbijtertjes van de Ronde van Vlaanderen.

TEKST BART JUNGMANN

De Zwitserse vlag wappert in het Vlaamse stadje Harelbeke en Joost van Autgaerden houdt hem zo hoog mogelijk. Zijn vrouw Ann staat erbij en kijkt ernaar. Ze zijn deze vrijdagmorgen naar de zuidwesthoek van Vlaanderen gekomen en de reden daarvoor staat op hun identieke trainingsjacks geschreven: Fabian Cancellara.

De 33-jarige Zwitser neemt in Harelbeke deel aan een wielerwedstrijd die de naam heeft van een formule: E3. Voor de liefhebbers van wielrennen is E3 een wachtwoord. In Harelbeke begint een week van Vlaamse koersen, die morgen eindigt in Oudenaarde, waar de eindstreep van de Ronde van Vlaanderen is getrokken.

Het is dringen geblazen in de Overleiestraat, rondom de bus waarin Fabian Cancellara wordt vermoed. Het zijn allemaal Vlamingen, die daarmee hun bloedeigen favoriet Tom Boonen, even verderop geparkeerd, links laten liggen. Dat is wel eens anders geweest in een wedstrijd die Vlaanderens Mooiste wordt genoemd. Als hier gevlagd wordt, dan is het met de Vlaamse Leeuw.

Maar Ann en Joost van Autgaerden uit Elsegem kunnen ongemoeid hun Zwitserse vlag hoog houden. Ze zijn onder geestverwanten en dat geldt ook voor hun object van adoratie.

'Hij heeft dezelfde waarden als een Vlaming', zegt Joost. En Ann zegt: 'Hij is een familieman.'

Dat laatste wordt een uurtje later duidelijk wanneer de deelnemers op het podium in Harelbeke het startformulier moeten tekenen. Na gedane zaken wacht Fabian Cancellara de komst van Tom Boonen af. Hij omhelst zijn grootste concurrent.

Een week eerder heeft het echtpaar Boonen bij een miskraam zijn eerste kindje verloren. Cancellara kijkt Boonen even diep in de ogen en zegt dat hij zichzelf vooral de tijd moet gunnen dit verlies samen met zijn vrouw te verwerken. De camera registreert de omhelzing , de microfoon vangt alle woorden op.

Grégory Rast, ploeg- en landgenoot van Cancellara, bezweert dat het geen toneelspel is. 'Fabian heeft zelf een gezin en beseft goed hoe groot de klap is. In de koers gunt hij niemand iets, daarbuiten is hij juist erg sociaal.'

Frederik Backelandt is een Vlaamse journalist die in 2005 voor het eerst met Cancellara te maken kreeg. 'Fabian moest zijn eerste Parijs-Roubaix nog winnen. Hij was nog lang niet zo bekend als nu.

Zijn krant Het Nieuwsblad maakte een serie over buitenlandse wielrenners met een voorliefde voor Vlaamse koersen. Voor de start van de Brabantse Pijl schoot Backelandt hem aan. Uit een naburig café haalde hij een glas Westmalle, beroemd trappistenbier, om het Vlaamse accent zichtbaar te maken. 'Dat heeft hij vervolgens voor de helft leeggedronken.'

Nu, negen jaar later, heeft Backelandt een tijdschrift op posterformaat het licht doen zien, waarvan de eerste aflevering geheel en al is gewijd aan Cancellara.

Titanen heet het blad, naar het reuzengeslacht uit de Griekse mythologie. Daarin worden de hemelbestormers van deze tijd geëerd en dan zijn ze bij Cancellara aan het goede adres.

Drie keer won hij al Parijs-Roubaix en twee keer de Ronde van Vlaanderen. Dat zijn mythische wedstrijden, waarvan de winnaar eerst een glas trappistenbier achterover slaat en vervolgens uit het zicht verdwijnt.

Kracht uit regelmaat

Fabian Cancellara heeft die zeldzame kwaliteit. Hij kan harder fietsen dan de anderen. Wanneer de tijd rijp is, verdwijnt hij gewoon uit het zicht. Alleen de cameraman, achterop de motor, kan hem nog volgen.

Wat de kijkers langs de kant zien, is een flits. Wat de kijkers thuis zien, is een geoliede titaan, een samensmelting van spieren en carbon. Ze noemen Fabian Cancellara ook wel de pletwals en dat is wat hij op zo'n moment is: een verpletterende cadans.

De avond voor de koers rond Harelbeke zit de pletwals in de lobby van een hotel in Brugge. Het is het hotel waar de ploeg al jaren bivakkeert in de aanloop naar de Ronde van Vlaanderen. Zelfde kamer, zelfde dagindeling. 'Die regelmaat heeft Fabian nodig', zegt Grégory Rast. 'Daar put hij vertrouwen uit.'

Cancellara legt een journalist uit dat de ene kassei de andere niet is. Die in Vlaanderen worden nog gewoon in het verkeer gebruikt, die in Frankrijk dienen slechts de plaatselijke boeren en hun tractors.

Voor een kassei is dat een wereld van verschil, zegt Fabian Cancellara. Elke koers vereist een andere fiets, andere wielen vooral.

Hij vertelt er vol enthousiasme over, als een leraar die zijn kennis wil delen. De liefde en de aandacht voor het vak spat van zijn woorden. Dat is wat hem nog altijd drijft, zegt ploegleider Dirk Demol.

Ze noemen Fabian Cancellara ook wel 'De Beer van Bern', naar zijn geboorteplaats. Hij is ongewoon fors voor een wielrenner en dat postuur zet zich door in een krachtige kaaklijn. De rest van het gezicht verraadt zijn Italiaanse achtergrond en anders doet het inktzwarte haar dat wel. Dat zijn de genen van Donato Cancellara, zijn vader. Kwam, zo wil het verhaal, te voet uit het arme zuiden van Italië naar Zwitserland om er een vrouw te trouwen en een bestaan op te bouwen.

De internationale wielerwereld maakte voor het eerst kennis met zijn zoon Fabian in 1998. Op het WK in Valkenburg won hij de wereldtitel tijdrijden bij de junioren. Een jaar later deed hij dat opnieuw.

Jarenlang was dat zijn specifieke kwaliteit. In 2004 won hij zijn eerste proloog in de Tour de France. Een jaar later werd hij wereldkampioen tijdrijden bij de profs. Dat zou hij nog drie keer doen.

Dat de tijdrijder ook kon hardrijden, gewoon hard voor het peloton uit, bleek in 2006. In dat jaar won Fabian Cancellara zijn eerste Parijs-Roubaix. Hij was van het Italiaanse Fassa Bortolo overgestapt naar de ploeg van Bjarne Riis.

Daarna duurde het nog vier jaar voordat de keien en de kuitenbijters een specialisme bleken te zijn. In 2010 schreef Cancellara achtereenvolgens E3, Ronde van Vlaanderen en Parijs-Roubaix op zijn naam. Afgelopen seizoen voltooide hij die trilogie opnieuw.

Demol denkt dat de Ronde van Vlaanderen zijn kopman het best ligt. 'Hij kan zoveel krachten vanuit de lendenen opwekken. Daardoor rijdt hij zittend de concurrentie los op de bergjes, zoals Sagan vorig jaar. Als je zelf hebt gekoerst, zoals ik, dan kun je daarvan alleen maar genieten.'

Wie je ook vraagt naar een karakterisering van Fabian Cancellara, iedereen antwoordt in trefwoorden. 'Trots', zegt Karsten Kroon, die ten tijde van Riis zijn ploeggenoot was. 'Trots en zelfverzekerd.'

Grégory Rast houdt het op 'doelgericht'. Dat is volgens hem een typisch Zwitserse eigenschap. 'Wij kunnen ons heel goed ergens op richten.'

Journalist Backelandt komt tot dezelfde begrippen als Kroon, maar voegt daaraan toe: 'Fabian kan goed zijn twijfels weg steken.'

Dat komt overeen met wat Rast zegt. Voor een belangrijke wedstrijd is Cancellara helemaal niet zo zeker van zijn zaak. Maar kennelijk laat de concurrentie zich foppen door die krachtige kaak.

In de koers zijn die twijfels verdwenen. Dirk Demol: 'Soms komt onze info niet goed door en dan neemt hij de beslissingen. Fabian voelt de koers zo goed aan dat het altijd de juiste zijn. Je kunt tien scenario's bespreken en als het dan toch anders gaat, kan hij anticiperen als geen ander.'

Voor een wedstrijd als de Ronde van Vlaanderen laadt Cancellara zich op alsof hij ten oorlog trekt. In het tijdschrift Titanen zegt hij daarover: 'Als ik op de Grote Markt in Brugge aan de startlijn van de Ronde sta, dan voel ik mij een krijger. Dan is het ieder voor zich, met het mes tussen de tanden. Genade tonen is geen optie.'

Dirk Demol werkt sinds 2011 samen met Cancellara. Dat jaar werden de ploegen van Leopard en Radioshack aan elkaar gekoppeld.

Eerstgenoemde was een Luxemburgs vehikel, opgezet door Cancellara en de Luxemburgse broers Schleck, dat nooit aan de verwachtingen beantwoordde. Radioshack was de zwanenzang van Lance Armstrong, evenmin de leukste associatie. Nu heeft de Amerikaanse fietsfabrikant Trek zich over de ploeg ontfermd.

Karakterologisch ziet Demol wel overeenkomsten. Zo is Cancellara zowel kopman als koerskapitein, net als Armstrong vroeger.

'Ergens naartoe kunnen werken en daarin de andere renners naar een hoger niveau trekken. Beiden zijn geboren leiders, perfectionisten ook.'

Het grote verschil is dat Fabian Cancellara altijd benaderbaar is gebleven. Supporters Ann en Joost van Autgaerden: 'Hij is een grote meneer, maar doet zich zo niet voor.'

Ze zijn zowel lid van de Vlaamse als van de Zwitserse fanclub. Joost: 'Ik heb de eerste bijeenkomst met Fabian in Zwitserland bezocht. Geen pers, geen camera en toch net zo hartelijk als altijd.'

Het motortje

Zijn populariteit in eigen land staat in geen verhouding tot die in België. Van de Zwitserse sporters is Roger Federer onbetwist de grootste. Daarachter komt een groep waarvan Grégory Rast zijn kopman op één lijn plaatst met Stanislaw Wawrinka, die andere tennisser uit Zwitserland.

De Zwitserse fanclub telt 500 leden, die in België schat Van Autgaerden op het zesvoudige. Dirk Demol: 'Toen ik de kans kreeg met Fabian te werken, was ik verbaasd over het enthousiasme bij ons. Ik denk dat hij nog meer fans heeft dan Tom Boonen. Het zal de persoonlijkheid zijn, de manier van koersen. Fabian moet alleen aankomen en daar houden de mensen van. Dat is wat de Italianen grinta noemen.'

Cancellara bleef al die tijd van onbesproken gedrag. De enige doping waarmee hij in verband werd gebracht, is een motortje dat in zijn frame verstopt zou hebben gezeten.

Volgens Demol heeft de verdachtmaking hem tamelijk koud gelaten. Hij ontzenuwt haar door te verwijzen naar Cancellara's ontwikkeling: 'Fabian kon altijd al fantastisch hardrijden, getuige zijn tijdritten. Maar sedert 2006 leeft hij honderd procent voor zijn vak. Dat zie je bij veel sporters. Ze worden ouder, voelen de verantwoordelijkheid voor hun gezin.'

Ze noemen Fabian Cancellara ook wel Spartacus, naar de Romeinse slaaf die een opstand leidde. Hij heeft de allure en het gezag om de dwangarbeiders van de weg een stem te geven.

In 2010 legde Cancellara als geletruidrager tijdens een Tourrit al eens de koers stil vanwege massale valpartijen. Frederik Backelandt: 'Als hij iets zegt, wordt er geluisterd.'

De Vlaamse journalist is verbaasd dat Cancellara nu niet zijn stem liet horen. E3 Harelbeke werd ontsierd door ongelukken en hetzelfde gebeurde twee dagen later in Gent-Wevelgem. 'Ik denk dat hij zich op dit moment helemaal wil richten op de Ronde van Vlaanderen. Ook een titaan kent zijn beperkingen.'

Werelduurrecord

Na voltooiing van Parijs-Roubaix trekt Fabian Cancellara zich altijd terug. Ploegleider Demol: 'Dan gaat de riem er af en is hij een paar weken onbereikbaar.' Dit seizoen wachten hem nog twee belangrijke opdrachten: het WK en een aanval op het werelduurrecord. Dat laatste is een uitdrukkelijke wens van sponsor Trek, de fietsenfabrikant die er goede sier mee denkt te maken.

Ook Cancellara ziet het als een prestigieus project. Het werelduurrecord kwam altijd de grootste tijdrijder toe. Door gewijzigde regelgeving is het in een verdomhoekje beland. De UCI stelde paal en perk aan het materiaal, waardoor de echte matadoren het erbij lieten zitten. Ergens dit seizoen hoopt Cancellara het vaandel over te nemen van de onbekende Tsjech Ondrej Sosenka. 'We moeten het zorgvuldig plannen', zegt Demol. Volgens hem kan ook het WK dit jaar een kolfje naar Cancellara's hand zijn. De wereldtitel op de weg ontbreekt nog op zijn erelijst en het parcours in Spanje lijkt naar Cancellara's kwaliteiten uitgezet.

Nog twee jaar fietsen

Het contract van Fabian Cancellara loopt af in 2016. Hij wordt dat jaar 35 jaar en, zoals het er nu voor staat, eindigt dan ook zijn loopbaan. Mocht het punt van verzadiging eerder bereikt zijn, dan dient Cancellara zijn contract niet uit. 'Zodra ik het vuur niet meer voel branden, houdt het voor mij op.' Dirk Demol kan het zich nauwelijks voorstellen. 'Hij zou nu ook gewoon kunnen zeggen: jongens, dit is het. Maar Fabian is nog altijd enorm met zijn vak bezig.'

Zelf verwacht Cancellara ook in de toekomst in het wielrennen actief te blijven. 'De fiets is mijn leven.' De invulling daarvan is nog onduidelijk, maar gezien zijn status wordt hem een leidende rol toegedicht. Demol: 'Fabian is de best denkbare ambassadeur van het wielrennen.'

Hoe zijn kopman in de geschiedenis te plaatsen? Dirk Demol: Moeilijk te zeggen. Als hij wint is het groots. Qua type renner denk ik aan Roger de Vlaeminck. Een kei in de klassiekers en ook goed in ronden van een week.'

undefined

Meer over