Geest van Al Qa'ida waart rond in Madrid

Massamoord, dat woord had de Spaanse premier José Maria Aznar nog nooit in de mond hoeven nemen tijdens de ontelbare toespraken die hij in zijn ambtsperiode aan de ETA heeft gewijd....

Hoewel na de aanslagen in Madrid onduidelijkheid is blijven bestaan over de identiteit van de daders, schuilt de aanleiding voor de terreurdaad onherroepelijk in het beleid van Aznar. Aan de vooravond van zijn vertrek is Spanje genadeloos aangevallen, of door de ETA, of door Al Qa'ida, of door beide in een gelegenheidscomplot.

De woede van de ETA is voorspelbaar gezien de onverschrokkenheid waarmee Aznar tegen de Baskische terreurbeweging is opgetrokken. De politieke tak Batasuna is in 2002 verboden en met een lange reeks arrestaties is het kader flink uitgedund. Onderwijl heeft Aznar zich mordicus tegen een dialoog met de terroristen gekeerd. ETA is in de hoek gedreven, maar nog niet knock-out. De vraag is echter of de Basken in staat zijn tot het plegen van deze voor Europese begrippen ongekend grote aanslag. Bovendien hebben ETA-bronnen zich gedistantieerd van het bloedbad, daar waar ze gewoonlijk hun acties opeisen.

De woede van Al Qa'ida over de Spaanse koers is net zo voor de hand liggend als die van ETA. Het terreurnetwerk heeft steeds alle bondgenoten van de VS in de strijd tegen het regime van Saddam Hussein gewaarschuwd voor represailles. Zeven Spaanse veiligheidsagenten zijn vorig jaar in Irak vermoord door een jihadgroep. De beelden van jongens die op de dode lichamen dansten, zijn over de hele wereld uitgezonden. De Spaanse regering heeft de terreurdaad onomwonden toegeschreven aan de ETA. Het zou een stuiptrekking zijn van een terreurgroep in problemen. Geen opzienbarende verklaring: het is het vaste commentaar van het Amerikaanse bewind op aanslagen in Irak.

De aanwijzingen die Madrid aandraagt als bewijs voor de betrokkenheid van de ETA ogen behoorlijk sterk. Tien dagen geleden is een busje onderschept dat met 500 kilogram explosieven onderweg was naar Madrid en rond Kerstmis zijn al eens twee mannen gesnapt die het met bomkoffers op Madrileense treinen hadden voorzien. Ook is voorzichtig vastgesteld dat de gebruikte bommentechniek overeenkomt met die van eerdere ETA-aanslagen.

Maar het is ongewoon voor de Baskische terreurgroep om anonieme burgers als doelwit te kiezen. In 1987 verontschuldigde de ETA zich nog voor een aanslag op een supermarkt in Barcelona met 21 doden, haar bloedigste aanslag. Nooit eerder ook voerde de ETA een gecoördineerd uitgevoerde, meervoudige bomaanslag uit. Vooral autobommen en liquidaties zijn hun stiel.

De theatrale aanslagen zijn juist het het handelsmerk van Al Qa'ida. In een brief aan de in Londen gevestigde Arabische krant Al Quds Al Arabi eisen de Abu Hafs al-Masri Brigades de aanslagen op - eerder deden ze dat ook bij aanslagen in Istanbul en Bagdad.

Als de ETA achter de aanslagen zit, hebben de Basken op zijn minst de kunst van Osama bin Laden en de zijnen afgekeken. Maar het is ook mogelijk dat Al Qa'ida-cellen hand- en spandiensten hebben verleend. Inlichtingendiensten waarschuwen al langer voor zulke samenwerkingsverbanden. Als een doelwit maar in beider strategie past, doen verschillen in overtuiging er niet toe.

Sinds 11 september 2001 bepalen terreurgroepen als de ETA niet langer het gezicht van het terrorisme in de wereld. De Baskische aanslagen vielen in het niet bij de apocalyptische misdrijven die zijn gepleegd in Riyad, Casablanca, Istanbul en Bagdad en omstreken - om nog maar te zwijgen van 11/9 zelf.

Om gehoord te worden volstaan typische ETA-acties als het vermoorden van een rechter of het vooraf aangekondigd opblazen van een strandhotel niet meer, hoe gruwelijk die constatering ook is. Voor radicalisering van de achterban en recrutering van aanslagplegers is moorddadig stuntwerk nodig. Zo laat je in de 21ste eeuw zien wat je als terreurbeweging waard bent. Al Qa'ida zet de standaard.

Meer over