Geheim zangboek

Nu verkrijgbaar: wel én niet eerder verschenen spionagefilmmuziek uit

Die stem van Shirley Basey, die was natuurlijk gemaakt voor de spannende-filmmuziek. Wie haar het lied The Liquidator hoort zingen zoals dat werd afgespeeld bij de begintitels van de gelijknamige film uit 1965, weet al dat het verkeerd gaat aflopen met geheim agent 'Quadrant'. De huivering die Bassey in haar stem legt als ze zingt: 'He's a jackal and a Romeo, you know. The devil in disguise.' De dreunende paukenslagen, onheilspellend beierende kerkklokken en het scheurende koper van de bigband doen de rest. Maakt u zich op, zo was de boodschap destijds, voor een dodemansrit langs seks, intriges, moord en politiek verraad. En weer terug.

Mystiek, spanning, romantiek en sensualiteit, samengebald in één daverende stem. En dus onmisbaar bij effectieve spionagefilmmuziek. De eminente liedschrijver en zanger Scott Walker, helft van The Walker Brothers en toch bepaald geen grootleverancier van soundtracks voor spionagefilms, was bij de filmmakers ook zo'n geliefd vertolker. In 1966 zong hij Deadlier Than The Male, een single van The Walker Brothers die tevens diende als titelsong bij de gelijknamige Britse spionagefilm uit 1967. Alweer paukenslagen en tetterend koper, nu ook wat schrille violen en de omfloerste en dreigende stem van Walker: 'She whispers oh such pretty lies, don't believe her. For when you look into her eyes, love just isn't there.' Als dat geen bedscène gaat opleveren.

De Koude Oorlog woedde in alle hevigheid, begin en midden jaren zestig. Het waren hoogtijdagen voor de spionagefilm, die het listige spel tussen de geheime diensten van de Sovjet-Unie, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië tot cinematografische kunst verhief. Vooral in Engeland was het genre populair. Een acteur als Michael Caine werd groot als spionageacteur in de film The Ipcress File naar een roman van de ook al Britse thrillerschrijver Len Deighton. De wereld werd vooral vanuit de Pinewood Studio's bestookt met een reeks Bond-films.

De filmmuziek voor die Bond-films zou wereldberoemd worden. Titelliedjes als die voor Goldfinger (1964), Diamonds Are Forever (1974) en Moonraker (1979) vlogen de bedompte ruimte van de filmzaal uit en werden wereldhits. Maar een schat aan suspensevolle filmmuziek, gemaakt bij minder spraakmakende thrillers of anderszins nooit gebruikt, dreigde aan het muzikale geheugen te worden ontrukt.

Om dat proces een halt toe te roepen, bracht het platenlabel voor de beter verzorgde heruitgaven, Ace, een rijke verzameling spionagefilmmuziek uit, getiteld Come Spy With Us - The Secret Agent Songbook. Bepaald geen collectie obscure filmscores, zie de eerder genoemde en ook buiten de film bekend geworden liedjes van Shirley Bassey en Scott Walker, maar toch valt er op de cd met 25 filmtunes veel moois te ontdekken. De rockende soundtrack bij de film Arabesque bijvoorbeeld, gecomponeerd door Henry Mancini (The Pink Panther), met een herkenbaar en aanstekelijk spannend surfgitaartje en een melodielijn die lijkt gespeeld door een jankende politiesirene.

Het koper is steevast de smaakmaker bij de filmmuziekorkesten, van John Barry tot Brian Fahey. Bij de herkenningsmuziek voor de tv-serie Danger Man speelt de ontketende saxofonist Red Price de geheim agenten uit de struiken. En het zwoele filmlied The Silencers, heel Bassey-achtig gezongen door de Amerikaanse jazz-zangeres Vikki Carr drijft op zuchtende en spanningsverhogende trombones. Andere onherroepelijke hoofdrolspeler is de gitaar.

In de toevallig ook deze week verschenen verzameling filmmuziek Inner City Beat - Detective Themes, Spy Music and Imaginary Thrillers, (Soul Jazz Records) keren zowel trombones als schelle gitaartjes terug, in muziek die decennialang een somber bestaan leidde in de krochten van de muziekbibliotheken. De herkenningsmelodieën voor (nog) niet bestaande films werden gemaakt in de jaren zestig en zeventig, in opdracht van filmmuziekbedrijven als DeWolfe en KPM, door befaamde televisieorkesten als dat van Syd Dale en bijvoorbeeld het International Studio Orchestra. En dus musici die hoopten dat hun filmmuziek ooit zou worden uitverkoren door een filmproducent.

Luisteren we nu naar een titelloos muziekstuk van Syd Dale, dat waarschijnlijk meer voor de grap - en om het maar een naam te geven - Danger Musicians At Work is genoemd, dan is bijna niet te begrijpen dat geen filmmaatschappij daar de hand op heeft gelegd. Een pompende bass, dramatische koperaccenten, roffelende drums en jankende violen: hier dreigt iets heel funky helemaal mis te gaan. Fijn dat we er nu zelf, dankzij twee uitputtende verzamelingen, de beelden bij kunnen bedenken.

En wie weet kunnen we er de komende jaren nog wat mee, als de spanning in de wereld nog maar wat verder wil oplopen.

John Barry, Bond-componist

Een van de grootste componisten van spionagefilmmuziek was de in 2011 overleden Brit John Barry. Hij maakte de Bond-herkenningstune ('dum di-di dum dum') en werd daarmee huiscomponist voor de filmreeks. Op de verzamelaar Come Spy With Us is relatief onbekend werk van Barry te horen, dat hij schreef voor de vroege Britse spionagethriller The Ipcress File. Die film zou de doorbraak worden voor acteur Michael Caine, niet toevallig een goede vriend van Barry.

Inner City Beat - Detective Themes, Spy Music and Imaginery Thrillers, verschenen bij Soul Jazz Records. Come Spy With Us - The Secret Agent Songbook, verschenen bij Ace Records.

undefined

Meer over