Geen vierkante aula's en rechte gangen

Als tv-kok Joop Braakhekke gezellig uit eten wil, gaat hij naar een restaurant aan het water. Maar van wie droomt Nederlands bekendste schrijfster van liefdesromans, Leni Saris?...

IN HET MIDDEN van de zuiver kristalvormige aula hebben familieleden, vrienden en vriendinnen zich verzameld rond de eenvoudige houten kist. Het licht van de late middagzon legt een warme gloed over de zachtgele muren en de zandkleurige vloer. In een hoek spelen vriendinnen van de overledene hun favoriete stuk uit Schuberts Der Tod und das Mädchen. Niet steeds even zuiver, maar recht uit het hart.

Op een teken van de oudste dochter tillen zes vrienden de kist op en schuiven deze in het luik van de loeiende oven. Vlak voordat de kist verdwijnt, neemt iedereen in stilte afscheid van de dierbare overledene, ex-directeur van AVVL Uitvaartzorg, tot het laatst toe ijverend voor meer bewustwording rond de dood.

AVVL-directeur G. Brussaard, 59 jaar en nog springlevend, zal zijn eigen uitvaart niet meemaken, maar hij kan er uren over vertellen. Als de dood ter sprake komt, krijgt zijn stem kleur en verschijnt er een glans in zijn ogen. Het lijkt wel of hij popelt om het zelf mee te maken.

Hij lacht geluidloos. 'Zo ver zou je kunnen gaan ja. Maar natuurlijk hang ik ook aan het leven, aan mijn vrouw en mijn kinderen.' Maar uiteindelijk leven we om te sterven, is de lijfspreuk van Brussaard.

AVVL, met bijna 400 duizend verzekerden een van de grootste uitvaartverzekeraars in Nederland, timmert aan de weg. Vorig jaar baarde de maatschappij opzien met de slogan 'Is er koffie na de dood'. Deze werd verboden door de Reclamecodecommissie. Nu voert de vereniging weer een harde campagne met foto's van bekende Nederlanders met de tekst 'Ik ga dood. Bel...', waarna het nummer van de AVVL volgt.

Uitvaartverzekeraar AVVL is voortgekomen uit de Arbeiders Vereniging voor Lijkverbranding, een club van idealisten en wereldverbeteraars die ijverde voor het afschaffen van het verbod op crematie. Brussaard, van huis uit onderwijzer en lid van een plaatselijke AVVLafdeling, werd in 1969 gevraagd directeur te worden.

'In 1968 werd crematie gelijk gesteld met begraven. Toen ik aantrad heb ik gezegd: We kunnen twee dingen doen. Over zestig jaar ons laatste lid cremeren, of ons een nieuw doel stellen.' Op aandringen van Brussaard heeft de AVVL een nieuwe missie op zich genomen: Nederlanders ertoe brengen dat ze gaan nadenken over hun dood. En zich het liefst verzekeren bij AVVL natuurlijk, want onder Brussaard werd ook de commerciële poot AVVL Uitvaarzorg opgezet.

In die missie past ook de agressieve reclamecampagne. 'We hebben jarenlang vriendelijke campagnes gehad, maar die haalden niets uit. Als we moeten schreeuwen om gehoord te worden, dan schreeuwen we maar.' De nieuwe koers is nu ingezet. Binnenkort geeft Brussaard de fakkel door aan zijn opvolger.

Voor de AVVL-directeur herbergt de dood niks angstaanjagends. Hij gelooft heilig in reïncarnatie. 'Alles in het leven heeft een cirkelgang, dus waarom de ziel niet. Ik denk dat wij van leven tot leven moeten leren volmaakt te worden.' Is dat eenmaal gelukt, dan volgt terugkeer naar 'de oorsprong', zoals hij het uitdrukt.

Verdriet over je eigen dood of die van anderen heeft weinig zin, zegt de AVVL-directeur. Alles is zoals het is en we hebben het maar te accepteren, is zijn credo.

'Doodgaan is niets anders dan het loslaten van je aardse identiteit. Maar omdat de meeste mensen dat niet kunnen, lijden ze pijn. Je hele leven kun je daar omheen draaien. Totdat je dood gaat. Dan moet je wel.' Brussaard mediteert elke ochtend om zichzelf beter te leren kennen.

Brussaard heeft een droom: een organisch crematorium, gebouwd volgens natuurlijke principes en met natuurlijke materialen en kleuren. Dat kan op twee manieren. 'Of je bouwt volgens de vloeiende lijnen zoals bij het NMB-gebouw in Amsterdam. Of je kiest voor de kristalvorm van zeven- en negenhoekige ruimtes. Dat vind ik het mooist. Als je het rouwen goed wilt laten gebeuren, moet je af van die vierkante aula's en rechte gangen.'

De tekeningen voor het crematorium van zijn dromen lagen al klaar, Brusaard had zelfs al een plek op het oog. Bij Oostzaan, niet ver van de snelweg. Maar het project strandde op de weigering van een andere uitvaartcoöperatie eraan mee te werken.

Zijn eigen uitvaart laat Brussaard over aan zijn nabestaanden. Hij heeft wel uitgesproken ideeën over zijn laatste dagen op aarde. 'Die wil ik doorbrengen met de mensen met wie ik me verbonden voel. Dat zijn niet alleen mijn vrouw en kinderen, maar ook vriendinnen. Ik heb het altijd schrijnend gevonden dat bij iemands overlijden de echtgenote vooraan staat, terwijl een vriendin in een hoekje zit.'

Het liefst wil hij dat familie, vrienden en vriendinnen samen de uitvaart organiseren en dat niet overlaten aan een begrafenisondernemer. Voor de kosten is hij natuurlijk verzekerd bij zijn eigen AVVL. Brussaard heeft één voorwaarde. Hij wil per se verbrand worden. Desnoods in een 'gewoon' crematorium. Een gat in de aarde is niks voor hem. 'Ik zie wel wat in de zuiverende kracht van het vuur.'

Mac van Dinther

Dit is het tweede deel van een serie. De eerste aflevering verscheen op 22 juli.

Meer over