Commentaar

Gelijkheid nog steeds ver te zoeken

In de VS kan de aanhouding na een lichte verkeersovertreding de dood tot gevolg hebben.

Sander van Walsum
Protesten na de dood van Freddie Gray in Baltimore. Beeld afp
Protesten na de dood van Freddie Gray in Baltimore.Beeld afp

Vijftig jaar geleden maakte de Amerikaanse president Lyndon B. Johnson met de Voting Rights Act een einde aan de stelselmatige ondermijning in de zuidelijke staten van het recht van zwarte Amerikanen om te stemmen. Eén ding had Johnson, onder druk van de burgerrechtenbeweging, goed gezien: dat je met sommige wetten niet moest wachten tot de mensen er rijp voor waren. Als zuiderling wist hij dat de blanke machthebbers nooit vrijwillig ruimte zouden maken voor de Afro-Amerikanen - die toen nog onbekommerd 'negers' werden genoemd.

Johnson zag echter ook iets over het hoofd: dat je met wetten - hoe nobel ook - niet de mentaliteit van burgers en wetsdienaren kunt veranderen. Althans: niet binnen één generatie.

Hij begreep dan ook niet dat de burgerrechtenstrijd ná de Civil Rights Act, die hij zag als het sluitstuk van de 'zwarte emancipatie', culmineerde in een reeks 'lange hete zomers'. Niet in het diepe zuiden van de VS, maar in de steden in het noorden - waar de Afro-Amerikanen al geruime tijd gelijkberechtigd heetten te zijn. Johnson verwachtte dankbaarheid, maar werd geconfronteerd met zwart ongeduld en zwarte frustraties.

Moeizaam proces

Dat 1965 niet het einde maar het begin van een moeizaam proces markeert, blijkt uit het feit dat zwarten nog steeds relatief vaak het slachtoffer zijn van politiegeweld. Het meest recente slachtoffer - voor zover bekend - is Sandra Bland, die op 13 juli stierf in een Texaanse gevangenis, drie (!) dagen nadat ze in verband met een lichte verkeersovertreding staande was gehouden. De precieze toedracht van haar dood is onbekend, maar uit beelden van haar aanhouding kan worden opgemaakt dat Bland nodeloos werd getergd door de verantwoordelijke state trooper. Het gebruik van geweld werd noch door de overtreding noch door de irritatie van Bland over het optreden van de agent gerechtvaardigd.

Het voorval zelf - het zoveelste in een lange reeks - en de reacties erop van zwarte Amerikanen laten ten overvloede zien dat de belangrijkste burgerrechtenwet nog niet tot een mentale gelijkberechtiging heeft geleid. Juist vanwege het feit dat de Voting Rights Act van 1965 de verkiezing van de eerste zwarte president mogelijk heeft gemaakt, miskennen veel blanke Amerikanen de reële ongelijkheid in hun samenleving. Dit sterkt radicale Afro-Amerikanen weer in de opvatting dat de blanke elite onverbeterlijk is. In dat krachtenspel wordt juist van bestuurders en wetshandhavers een sensitiviteit verwacht waaraan het bij de aanhouding van Sandra Bland schromelijk heeft ontbroken.

Het lichaam van Sandra Bland wordt vanuit haar cel vervoerd. Beeld epa
Het lichaam van Sandra Bland wordt vanuit haar cel vervoerd.Beeld epa
Meer over