Geen twijfel mogelijk, dit is oom Henri

DOOR MARCEL VAN LIESHOUT

Zo komt een tot voor kort onzichtbare, in die zin verborgen geschiedenis ineens tot leven. Vanuit New York laat de 88-jarige Ina Polak-Soep weten: 'Jazeker, dat is mijn oom Henri. We waren er met de hele familie bij toen hij in 1945 in kamp Bergen-Belsen stierf.'

Op maandag 18 april jongstleden publiceerde de Volkskrant historisch fotomateriaal uit de oorlogsjaren, bij toeval ontdekt tijdens een verbouwing van een woning in Amsterdam-Zuid. Foto's die gemaakt zijn door de NSB-fotograaf Bart de Kok die veel in opdracht van de bezetter werkte. De Kok fotografeerde vooral 'politieke gebeurtenissen' die andere fotografen absoluut niet mochten vastleggen.

Zoals de beroving van Joodse diamanthandelaren, 17 april 1942, in de Diamantbeurs aan het Amsterdam Weesperplein. De dag tevoren hadden die 23.000 karaat gedwongen moeten inleveren bij de Duitsers. Op 17 april onderwierp de foute Amsterdamse rechercheur Willem Klarenbeek de handelaren nog eens aan vernederende fouilleringen. Want ja...

De collectie-De Kok is in het bezit van het Amsterdamse Stadsarchief en sinds twee weken voor eenieder te zien via de beeldbank van dat archief.

De Volkskrant drukte op 18 april onder meer een foto af van een tot dan onbekende diamanthandelaar die de vernederingen door rechercheur Klarenbeek moest ondergaan.

Plots kwam de geschiedenis weer tot leven. Herkenning! Vanuit New York.

De man op de foto blijkt Henri Soep, geboren in Amsterdam op 24 mei 1901. Koopman in diamant. Hij woonde in de Jan van Eyckstraat en was gehuwd met Helene Kaufmann. Het echtpaar kreeg twee dochters, Catharina en Josephina. 'Die leven nog. In Israël', weet de 88-jarige Ina Polak-Soep vanuit New York te melden.

Want zij was het die de onbekende wist te identificeren, dankzij een vriendin die fotomateriaal van de beeldbank van het Stadsarchief opstuurde. Geen twijfel mogelijk, dit is oom Henri. Jongere broer van Ina's vader Bram. Die op zijn beurt sinds 1927 vader Benjamin was opgevolgd als eigenaar van een diamantslijperij aan de Amsterdamse Achtergracht.

De vooroorlogse diamantsector was een goeddeels Joodse aangelegenheid. Diamantbewerking was specialistisch werk. Zo beschouwd hadden deze Joden 'nut' voor de Duitsers.

De deportaties begonnen in de zomer van 1942, maar diamantwerkers konden die tijdelijk ontlopen. Door inlevering van diamanten en andere kostbaarheden bleven ze buiten schot. Een zogeheten Sperrstempel in het persoonsbewijs garandeerde dat ze niet naar een vernietigingskamp werden afgevoerd.

'Uiteindelijk gebeurde dat natuurlijk wel', zegt Ina Polak-Soep vanuit New York. Zij en de hele familie belandden in mei 1944 in kamp Bergen-Belsen. Ina Polak-Soep is 88 maar de beelden zijn nooit vervaagd. De gebeurtenis waarvan nu foto's zijn opgedoken met haar oom Henri in beeld zegt haar anderzijds weer niets. 'Nooit geweten van die acties in de Diamantbeurs. Thuis werd niet over werk gesproken.'

Niettemin: honderd procent zeker dat het oom Henri is. In Bergen-Belsen zaten ze met z'n allen bijeen, in speciale barakken voor diamantbewerkers. De Duitsers hadden namelijk het plan om daar een eigen diamantslijperij op te zetten en Joodse expertise was daarvoor benodigd. De historicus Jacques Presser schrijft er nog over, in zijn beroemde werk Ondergang. De vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940-1945.

Henri Soep kwam de oorlog niet door. Hij stierf op 19 februari 1945. Ina Polak-Soep: 'Wij, de rest van de familie, overleefden het wel. Mijn oom is aan uitputting overleden.'

Zelf bewaart Ina Polak-Soep althans nog een goede herinnering aan haar periode in Bergen-Belsen. Ze leerde daar haar latere echtgenoot Jaap Polak beter en beter kennen. Al in doorgangskamp Westerbork correspondeerde zij met Jaap ('Hij is 98!'), in Bergen-Belsen werd dat voortgezet.

Jaap Polak is de oprichter van het Anne Frank Center in de Verenigde Staten. Zijn liefdesbriefjes aan Ina en die van haar aan hem, geschreven onder hopeloze omstandigheden, zijn in een boek (Tussen de Barakken) gebundeld.

undefined

Meer over