Nieuws

Gehaktdag voor kabinet: ministers geven steeds slordiger geld uit en dat is ‘zorgwekkend’

Het kabinet wordt steeds slordiger met geld uitgeven. Voor het derde jaar op rij kan de Algemene Rekenkamer van een significant deel van de rijksuitgaven niet vaststellen of dat geld goed besteed is. Dit jaar is meer dan 15 miljard euro niet goed verantwoord, klaagt het controleorgaan op de eerste Verantwoordingsdag van minister van Financiën Sigrid Kaag.

Yvonne Hofs
Minister van Financiën Sigrid Kaag met het koffertje met daarin het Financieel Jaarverslag van het Rijk over 2021 in de Tweede Kamer. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Minister van Financiën Sigrid Kaag met het koffertje met daarin het Financieel Jaarverslag van het Rijk over 2021 in de Tweede Kamer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De Algemene Rekenkamer spreekt van een ‘zorgwekkende’ trend. De controleur van de rijksfinanciën hanteert een ‘tolerantiegrens’ van 1 procent van de rijksbegroting. Als de Rekenkamer van maximaal 1 procent van de uitgaven de rechtmatigheid niet kan nagaan, geldt dat nog als acceptabel. Maar van de financiële verplichtingen die het kabinet in 2021 op zich nam is bijna 5 procent niet op de juiste manier verantwoord. Dat is bijna twee keer zoveel als vorig jaar, toen het percentage mogelijk onrechtmatige uitgaven op 2,5 procent uitkwam.

Uitzondering wordt regel

President van de Rekenkamer Arno Visser ziet een verband met de lossere omgang met de begrotingsregels die het kabinet de laatste jaren tentoonspreidt. ‘Ik zie dat het kabinet heel vaak gebruik maakt van uitzonderingsbepalingen om snel uitgaven te kunnen doen buiten het gebruikelijke parlementaire proces om. Volgens de wet mag dat echt alleen als dat echt niet anders kan, want anders is het budgetrecht van de Tweede Kamer in het geding. Maar we zien dat er nu zoveel gebruik wordt gemaakt van de uitzonderingsregels, dat je je kunt afvragen of de uitzondering niet de regel geworden is.’ De Rekenkamer ziet op dit punt vooral het ministerie van Defensie in de fout gaan. De inkoop van defensiematerieel verloopt vaak niet volgens de Europese aanbestedingsregels.

De belangrijkste reden voor het slordige uitgavenpatroon was vorig jaar de coronacrisis. De rijksoverheid gaf in 2021 ongeveer 33 miljard euro uit aan de bestrijding van de pandemie, nog iets meer dan de 29 miljard euro die de virusuitbraak in 2020 kostte. De Rekenkamer concludeert in zijn nieuwste jaarrapportage dat de coronacrisis ‘structurele zwakheden in de bedrijfsvoering van het Rijk heeft blootgelegd’. Deels is dat het gevolg van personeelsgebrek, meent de Rekenkamer. Bij de Belastingdienst en de ministeries van Volksgezondheid en Defensie zijn de ondersteunende afdelingen te krap bezet. Vooral medewerkers met financiële expertise zijn daar dun gezaaid.

Coronasteun

De Rekenkamer is kritisch over de Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL), een coronasteunmaatregel voor het bedrijfsleven die onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Economische Zaken (EZK) valt. Minister Micky Adriaansens kon in eerste instantie ruim 13 miljard euro aan uitgaven en verplichtingen die in het kader van de TVL aan ondernemers zijn verstrekt niet verantwoorden. Pas nadat de Rekenkamer bezwaar aantekende tegen het jaarverslag van EZK heeft Adriaansens met enige moeite de uitgaven alsnog kunnen verklaren.

Het ministerie van Volksgezondheid (VWS), dat in 2020 de grootste reprimande van de Rekenkamer kreeg, heeft zijn leven gebeterd. De Rekenkamer trof dit jaar minder onrechtmatigheden aan dan een jaar geleden, maar is nog niet tevreden. Van in totaal 2 miljard euro aan zorguitgaven is niet zeker of het geld doelmatig besteed is.

Verantwoordingsdag (ook wel Gehaktdag genoemd) is de dag waarop de rijksoverheid zijn jaarverslagen en jaarrekeningen presenteert over het afgelopen begrotingsjaar. Deze dag is altijd op de derde woensdag van mei en is een soort tegenhanger van Prinsjesdag, als het kabinet de begroting van het komende jaar presenteert. Net als op Prinsjesdag overhandigt de minister van Financiën de begrotingsstukken in een speciaal koffertje aan de Tweede Kamer.