Gemeente Gouda en scholen worstelen met praktijk 'Allochtonen geweigerd via grondwetsartikel'

'De rijke scholen worden rijker door artikel 23, de arme scholen armer', zegt de Goudse gemeente-ambtenaar P. Kostense. 'Gouda legde in 1990 zeven ton bij de rijksbijdrage voor het onderwijs, onder andere om allochtone leerlingen beter te helpen....

JAN 'T HART

Van onze verslaggever

Jan 't Hart

GOUDA

Het grondwetsartikel dat de vrijheid van onderwijs regelt, kwam de afgelopen weken in het nieuws door uitlatingen van minister Dijkstal van Binnenlandse Zaken, die het 'niet meer van deze tijd' vindt. Artikel 23 laat zich dagelijks in Gouda gelden. Alle projecten die de gemeente wil initiëren voor openbare scholen - en dus extra geld kosten - moeten eerst worden besproken met de bijzondere scholen. Krachtens de Grondwet hebben zij namelijk ook recht op dat extra geld.

Dat is niet het enige gevolg van het grondwetsartikel. Kostense: 'Bijzondere scholen weigeren allochtone kinderen op grond van hun identiteit, vastgelegd in artikel 23. Terwijl op dezelfde school blanke, niet-katholieke kinderen zitten. Dat is de praktijk van het grondwetsartikel.'

'Die kinderen komen vervolgens bij ons', zegt S. van Meerendonk, directeur van openbare basisschool De Korte Akkeren, die midden in de gelijknamige achterstandswijk in Gouda staat.

PvdA-wethouder W. Hommels van onderwijs maakt zich daar zorgen over. 'We hebben elite-scholen, in goede wijken, met een hoge ouderbijdrage. Die nemen ook nauwelijks een Marokkaan op. Door artikel 23 kunnen wij daar niets aan doen. Sommige van die schoolbesturen stellen eenvoudig: je hebt niets met ons te maken. Als jullie extra geld aan allochtonen uitgeven, horen we het wel. Dat geld willen wij dan ook wel op onze bankrekening gestort zien.'

'We weigeren allochtone leerlingen', beaamt directeur J. Moen van de protestants-christelijke Westerschool, gelegen om de hoek van openbare basisschool De Korte Akkeren. 'Gezien de wijk begint ons percentage allochtonen aardig uit de pas te lopen', erkent hij.

Zijn docententeam is net in vergadering bijeen en buigt zich over de kwestie. '20 Procent van de leerlingen is islamiet', zegt een leraar. 'Dat is net goed. Als er meer komen, dan komt onze identiteit in gevaar. Die blijft onze zwaarste norm. Die vrijheid moet behouden blijven', zegt hij stellig.

Op basisschool De Korte Akkeren is bijna 40 procent van de kinderen allochtoon. In de wijk is het percentage lager: 30 procent. 'Ze zijn zeer welkom', zegt Van Meerendonk. 'Maar ik maak me zorgen. Hollandse ouders halen hun kinderen van onze school, door bijzondere scholen geweigerde kinderen komen naar ons. In rap tempo ontstaan witte en zwarte scholen. Dat is een indirect gevolg van artikel 23.'

In Gouda is 60 procent van de scholen bijzonder en 40 procent openbaar. Overschrijden de openbare scholen een ton, dan gaat er anderhalve ton naar het bijzonder onderwijs. 'Het is simpel', weet wethouder Hommels. 'Na vijf jaar komt de boekhouder, en die rekent af. Dat gaat over geld, niet over de inhoud.'

Dat heeft tot gevolg dat de kloof tussen rijk en arm, wit en zwart groter wordt. 'De toch al rijke, meer blanke scholen kunnen van dat extra geld, verdiend aan het tekort van de openbare scholen, meer personeel aannemen. Een docent voor dyslectische kinderen bijvoorbeeld, waardoor ze nog beter worden. Ze kunnen dat extra geld ook beleggen of ervan sparen, waardoor ze nog rijker worden. Tussen een openbare school in een achterstandswijk en een vrije school zit een heel groot verschil. Dat wordt door artikel 23 alleen maar gestimuleerd', stelt ambtenaar Kostense.

Het gemeentebestuur is er in Gouda evenwel in geslaagd om in overleg met de bijzondere scholen een aantal projecten buiten de zogeheten 'doorvergoeding' (de financiële regeling als gevolg van artikel 23) te laten vallen. De extra kosten die voor een opvangschool voor nieuwe allochtonen moeten worden gemaakt, hoeven niet te worden doorberekend. Ook zijn de bijzondere scholen bereid een percentage allochtonen op te nemen, die ze volgens artikel 23, op grond van hun identiteit, mogen weigeren.

Maar de bijzondere scholen zijn niet bereid overal aan mee te werken. Voor iedere allochtone leerling krijgt een school extra geld van de rijksoverheid. De gemeente heeft de scholen voorgesteld dat geld in één grote pot te stoppen, en het zo te verdelen dat daar waar de problemen het grootst zijn het meeste geld wordt geïnvesteerd. 'Wij hebben een tijdje geleden aan de bijzondere scholen gevraagd medewerking te verlenen', zegt Hommels. 'Ze wilden niet. Als je aan achterstandsbeleid wilt doen, kom je dicht bij de inhoud van het onderwijs. In Rotterdam en Den Haag is er een convenant over gesloten. Hier komt dat er niet.'

Dat wreekt zich. Volgens de wethouder is het nodig dat achterstandskinderen in Gouda een verlengde schooldag krijgen. Dat is te duur zolang de bijzondere scholen niet meewerken 'We willen ook meer doen aan de voorschoolse tijd, aan kinderen van drie en vier jaar, vooral in de sociale vernieuwingswijken. Op zich is het al heel lastig te betalen - we zijn een artikel 12-gemeente - Maar op deze manier kan het helemaal niet.'

Bij het docententeam van de protestants-christelijke Westerschool is begrip voor de openbare scholen, maar ze zien het niet als hùn probleem. 'Dat de gemeente ook aan ons geld betaalt als de openbare scholen meer geld uitgeven, is heel goed. Dat stimuleert om zuinig te zijn', zegt een leerkracht, 'Wij zijn een zuinig volk, laten zij ook maar bezuinigen.'

Het is wij en zij in Gouda. 'Als we niet langer in gelijke mate worden betaald, als er niet meer wordt doorvergoed, dan zal de overheid zeker haar eigen scholen voortrekken. Geen twijfel', zegt een leraar. 'Wat gebeurt er dan als er geld is voor één nieuwe gemeenschapsruimte, en een openbare en een christelijke school hebben er beide een nodig? Nou? Ik weet het wel.'

En dus verdedigen de bijzondere scholen in Gouda met hand en tand hun positie. Een beetje meewerken bij algemene problemen is geen punt. Maar als de identiteit van de school in gevaar dreigt te komen, gaat de deur dicht. Wanneer de gemeente extra geld uittrekt voor een achterstandsproject, eisen de bijzondere scholen, zwaaiend met artikel 23, hun deel op. Hoewel ze het lang niet altijd nodig hebben. Elk project wordt zo anderhalve keer zo duur.

'Op de toch al arme scholen moet nog meer worden bezuinigd omdat we willen voorkomen dat we extra blijven uitbetalen aan bijzondere scholen', zegt Kostense. 'Maar ja, we zitten nu op een extra gemeentebijdrage van zes ton; minder erbij kan niet. Dan komen de openbare basisscholen serieus in problemen.'

Meer over