GEEN TIJD OM NA TE DENKEN

De zakenman Cees van Dormael zag met de overname van Air Holland een droom in vervulling gaan. Vijf jaar later is het bedrijf failliet en wordt hij beschuldigd van het witwassen van drugsgeld....

Door Marc van den Eerenbeemt en Harry van Gelder

Boven Amersfoort maakt het eenmotorige sportvliegtuig een steile bocht naar rechts. In de diepte, op de zuidflank van de Amersfoortse Berg, komt een kapitale villa in zicht. Daar beneden in het groen, in landhuis De Bremberg , woonde Cees van Dormael zeven jaar. Vijf jaar geleden verkocht hij het pand voor ruim 2,3 miljoen euro. Dat geld stak hij, samen met zijn zakelijke kapitaal, in de luchtvaartmaatschappij Air Holland .

Vijf jaar later is het geld weg. Air Holland is failliet. Van Dormael wordt verdacht van betrokkenheid bij het witwassen van 12,5 miljoen gulden drugsgeld. Hij zat vijf weken in de cel. Op 19 augustus staat hij voor de rechter.

'Heb je er spijt van dat je in de luchtvaart bent gestapt, Cees, als je dat huis zo ziet?', schreeuwt de piloot over de boordradio. Van Dormael, vader van zes kinderen: 'Ik dacht het wel, ja. Maar je moet alles een keer meemaken.' De piloot: 'Dat lukt wel aardig zo, Cees.'

Het vliegtuig blijft met driehonderd kilometer per uur korte rondes maken. Over de vleugeltip is ook het oude familiebedrijfje in de ballonvaart, eveneens op de Amerfoortse Berg, zichtbaar. Van Dormael deed voor grote bedrijven de ballonvaart en financierde zo zijn eigen hobby. 'Ik heb overal gevlogen, tot in de bergen aan toe. Dus die krantenkoppen van B eddenboer gaat de luchtvaart in toen ik begon met Air Holland, dat was onzin.'

Van Dormael (52) is een telg van een familie die groot werd in textiel en bedden. Hij is de tweede van zeven kinderen en ging na een paar jaar middelbare school het bedrijfsleven in. 'Mijn vader had toen al tien zaken. Het gezin was het bedrijf. Alles liep in elkaar over.' De familie bouwde de zaak uit tot een conglomeraat van driehonderd filealen, met twintig winkelformules; van De Broekenboetiek en Steps tot Dormael Dreamland .

Het sportvliegtuig keert terug naar Lelystad Airport. De Eem en Spakenburg zijn goed zichtbaar. 'Het lijkt niet zo lang geleden dat ik op de Berg woonde. Als ik veel aan mijn hoofd heb, rijd ik nog wel eens naar het verkeerde huis. Die vijf jaar zijn in sneltreinvaart voorbijgegaan. Een hele turbulente tijd. Ik heb nog geen kans gehad er goed over na te denken.'

Justitie denkt dat Van Dormael als directeur-grootaandeelhouder van Air Holland ruim 12,5 miljoen gulden heeft aangenomen van een Hindoestaans-Surinaamse criminele organisatie. Die zou in totaal 78 miljoen gulden hebben verdiend met cocaïnehandel. De vermoedelijke leider van het drugssyndicaat, Iwan G., zit vast in Brazilië. Hij werd aangehouden met een partij xtc-pillen. Zijn broer Piet werd ingerekend bij een zeecontainer met botervis uit Suriname . Daarin bleek 35 kilo cocaïne te zijn verstopt.

Twee maanden geleden, in de roemruchte bar van het Hilton hotel in Amsterdam, zegt Van Dormael dat hij niet langer 'Cees van D.' wil heten. Hij heeft er genoeg van. 'Ik wil gewoon Cees van Dormael zijn, zonder balkje voor mijn hoofd.' De Volkskrant heeft dan al bericht over de witwasaffaire rond Air Holland. Het blijkt een van de meest spectaculaire voorbeelden van het opkruipen van crimineel geld naar het bedrijfsleven. Het is internationaal nieuws dat juist in de luchtvaart - bij een maatschappij met rood, wit, blauw en oranje op de staart - het drugsgeld is binnengekomen. Vakantievluchten In het voorjaar van 2000 haalt Van Dormael voor het eerst de media als de nieuwe directeur en investeerder van Air Holland. De chartermaatschappij die vooral vakantievluchten op Zuid-Amerika en de Cariben aanbiedt, werd opgericht door luchtvaartpionier Jo h n Block. Hij wil de alleenheerschappij van KLM aanvallen. Vanaf het begin in 1985 was het vallen en opstaan met Air Holland. Toen het bedrijf voor de tweede keer failliet ging, kwam Van Dormael in beeld .

Hij heeft dan net, op de top van de markt, zijn villa van de hand gedaan. De verkoop van het familiebedrijf is in volle gang. Van Dormael is goed voor circa tien miljoen euro. Hij wil dat bedrag wel investeren in een nieuwe onderneming. Sinds 1974 vliegt hij op kleine sportvliegtuigen. 'Erg ontspannend', zegt hij. Een bevriende eigenaar van een vliegschool, Norbert Verduijn, vertelt hem dan dat hij bezig is met een mogelijke overname van het noodlijdende Air Holland. Of zo'n mooi bedrijf ook niet iets voor hem is? De vliegmaatschappij is voor niets te krijgen, in ruil voor een forse investering.

'Een luchtvaartmaatschappij? Ik dacht: dit is een lifetime-opportunity. Alle luchtvaartmaatschappijen in Nederland schreven toen zwarte cijfers. Ik had enorme ambitie. Bovendien was alles tot dan toe redelijk gelukt. Ik heb zelf veel nieuwe bedrijven en formules neergezet. Ik dacht: zijn de marges in de luchtvaart klein? Oké. Is het risico groot? Oké. Mijn vrouw vertrouwde mij. We hebben het altijd goed gehad . Het gaat lukken, zei ik.'

Van Dormael praat met de curator van Air Holland, Marinus Pannevis. 'Die zei: doe het nou. Je kunt altijd nog nee zeggen. Toen kwam de persconferentie. En ja, dan kun je natuurlijk niet meer terug.' Van Dormael pakt de telefoon en laat zijn bank 2,5 miljoen euro overmaken van zijn privé-rekening naar Air Holland.

Op 13 april 2000 is hij officieel eigenaar van de vliegmaatschappij. Met een privé-investeerder deelt Van Dormael negentig procent van de aandelen. De overige tien procent is in handen van kleinere investeerders, onder wie de horecafamilie Van der Valk. Air Holland bezit op dat moment één vliegtuig dat werkloos aan de grond staat; een Boeing 757.

Van Dormael gaat meteen op zoek naar opdrachten en investeerders. Op 1 juli krijgt hij een vergunning om te vliegen. Hij begint met losse klussen; van vluchten voor Martinair tot het vervoer van voetbalsupporters. In de winter lukt het hem contracten te sluiten voor vluchten op Brazilië en op Curaçao. Omdat de zaken goed gaan, bestelt Air Holland een tweede vliegtuig.

Van Dormael heeft daarvoor op 1 mei 2001 een miljoen dollar nodig. Kort daarvoor is een deal met een Britse, op internet georiënteerde reisonderneming mislukt. De Engelsen haken af als de internetaandelen op de beurs crashen.

Van Dormael raakt steeds meer in tijdnood. Hij heeft meer dan 150 investeerders bezocht. Het heeft niet meer opgeleverd dan bemoedigende schouderklopjes. Ook horecatycoon Gerrit van der Valk wil niet in de buidel tasten. Van Dormael: 'Hij zei lachend: ik heb bewondering voor je inzet. Als ik geld had, zou ik je helpen.'

De datum voor de afname van het tweede vliegtuig nadert snel. Het eigen vermogen is dan al opgegaan aan lopende zaken en het geld van enkele nieuwe kleine investeerders is ook al uitgegeven. 'De hele financiering is een lijdensweg. Hoe betalen we Shell, de leasebedrijven, de salarissen, Eurocontrol? Alleen Eurocontrol heeft wel drie keer ons faillissement aangevraagd. Dan stond er een vliegtuig klaar om te tanken en moest er geld worden overgemaakt. Maar dat hadden we dan niet. Bijna alles werd op het laatste moment geregeld. Het was een absurde tijd. De druk was vreselijk groot.'

Air Holland lijkt voor de derde keer failliet te gaan. Van Dormael heeft dan zijn investering van 10 miljoen euro - zijn hele persoonlijke vermogen - al zien verdampen. Een aantal aandeelhouders dreigt op te stappen, waardoor er nog meer druk ontstaat. Juist op dat moment komt financieel-directeur Paul G. aan met nieuwe Surinaamse geldschieters. Er is 12,5 miljoen gulden beschikbaar. Van Dormael leert Paul G. uit Nijmegen, een bemiddelaar in verzekeringen en bedrijfsadviseur, kennen als hij op zoek is naar iemand die een goede bedrijfspresentatie kan maken.

Paul G. komt bij Air Holland en wordt financieel-directeur. Hij is betrokken bij alle inspanningen om financiers te vinden. Hij maakt uiteindelijk ook de afspraak met de Surinamers. In ruil voor 12,5 miljoen gulden krijgen de Rotterdammers 25 procent van de aandelen. Tassen met euro's In het strafdossier, dat de Volkskrant in bezit heeft, wordt Paul G., die ontkent strafbare feiten te hebben gepleegd, beschreven als het brein achter de witwas-transacties. Hij kwam als bedrijfsadviseur in contact met de Surinamers. In de loop van de tijd ging hij steeds meer financiëel werk voor ze doen. Justitie stelt vast dat G. op stap ging met tassen met miljoenen eurós van de Surinamers. Hij kreeg het geld in Rotterdam en reisde naar Londen en Luxemburg om het af te leveren.

In een e-mail schrijft Paul G. aan Van Dormael: 'Ik ben de architect en link naar de Rotterdamse snuiflijn.' Hij heeft het ook over: 'tassen met geld'. En even verderop: 'Het is hartstikke spannend allemaal, zeker ook levensgevaarlijk: Engeland, Luxemburg, Piet, Iwan.'

Van Dormael zegt dat die mails allemaal zijn uit te leggen. 'Snuiflijn? Toen de nieuwe Surinaamse relatie die op Paramaribo wilde gaan vliegen, aan tafel verscheen, werd binnen Air Holland gekscherend gezegd: oh, we gaan een snuiflijn beginnen. Paul vond dat terecht vervelend voor de nieuwe investeerders en heeft me daar kennelijk een e-mail over gestuurd. We waren overtuigd van hun goede bedoelingen.

'Ik heb respect voor deze relatie die wel wilde investeren, terwijl Nederlandse geldschieters het lieten afweten. Ik had er geen moeite mee dat Paul hen adviseerde bij een fiscaalvriendelijke structuur. Integendeel, dat gaf me nog meer vertrouwen. Ik was ervan overtuigd dat de herkomst van de middelen niet discutabel was. Nu ik de dossiers, tapgesprekken en tienduizenden e-mails heb gelezen, weet ik veel meer.

'Natuurlijk heb ik al bij het begin gevraagd of het geld kosjer was. Ik had ook mijn twijfels. Er waren al eerder louche investeerders langsgeweest. Maar Paul verzekerde me keer op keer dat het goed was. Dit was geen crimineel geld. Geen vrouwen, wapens of drugs. De jongens hadden geld verdiend met wisselkantoren in Zuid-Amerika. Ze hadden offshore geopereerd . Dus als we het een beetje fiscaalvriendelijk konden begeleiden, zou dat mooi zijn. Onze registeraccountant, die ik via Paul kende, ging ook voor ze werken.'

Van Dormael en zijn financieel directeur gaan bij de Rotterdammers op bezoek. 'Ze zagen er keurig uit. Netjes in het pak. Ze stelden ook hele goede en serieuze vragen over de bedrijfsvoering. Ze hadden al een beveiligingsbedrijf, een drukkerij en een taxibedrijf in Nederland. Ze hadden een ambitie als touroperator en wilden op Suriname gaan vliegen. Dat wil iedereen, dat is route nummer-1 voor de KLM. '

De investeerders blijken echter slechte betalers. 'Het werd al snel gehakketak', zegt Van Dormael. Het geld liet een jaar op zich wachten. De investering moest worden omgezet in leningen. Nadat Van Dormael akkoord was gegaan, druppelde de 12,5 miljoen gulden binnen via een fiscale paradijsje als de Maagdeneilanden. Van Dormael: 'Nee, daar keek ik nooit naar. Ik vroeg alleen maar aan de financiële afdeling, staat het geld al op de rekening?'

De 'nette' investeerders hebben ook een andere kant, zo blijkt als Van Dormael een gedeelte van een lening niet op tijd terugbetaalt. Een man van het type 'incasso' kwam verhaal halen op het hoofdkantoor. 'Hij maakte duidelijk dat er direct betaald moest worden. Hij heeft behoorlijk met de vuist op tafel geslagen. Ik had daar nog wel begrip voor, maar op onze mensen heeft het, om het diplomatiek te zeggen, nogal indruk gemaakt.'

Air Holland gaat, de leningen ten spijt, begin 2004 weer failliet. Er is een schuld van 33 miljoen euro. De larmoyante staat van het bedrijf blijkt uit de faillissementsverslagen. Het personeel werd te laat betaald, pensioengelden waren verdwenen, de fiscus, de bedrijfsvereniging en de verhuurster hadden nog veel geld te goed. Jaarrekeningen werden niet of te laat gepubliceerd. De curator stelt vast dat directeur Van Dormael 'in hoge mate tekort is geschoten in de formele bedrijfsvoering'. Hij onderzoekt nog of Van Dormael persoonlijk aansprakelijk is voor het miljoenenverlies.

Op 2 november 2004, een uur voor de moord op Theo van Gogh, wordt Van Dormael aangehouden. 'In de cel vergaat je wereld. Je krijgt waanideeën. Je denkt: ik kom hier niet meer levend uit! Ik sterf hier door een hartaanval! Bijna zes weken heb ik gejankt. En echt niet om de dubbeltjes die ik kwijt was. Het is het totale verdriet dat toeslaat. Dat je leven in puin ligt. Wat moest ik tegen de familie zeggen? Mijn vader is 80. Daar kon ik ook niet mee omgaan.'

Terug uit de gevangenis, roept Van Dormael zijn familie bij elkaar. 'Het was allemaal erg emotioneel. Maar ze hebben me niets verweten en nooit aan me getwijfeld. Ze zeiden me te steunen. Dat was een geweldige bemoediging en opluchting voor me.'

Van Dormael is inmiddels weer terug in de textiel. In het café van het Amsterdamse World Fashion Centre vertelt hij over zijn plannen voor eenwinkelketen in spijkerbroeken. Dan komt het gesprek nog een keer op de schuldvraag. 'Of ik overtuigd ben van mijn onschuld? Jazeker, maar justitie houdt je niet zomaar aan. Ze leggen je uit dat had kunnen weten of beter had kunnen weten ook strafbare feiten kunnen zijn.

'We konden niet kiezen welke financier we de leukste vonden Oké, toen Paul met die mensen aankwam, had ik intuïtief heel veel vraagtekens. Ik heb het nog gevraagd en Paul zei: ze zijn oké. Toen heb ik losgelaten.'

Meer over