Generaal Banzer probeert voor vijfde keer tot president van Bolivia te worden gekozen 'Armen zijn bereid ex-dictator z'n verleden te vergeven'

Veel mensen hebben een fout beeld van mij, zegt generaal Hugo Banzer. 'Ik zie er niet uit als een dictator en zo denk ik ook niet.' De gecoiffeerde Banzer heeft zijn uiterlijk mee maar zijn verleden tegen....

Van onze correspondente

Ineke Holtwijk

LA PAZ

Zondag probeert Banzer (70) voor de vijfde keer de democratisch gekozen president van Bolivia te worden. Als het hem lukt, heeft Bolivia een primeur. Geen van de Latijns-Amerikaanse dictators uit de jaren zeventig heeft dit voor elkaar gekregen. Banzers kansen lijken dit keer beter dan ooit.

Zijn succes heeft onder meer te maken met het duizelingwekkende tempo waarmee het land, dat jaren geleden gold als de kneus van het continent, is verbouwd, geloven waarnemers. De zittende president, mijnbouwondernemer Gonzalo Sanchez de Lozada, privatiseerde de staatsbedrijven, hervormde het onderwijs, reorganiseerde het plaatselijk bestuur, de overheidsfinanciën en introduceerde een pensioenregeling. En dat alles in vier jaar.

'Bolivianen zijn veranderingsmoe', gelooft Luis Quiroga van het onderzoeksbureau Encuestas y Estudios. Kiezers willen stabiliteit en Banzer biedt dat. 'Zijn grootste verdienste is dat hij altijd Banzer is gebleven.'

Terwijl de meeste kandidaten als een kameleon door het politieke spectrum bewogen, bleef Banzer de conservatief die gelooft in de vrije markt. Nu ideologische verschillen het debat niet meer kleuren, is Banzer verder doorgebroken.

De werkloosheid is schrijnend en alle kandidaten beloven banen en hulp aan de armen. Maar veel Bolivianen herinneren zich de generaal als de president die hen daadwerkelijk werk bezorgde. 'De armen zijn zo wanhopig dat ze bereid zijn Banzer zijn verleden te vergeven', meent Jorge Quiroga, een jonge ex-minister van Financiën en nu Banzers kandidaat voor het vice-presidentschap.

Banzer regeerde in de vette jaren. Bolivia's belangrijkste exportproducten - olie, gas en ertsen - noteerden recordprijzen. 'Iedereen had werk en een bolivar was veel waard', herinnert Angel Rojas zich, een werkloze boekhouder. Hij gaat dit keer voor het eerst op de generaal stemmen. De vermisten, doden en martelingen? 'Dat was vroeger', meent hij. 'Nu is een andere tijd.' Taxichauffeur Ismael Rodriguez omschrijft Banzer als een strenge, maar rechtvaardige vader. 'Bolivia was een chaos.'

Zo ziet de generaal het zelf ook. 'Het waren geen engelen', zei hij onlangs over de slachtoffers van zijn regime. Banzer houdt vol dat hij 'een revolutie leidde en geen coup pleegde'. De president die hij afzette was een linkse militair die zelf de macht had gegrepen. Er heersten chaos en geweld. 'Dan kan je niet meteen met democratie beginnen.'

Vergelijkingen met Pinochet of de Argentijnse generaals ervaren Banzer en zijn medewerkers als kwaadsprekerij. 'Pinochet is ultra-rechts. Banzer is een man van het midden', meent Tito Hoz da Vila, parlementariër en Banzers campagnechef in de stad Cochabamba. Pinochet zette bovendien een democratisch gekozen president af en zijn methoden waren anders. 'Daar verdwenen niet alleen extremisten maar ook mensen die een kritisch stuk hadden geschreven.'

Iedere dode is er een, menen mensenrechtenorganisaties. Zij vinden dat de generaal in de gevangenis hoort. Een poging eind jaren zeventig een proces tegen Banzer te beginnen liep vast. De parlementariër die de procedure in het parlement begon, werd vermoord. Het bewijsmateriaal werd vernietigd. De kans op voortzetting is nihil aangezien een tweederde meerderheid nodig is. Maar de doden van zijn bewind worden de generaal bij iedere stembusgang aangewreven.

Dit jaar pakten mensenrechtenorganisaties flink uit met paginagrote advertenties en spots op televisie. In een reclamespot werd de ene dictator (Garcia Meza) vergeleken met de andere (Banzer). Garcia Meza (82 doden, 25 vermisten), kreeg dertig jaar cel. Zijn vriend Banzer (73 doden, 79 vermisten) werd nooit veroordeeld. 'Zou u deze generaal als president kiezen?', vroeg de commentaarstem.

Spots als deze maakten de campagne extra zwaar, zegt Hoz da Vila. Hij schat dat de anti-propaganda de generaal 'zeker 5 procent' in stemmen zal schelen. Ten onrechte, zegt hij. 'Juist omdat hij het stigma van autocraat heeft, zal hij meer dan ieder ander doen om democratisch te zijn. Dit is zijn laatste kans om als goede president de geschiedenis in te gaan.'

De generaal was de afgelopen weken veel in de provincie om zijn 'alliantie met het volk' te bekrachtigen. Hij schildert zichzelf graag als de man van de armen, de anti-intellectueel, als een eenvoudige soldaat uit een klein dorp die zich vooral tussen de koeien op zijn gemak voelt.

Dat is echter de halve waarheid. Banzer is de afgelopen twintig jaar een sleutelfiguur geweest in de politiek. Hij was niet alleen zeven jaar president - in het instabiele Bolivia opmerkelijk lang - maar speelde ook een cruciale rol bij de allianties tussen de met elkaar overhoop liggende politieke partijen in de jaren tachtig. Uit die tijd is bij Bolivianen het beeld blijven hangen van de flexibele Banzer. Ook dat imago van Banzer als grondlegger van de democratie wordt in de campagne gecultiveerd.

Hij is democraat omdat de politieke conjunctuur dat eist, gelooft Quiroga. 'Je moet nu democraat zijn of je het meent of niet.' Maar het is een teken aan de wand dat Banzer nooit zijn spijt heeft betuigd over de doden die gevallen zijn. Dat heeft zelfs de Argentijnse legerchef gedaan.

Alhoewel Banzer in de peilingen voorop loopt, zal zijn overwinning vermoedelijk nipt zijn. Zijn belangrijkste rivalen zijn een minister, een bankier annex papiermagnaat en een ex-president. In de kopgroep doen verder een indiaanse televisiepresentatrice en een parlementslid mee.

Doordat de winnaar in geen geval 51 procent van de stemmen zal halen, wordt de beslissing doorgeschoven naar het parlement. Het parlement, dat zondag ook nieuw wordt gekozen, moet in augustus tussen de nummers een en twee kiezen.

De afgelopen twaalf jaar werd de winnaar van de verkiezingen slechts een keer ook daadwerkelijk president. Het is Boliviaanse logica, zegt Luis Quiroga. Bolivianen houden niet van de kortste weg en evenmin van simpele oplossingen of van winnaars. 'Dit is het land waar je nummer twee moet worden om te kunnen winnen.'

General Banzer heeft zijn ambitie tegen. 'Ik heb altijd in alles de beste willen zijn', zei hij enkele weken geleden. 'Daarom zal ik ook de beste president worden die Bolivia ooit heeft gehad.'

Meer over