'Geen volk is zo vrijgevig als de nood aan de man is'

Nederlandser dan Marco Borsato bestaat niet. ‘Wie in dit land een bijzonder talent heeft, kan zich heel snel in de kijker spelen....

Tekst Peter de Waard en  Foto Joost van den Broek

Denkend aan Holland ziet Marco Borsato (43) het veranderlijke weer: de regen na de zonneschijn, het jonge groen van nu, na de vallende herfstbladeren.

Het Nederlandse klimaat noemt de zanger een grote inspiratiebron. De populairste artiest van Nederland zweert bij de vier jaargetijden, die ieder een totaal andere gemoedstoestand bij hem oproepen. ‘Je kunt als artiest putten uit een palet van gevoelens. En die representeren ook zo schitterend de diversiteit van dit land, de variaties van opinies.’

Hij denkt dat het gematigde klimaat een samenhang heeft met het feit dat maatschappelijke excessen in de Nederlandse geschiedenis niet zo veelvuldig voorkomen. Natuurlijk zijn er golfbewegingen, maar die golven worden volgens Borsato nooit zo hoog dat ze tot revolutionaire veranderingen leiden.

De lentezon schijnt tijdens het interview. Maar hij kan ook aan andere jaargetijden een positief gevoel overhouden. Enkele weken geleden was hij in Vancouver, waar hij heeft opgetreden in het Holland House en naar de Olympische schaatswedstrijden heeft gekeken. ‘Goh, dat winterse gevoel van beleving bij het schaatsen is zo Nederlands. Een half stadion Oranje aan de andere kant van de aardbol. Je krijgt er kippenvel van.’

Marco Borsato mag dan een Italiaanse vader en achternaam hebben, hij voelt zich misschien meer Nederlander dan de Nederlanders wier voorouders al eeuwenlang in het land wonen. Zijn vrouw is een Nederlandse en zijn drie kinderen zijn in Nederland geboren.

Borsato is aan Nederland verknocht gebleven, ondanks het feit dat de media het faillissement van zijn bedrijf The Entertainment Group zo breed hebben uitgemeten, toen hij een jaar geleden tijdens een persconferentie in Paradiso vrijelijk de tranen liet stromen. Hij houdt van het land ondanks het feit dat de critici zijn film Wit Licht neersabelden en de roddelpers al jarenlang hem, zijn gezin en zijn andere familieleden continu in het oog houdt.

Je hebt het in Nederland nogal voor je kiezen gekregen. Zou je niet kunnen overwegen heel ergens anders te gaan wonen?

‘Het gebrek aan privacy is een deel van de prijs die je moet betalen voor het succes. Ach, het zou best kunnen dat ik ooit eens een tijdje in het buitenland ga wonen. Maar ik kom hoe dan ook terug naar Nederland.'

Je graf zal hier in Nederland zijn. Niet in Italië of en ander land?

‘Nee, dat is met honderd procent zekerheid in Nederland.’

Wat trekt je in dit land, behalve het klimaat?

‘De normen en waarden van dit land zijn ook mijn normen en waarden. Nederland is vrijdenkend. We zijn redelijk tolerant tegenover buitenlanders. Je kunt hier zeggen wat je wilt. Er is ruimte voor discussies. Nederlanders zijn positief, absoluut geen doemdenkers. Ik denk dat dit al vele aspecten zijn die ons binden.’

Je hebt je succes aan Nederland te danken?

‘Nederland biedt grote kansen aan talentvolle mensen, aan iedereen – ongeacht de religieuze of etnische achtergrond of de maatschappelijke overtuiging. Wie een bijzonder talent heeft in dit land, kan zich heel snel in de kijker spelen. Nederland biedt daarvoor de ruimte. Het is een ideale voedingsbodem voor mensen die goed kunnen zingen, sporten of zakendoen. Iedereen heeft in dit land de mogelijkheid zijn capaciteiten tot volle wasdom te brengen. Ik ben het levende bewijs dat iemand van een dubbeltje tot een kwartje kan uitgroeien.’

Ondanks je Italiaanse naam ben je een geboren en getogen Nederlander?

‘Dat klopt. Ik ben geboren in Alkmaar als de oudste in een gezin van drie kinderen. Mijn vader scheidde al snel van mijn moeder en ging terug naar Italië. Maar ik heb altijd met beide ouders goed kunnen opschieten. De zomervakantie brachten we als kind in Italië door.’

Dus een ideale jeugd in de provincie?

‘Ach, zo zal ik het niet zeggen. Eerder zorgeloos en fijn. We hadden het niet breed. Als andere kinderen softijs kregen, kregen wij een waterijsje. Ik heb dat nooit echt vervelend gevonden. Ik ben altijd nog verslaafd aan waterijs. Eigenlijk was ik in die tijd een verlegen jongen met flaporen, die net zoals vele andere Nederlandse kinderen kranten rondbracht om zakgeld te krijgen.’

Je droom was kok te worden?

‘In een etalage had ik een kokspak gezien en ik vond het zo prachtig, dat ik net zo lang een zelf gecomponeerd lied ‘Ik wil een kokspak, ik wil een kokspak, ik wil een kokspak en wel meteen!’ voor mijn moeder zong tot ik het kreeg. Ik ging er op de LTS in Alkmaar voor studeren en in Egmond werkte ik als bordenwasser in een restaurant.’

En dan toch popster geworden.

‘Bij toeval werd ik in 1989 uitgenodigd om mee te doen aan de Soundmixshow van Henny Huisman. Ik had in dienst een keer met succes het lied My Way vertolkt. En daarna heb ik zanglessen genomen. Toen bleek dat ze nog iemand voor de voorronde zochten omdat een andere kandidaat was uitgevallen, nam ik deel aan die voorronde.'

De rest is geschiedenis. Borsato won in 1990 de finale van de toentertijd massaal bekeken show. Hij was een bekendheid die meteen de financiële verantwoordelijkheid op zich nam voor zijn vader, moeder, broer en zus. Maar zijn repertoire met Italiaanse liedjes sloeg niet aan. Vier jaar later brak hij door met de hitsingle Dromen zijn bedrog. Borsato is sinds die tijd een bijna on-Nederlands fenomeen dat alle records heeft gebroken (14 nummer één hits – de meeste na de Beatles – 21 TMF-awards als beste Nederlandse zanger, 12 Edisons en de langste genoteerde nummer één uit de geschiedenis van de hitparade. Geen enkele andere artiest slaagde erin muziekwinkels ’s nachts open te laten gaan als er een nieuwe cd werd uitgebracht. En zelfs de grootste internationale acts kunnen niet zo gemakkelijk in Nederland voetbalstadions vullen als Marco Borsato.

Zoals zoveel succesvolle artiesten ging Borsato iets doen voor het goede doel. In 1998 werd hij ambassadeur voor War Child, een organisatie die opkomt voor kinderen in oorlogsgebieden. Zijn betrokkenheid ging al gauw verder dan een eenmalig plaatje en een aanbeveling. Hij ontwikkelde zich tot de Bob Geldof van de Lage Landen. Hij sprak met politici en werd door ministers ontvangen.

Hij organiseerde concerten en maakte cd's voor War Child. Eind 2008 kwam er de groots opgezette film Wit Licht over het lot van kindsoldaten in Afrika. Ondanks slechte kritieken werd Wit Licht genomineerd voor een Gouden Palm in Cannes en aanvankelijk ook voor een Oscar. Maar de bewerkte Engelstalige versie werd uiteindelijk niet toegelaten door de Academy.

Waarom een bioscoopfilm en geen documentaire? Dan was er misschien minder sceptisch gereageerd.

‘Het voordeel van een film is dat mensen blijven kijken. Bij een televisiedocumentaire hebben ze al gauw de neiging weg te zappen. Zo kun je het grote publiek in Nederland kennis laten maken met een probleem dat anders alleen in Netwerk of Nova te zien is.’

In Nederland moet je je hoofd niet te ver boven het maaiveld uitsteken?

‘Maar Nederland is ook een internationaal georiënteerd land waar we veel voor het probleem van kinderen in oorlogsgebieden kunnen bereiken. We staan als Nederlanders bekend als gierig, vooral bij de zuiderburen. Maar het omgekeerde is het geval. Geen volk is zo vrijgevig als de nood echt aan de man is. Wij geven relatief veel aan ontwikkelingssamenwerking. Wij zamelen enorme bedragen in voor acties als die voor de slachtoffers van de aardbeving in Haïti. Nederland lijkt soms een individualistisch land te worden, maar ik vind juist dat er in dit land nog altijd enorme saamhorigheid is te vinden.’

Het land is wel aan het veranderen. Kijk maar eens naar de uitslag van de enquête in de Volkskrant van gisteren. Internationale solidariteit is uit.

‘Toen ik in 1990 de Soundmixshow won, was Nederland een toonbeeld van politieke stabiliteit. We stonden aan de vooravond van Paars en het poldermodel – een baken van arbeidsrust, tolerantie en gematigdheid.’

Nu lijkt het land compleet van slag. Een dreigende onbestuurbaarheid door fragmentatie van de politieke partijen. Er zijn taferelen als hertellingen van stemmingen, die aan een bananenrepubliek doen denken. Er zijn verhalen over corruptie en de vette bonussen voor falende managers. Het lijkt Italië wel!

‘Ik maak mij daar niet zo ongerust over. Ik kijk er liever met een positieve blik naar. Het heeft geen zin te gaan doemdenken. Nederland zit in een overbruggingsperiode. Er zijn in de geschiedenis wel meer van dergelijke oprispingen geweest. De leiders hebben dan enige tijd moeite de onvrede te definiëren. De samenleving weet er geen antwoord op te vinden.’

Dus de politiek kan zijn schouders ophalen?

‘Nee, de politiek zal ook weer moeten leren luisteren naar wat zich onder het volk afspeelt. De elitaire klasse heeft te laat beseft wat de andere mensen bijvoorbeeld dachten over Europa. En daardoor kregen populistische stromingen de overhand. Die gingen allerlei nonsens verkondigen, zoals dat Brussel zich met de kleur van de servetten in Nederland zal gaan bemoeien. Hiermee speelden zij in op de onvrede.'

Jij laat je daar zelf niet door verleiden?

‘Ik zal niet aandringen op een milder belastingklimaat. Ik ben trots op het hele stelsel van sociale voorzieningen in het land. Hierdoor is er in Nederland geen of nauwelijks extreme armoede. Nederland heeft een sterke financiële infrastructuur. Ondanks het fiasco van The Entertainment Group, en andere ondernemingen, denk ik dat Nederland boekhoudkundig zijn zaakjes voor elkaar heeft. We kennen onze baten en onze lasten. Er zijn hierdoor geen Griekse taferelen. We hebben ons sociale stelsel en een geweldige gezondheidszorg. Die is er voor iedereen. En daar ben ik trots op als Nederlander. Ik ben degene die wel wat verdient. Daarvoor wil ik best ook meer belasting betalen dan iemand met een modaal inkomen. In de komende verkiezingstijd moet de politiek trachten hiervan een relevant onderwerp te maken.’

Maar je wordt nu meer aangevallen in de media dan tien jaar geleden.

‘Ik vind dat je verantwoordelijkheid moet afleggen voor al je daden. En vaak zijn dingen ook beter te doen en te regelen. Ik kan met die kritiek leven. In Nederland krijg je ook de kans om aanvallen te pareren. De media zijn de laatste jaren hijgeriger geworden onder invloed van internet en het groeiende aantal televisiekanalen. Onzinnige zaken worden tot enorme proporties opgeblazen. De nieuwshonger van de Nederlanders lijkt niet meer te stillen. Ik vind het een verarming, maar ik begrijp wel waarom het gebeurt. Dankzij allerlei nieuwe ontwikkelingen als internet en twitter is het veel gemakkelijker geworden om sneller en directer te communiceren. In de andere media accelereert dat ook, waardoor iedereen elkaar in dit land gaat napraten als een troep papegaaien.’

Wat vind je ervan dat Nederland zich gaat terugtrekken uit Afghanistan? Dat moet je als ambassadeur van War Child pijn doen.

‘Nederland moet blijven knokken voor zijn internationale imago. Persoonlijk vind ik het belangrijk om onze verantwoording te nemen en mensen te beschermen door veiligheid en stabiliteit te bevorderen. Ik vind het een beetje tragisch dat het land nu aan zijn NAVO-verplichting tracht te ontkomen. Verdraagzaamheid en saamhorigheid zijn niet alleen een binnenlandse zaak, het moet ook in de buitenlandse politiek tot uiting komen.’

Meer over