Geniaal in de kunst van de handdruk

ZELDEN IS een handdruk, het meest elementaire communicatiemiddel in de politiek, zo raak beschreven als in Primary Colors van de raadselachtige Anonymous....

OSCAR GARSCHAGEN

De bijzondere kwaliteit van Stantons handdruk schuilt in het creëren van een illusie. Stanton steekt niet alleen zijn rechterhand uit, maar pakt ook de elleboog vast van de persoon in kwestie. Legt hij zijn linkerhand op de schouder van de aangesprokene dan is er sprake van een bijzonder intiem moment. Daar blijft het dan niet bij.

Deze bijzondere handdruk wordt gevolgd door een geestige opmerking of, nog indrukwekkender, de onthulling van een geheimpje, geen echt geheim natuurlijk, maar een verhaaltje dat voldoende is om een samenzweerderige band te smeden.

Als er sprake is van een emotionele situatie, dan trekt een mistige waas over zijn ogen en grijpt Stanton met twee handen de handen van degene die iets verschrikkelijks is overkomen of hem iets ergs heeft verteld. Iedere geste, iedere blik en ieder woord zijn gemeend, zeker op dat moment.

De voormalige Britse minister van Buitenlandse Zaken, Sir David Owen, constateerde onlangs nimmer een Amerikaanse of Europese regeringsleider te hebben ontmoet die net zoals Clinton in staat is in het tijdsbestek van enkele minuten de indruk te wekken dat zijn gesprekspartner de belangrijkste en boeiendste figuur is die hij ooit heeft ontmoet.

De gedetailleerde beschrijving van De Handdruk en de talloze andere emotionele reflexen van de ambitieuze, immer geile en fascinerende Stanton en zijn tumultueuze verkiezingscampagne maken Primary Colors op zich al de aandacht van politiek en literair Amerika waard. Het portret van Clinton in dit boek is zeer sterk en niemand kijkt na lezing nog met dezelfde ogen naar de 42ste president van de Verenigde Staten.

Primary Colors, waarvan de Nederlandse vertaling midden volgende week verschijnt, is een in een roman verhuld verslag uit de loopgraven van Clintons verkiezingscampagne. Er is geen twijfel over mogelijk; het boek van Anonymous zou niet al twaalf weken lang hoog op de Amerikaanse bestsellerlijst staan als het niet over de Clintons zou gaan. Jack Stanton uit Grace Junction (Little Rock) is Clinton, de net zo ambitieuze Susan Stanton is Hillary.

In de lange reeks adviseurs en politici vallen de Newyorkse gouverneur Orlando Ozio (Mario Cuomo), adviseur Richard Jemmons (James Carville), Cashmere McLeod (Gennifer Flowers), Henry Burton (George Stephanopolous) en Luther Charles (Jesse Jackson) meteen op. Een amusante bijrol wordt vervuld door A.P. Caulley in wie gemakkelijk R.W. Apple jr, de chef van de Washintonse redactie van The New York Times te herkennen valt.

Random House heeft al meer dan een miljoen expemplaren verkocht en het boek heeft aan paperback- en filmrechten al ruim drie miljoen dollar opgeleverd. Regisseur Mike Nicols zal het werk gaan verfilmen. De media-hype werd nog eens aangewakkerd door de speurtocht naar de identiteit van de schrijver of de schrijfster. Verrassend genoeg is nog steeds niet opgehelderd wie achter Anonymous schuilgaat, en dat is in de turbulente wereld van politiek en media in Washington een op zichzelf staand wapenfeit, alleen geëvenaard door de geheimhouding van wie 'Deep Throat' was in de Watergate-affaire.

Anonymous maakte deel uit van Clintons verkiezingscampagne als adviseur of stafmedewerker, of heeft gebruik mogen maken van de dagboeknotities van iemand uit Clintons naaste omgeving. Hij of zij is een getraind schrijver. De roman bevat structuur, scherpe en geloofwaardige dialogen en is in eigentijds slang geschreven. In de golf van speculaties over de identiteit van Anonymous komen ook journalisten voor. Dat is hoogst onwaarschijnlijk, want er is bij mijn weten geen journalist (vrouw of man) ter wereld die niet zijn of haar naam in grote letters op de omslag van zo'n aardig en goed verkocht boek geplaatst zou willen zien. Mogelijk gaat het om een familielid van een van Clintons huidige of voormalige medewerkers.

Centraal in Primary Colors staat de relatie tussen de gouveurneur van een kleine staat uit het zuidens van de VS en zijn belangrijkste adviseur Henry Burton. In Burton wordt George Stephanopoulos herkend, zij het dat Anonymous van Burton een Afrikaanse-Amerikaan heeft gemaakt. Een typische zwarte is Burton niet, want in de Deep South duikt hij zonder veel problemen het bed in met blanke meisjes, en erg begaan met het lot van zijn brothers is hij niet.

Burton is een van de talloze politieke adviseurs in Washington, die hun brood verdienen met het organiseren van verkiezingscampagnes. Zonder het eigenlijk zelf te willen raakt Burton in de ban van de bevlogen Stanton en zijn vrouw Susan, met wie hij een verrassende ontmoeting heeft.

De Stantons hebben hem hard nodig om een moeizame verkiezingscampagne nieuw elan te geven, realiseert hij zich. Pas in de aanloop naar de eerste voorverkiezingen in New Hampshire en vervolgens Super Tuesday wordt ontdekt welke enorme hindernissen de Stantons moeten nemen.

Burton en de kleurrijke Jemmons worden steeds opnieuw verrast door pijnlijke geheimen uit Stantons verleden. Cashmere Mcleod (Gennifer Flowers) was beslist niet de enige Southern Belle, met wie de presidentskandidaat het hotelbed in dook. Stanton heeft ook een zeventienjarig zwart meisje zwanger gemaakt en gebruikte als gouverneur zijn bewakingsagenten als postillon d' amour.

Susan (Hillary) neemt op een gegeven moment Henry in vertrouwen. 'Jack Stanton zou een groot man kunnen zijn als hij niet zo'n trouweloze, hersenloze, ongeorganiseerd, ongedisciplineerd stuk vuil zou zijn.' Henry volgt in het boek zijn Kandidaat met een mengeling van bewondering, soms liefde, maar ook afkeer en berusting. Stanton is weliswaar een feilbaar man met vele gebreken, maar hij is geen cynicus, tot grote opluchting van Burton.

Hij raakt gegrepen door Stantons ideeën over maatschappelijke verandering en een beter Amerika. Hij beschouwt Stanton inderdaad als een groot man met een enorm uithoudings- en doorzettingsvermogen. En tegelijkertijd ziet hij de mateloze ambitie, de geilheid en de kleine en grote leugens. De vraag of Stanton werkelijk geen morele grenzen kent in het vervullen van zijn ambities, vormt naast de relatie Stanton/Burton de andere hoofdlijn van het verhaal.

Het morele dilemma wordt op scherp gesteld als een van zijn tegenstanders, een gouverneur uit Florida, niet alleen een aansprekende politicus, maar ook een zeer integer man blijkt te zijn. Stanton en zijn team moeten beslissen of zij bereid zijn deze tegenstander te vernietigen om hun doel te bereiken. Het antwoord is onthullend en in zekere zin ook ontluisterend.

Deze kwestie is in de campagne van 1996 niet aan de orde, want Clinton en Dole zullen alles doen om elkaar te verslaan. Geen van beiden hebben bovendien grote morele bezwaren tegen het gebruik van dirty tricks als dat noodzakelijk mocht zijn. Wel zal het karakter van Clinton, net als Stanton in zijn gouverneurstijd een enorme versierder, opnieuw een issue worden.

Primary Colors is ten slotte ook een geloofwaardig portret van het leven in het vierjaarlijkse verkiezingscircus. Het is een heksenketel van campagnestrategen, stafmedewerkers en vrijwilligers, die gedurende een jaar totaal in hun eigen wereld opgaan en van staat naar staat reizen. Naast pizza's van Domino's en goedkope chablis leven zij uitsluitend van en voor de politiek en voor de Kandidaat, met korte onderbrekingen voor een film of snelle 'campagne-sex'. Hun werk bestaat uit het organiseren van de campagne en het manipuleren van journalisten, die neerbuigend scorps - schorpioenen, insekten, uitschot dus - worden genoemd.

Journalisten komen er in Primary Colors zeer slecht van af, en dat is misschien nog wel de belangrijkste aanwijzing dat het boek niet door een reporter is geschreven.

Oscar Garschagen

Anonymous: Primary Colors - A Novel of Politics.

Random House, import Nilsson & Lamm; ¿ 33,25.

ISBN 0 701 16585 5.

Anonymous: De Kandidaat

Balans; ¿ 39,50.

ISBN 905018 331 X.

Meer over