Geen meer harttonen

Een op de vier vrouwen krijgt een miskraam. Een halve eeuw geleden werd zo’n ervaring weggemoffeld, het verlies wordt nu anders gedragen....

Caroline Vrolijk (36) had haar zoontje van 6 jaar meegenomen naar de controle bij de verloskundige. De eerste echo had laten zien dat de foetus in haar buik goed groeide. Nu kon haar zoon de volgende stap meemaken. Vrolijk: ‘We hadden met zeven weken krachtige harttonen gehoord, dus ik ging in goed vertrouwen naar de controle.’ Helaas bleek de tweede keer het nieuws minder positief: het hartje werd niet meer gehoord. Ze moest voor de definitieve uitslag naar het ziekenhuis. Vrolijk: ‘Ik weet nog dat ik op de fiets zat en piekerde wat de boodschap zou zijn. Je hecht je met de snelheid van het licht aan je ongeboren kind.’

De boodschap was hard: haar kind was al in de 13de week overleden.

Thuis heeft ze met man en twee zoontjes een klein afscheidsritueel met kaarsjes gehouden. De oudste was boos en teleurgesteld. Vrolijk: ‘Dan wil ik nu een nieuwe baby’, zei hij. Mijn jongste zoontje bood spontaan zijn babypop aan als troost, dat was heel lief.’

Maar liefst een op de vier vrouwen krijgt een miskraam. Sommige vrouwen krijgen er meer dan een. In het boek Ongekend verlies. Wat als je zwangerschap misloopt spit Annemarie van der Meer dit pijnlijke thema grondig uit. Overal lopen vrouwen rond, van alle leeftijden, die zich nog elke dag hun ongeboren of doodgeboren kind herinneren. Of ze nu kinderen hebben of kinderloos zijn gebleven. Neem Iris van Bennekom (45), directeur van de Nederlandse Patiënten en Consumenten Federatie. Ze heeft drie kinderen, maar verloor een dochtertje bij de tweede zwangerschap. ‘In het begin voel je het verlies nog heel dichtbij. (*) Nu is dat niet meer zo, maar ik mis er altijd een. Het voelt als een te weinig. Ik tel tot vier: vier kinderen.’

Dat Van der Meer voor haar boek – min of meer – bekende Nederlanders heeft gesproken over de door hen ervaren miskramen, maakt duidelijk wat we eigenlijk best weten: dat het iedereen kan overkomen. En toch maakt het indruk dat ook de fameuze ‘happy hooker’ van ooit, Xaviera Hollander, een miskraam heeft gehad en kinderloos is gebleven. Dat tv-presentator Bas Westerweel heel liefdevol over zijn eerste ongeboren kindje vertelt, raakt je. En als blijkt dat de altijd vrolijke actrice Gerda Havertong en het kordate PvdA-Kamerlid Mariëtte Hamer eenzelfde kinderverlies hebben meegemaakt, dan weet je het nog beter: miskramen kennen geen rangen en standen.

Van der Meer wil met de ‘coming out’ van bekende Nederlanders en haar boek helpen het taboe op zwangerschapsverlies te doorbreken. De schrijfster wijst erop dat een halve eeuw geleden doktoren in ziekenhuizen de miskramen wegmoffelden, waarbij mevrouw aangeraden werd thuis er niet meer over spreken. Ongetwijfeld was het goedbedoeld, maar zal niet gemakkelijk zijn geweest. En dat in de katholieke zuil ongeboren, ongedoopte kinderen werden begraven in speciale ‘ongewijde’ grond, zal het verdriet zeker hebben aangescherpt.

Toch vraagt de begin dit jaar benoemde bijzonder hoogleraar Verliesverwerking in Universiteit Utrecht, Margaret Stroebe, zich af of in Nederland nog sprake is van een taboe. Stroebe: ‘De scheidslijn tussen een taboe en de behoefte van ouders om hun miskraam privé te houden, is heel dun. Je kunt respect voor andermans situatie te snel interpreteren als een taboe. Je moet ook voorzichtig zijn met mensen die niet over hun gevoelens omtrent een miskraam willen praten en hun behoefte aan privacy kunnen respecteren.’

Dat inmiddels andere opvattingen heersen over rouwverwerking, is volgens Stroebe zichtbaar in de nieuwe gewoonten in ziekenhuizen om van kinderen voor, tijdens of na de geboorte (echo)foto’s te maken. ‘Dat weerspiegelt een groeiend bewustzijn over de behoeften van ouders en hun verdriet over hun kind.’

Ongekend verlies biedt een schat aan informatie over alles wat er bij miskraam en dood rond de geboorte komt kijken, van hoog medisch niveau tot aan praktische tips over verzekeringen en begrafenissen.

Van der Meer wijst ook op onaangename tendensen: dat de oorzaken van miskramen en sterfte rond de geboorte niet anders zijn dan vijftig jaar geleden. Dat het aantal miskramen toeneemt doordat vrouwen later kinderen krijgen. En dat hoe ouder je bent, de kans op een miskraam toeneemt: rond 30 jaar heb je 10 procent kans, rond 40 jaar al 50 procent.

Vanaf dit jaar komt er een landelijk registratiesysteem over sterfte rond de geboorte (‘perinatale registratie’). Daardoor wordt mogelijk duidelijk wat de oorzaken van kindersterfte zijn en kunnen in de toekomst de oorzaken wellicht verder worden teruggedrongen.

Toen Caroline Vrolijk zwanger raakte, werd een goede vriendin dat ook. Terwijl haar buik gestaag bleef groeien, doorliep Vrolijk het traject van ziekenhuis, curettage, en moest een week bijkomen. ‘Je wordt helemaal leeggeschraapt. Ik voelde me echt slap daarna.’ Opnieuw moet ze nu met haar man nadenken over de keuze: wel of niet nog een kind. Toch kan ze zonder jaloezie of bitterheid naar haar vriendin kijken.

Vrolijk: ‘Ik weet van jongsaf aan dat het leven risico’s kent, dat niemand de garantie heeft gevrijwaard te blijven van rampspoed en verlies. Dat besef was er al voordat ik mijn eigen broertje op jonge leeftijd verloor. Ik worstel niet met vragen als: waarom zij wel, en ik niet. Ik heb een week gerouwd en kon toen de draad weer oppakken.

‘Ik heb het goed verwerkt en voel geen behoefte naar diepere oorzaken of verklaringen te zoeken.’

Ongekend verlies. Wat als je zwangerschap misloopt?

Annemarie van der Meer

met een voorwoord van Beatrijs Smulders

Sirene; 270 pagina’s; euro 17,95.

ISBN 978 90 5831 481 9

Meer over