Gemis aan bezieling speelt ook Moving Target parten

Moving Target van Charleroi/Danses - Plan K. Choreografie: Frédéric Flamand. Toneelbeeld: Elisabeth Diller, Ricardo Scofidio. Het Muziektheater, Amsterdam. Herhaling: vanavond....

Ineengevouwen rolt een danser over de grond, als aangeschoten wild. Rode puntjes branden als stigmata op zijn blote rug. Het is het schijnsel van lampjes die vier dansers onvermurwbaar op hem richten. Dit kwetsbare lichaam illustreert goed het thema in Moving Target: 'het lichaam als laatste doelwit in een technocratiseerde samenleving.' Tevens vormt de scène een van de schaarse momenten dat dat ook echt voor je gaat leven.

Want Moving Target van de Belgische regisseur Frédéric Flamand is ondanks die diepgang vooral een esthetisch schouwspel, waaraan overigens flink wat hypermoderne techniek te pas kwam. In dit multi-media spektakel geeft Flamand een kritisch-pessimistische visie op onze samenleving, waarin de mens ten onder dreigt te gaan aan een overflow van mediabeelden die een surrogaat vormen voor de realiteit.

Flamand bekleedt zijn thema met teksten uit Nijinsky's (ongecensureerde) dagboek, waarin uit diens schizofrene geest opborrelende invallen zijn opgetekend. Schizofrenie ziet hij ook als metafoor voor de vastgelopen samenleving waarin nauwelijks nog de scheiding is aan te brengen tussen het echte leven en een 'gemediatiseerde wereld'. Weer een andere metafoor ontleent hij aan de wereld van het ballet, met zijn discipline ten aanzien van het menselijk lichaam.

En dus zien we dansers aan een zwart-wit geverfde barre hun dagelijke balletoefeningen doen. Enkelen zitten met hun polsen en enkels daaraan vastgebonden. Hun dans ziet er hopeloos mechanisch uit, in tegenstelling tot die van de dansers die wel vrij kunnen bewegen, in een aardse vloeiende stijl. Die zullen het ideale mensbeeld voorstellen.

Als proloog is er een mooi filmpje, dat de werking van de voet demonstreert. De 'onderdelen' daarvan worden besproken alsof het om een nieuw type auto gaat. De voorstelling wordt regelmatig onderbroken door filmpjes die als commercials 'normaliserende' geneesmiddelen aanprijzen, middelen die in de trant van Orwells 1984 emoties kunnen gelijkschakelen. Die filmpjes zijn gemaakt door het Amerikaanse architecten- en kunstenaarsduo Elisabeth Diller en Ricardo Scofidio, met wie Flamand samenwerkte. Zij ontwierpen ook het decor, een open veld met een vierkante witte balletvloer.

Prominent in dit toneelbeeld is een grote (half)doorzichtige spiegel die in een hoek van 45 graden gekanteld boven de balletvloer hangt, waardoor de dans grotendeels ook van boven af valt waar te nemen. Licht wordt zelfs dubbel gereflecteerd wat een mysterieus effect heeft. Daarbij nog worden door de computer bewerkte videobeelden van dansers op die magische toverspiegel geprojecteerd.

Het resultaat is zinsbegoochelend door de mix van echt en virtueel, van dansers van vlees en bloed en hun schimmen. Die technische hoogstandjes, ontwikkeld in samenwerking met de Kunsthochschuhe für Medien Köln, bieden prachtige beelden. Echt indringend worden het evenwel niet. Daarvoor blijft Moving Target te afstandelijk. Wat mede komt doordat de dans zo gepolijst en steriel is, ook wanneer dat niet de opzet is. De dans mist bezieling, en dat gemis is precies hetgene waaraan - in de ogen van de choreograaf - de wereld ten onder gaat. Ik weet niet wat erger is, het clichébeeld van de klassieke danser als toonbeeld van een ontzielde samenleving, of het feit dat Flamand zijn dansers niet goed weet te inspireren.

Isabella Lanz

Meer over