Geen liefde voor het plantje

Over de illegale levering van softdrugs wordt al jaren gediscussieerd. Nu politie en justitie steeds strenger optreden, geven coffeeshophouders de hoop op....

Hard met bijna onzichtbare, diep-oranje haartjes. Dat is eenvan de kenmerken voor een lekker topje wiet. 'Zo kun je zien datde plant is afgebloeid', zegt coffeeshopeigenaar Paul Wilhelm.In het kantoor boven zijn de zaak De Dampkring, in het centrumvan Amsterdam, tuurt hij door de microscoop naar een stukjecannabis. Op het topje wiet schitteren een paar helderekristallen, ofwel tetrahydrocannabinol (thc): het element waarvanje high wordt. 'Kijk hier zitten er veel te weinig op, en ze zijnte helder. Dat betekent dat deze plant te vroeg is geoogst.'

Slechte cannabis dus, concludeert Wilhelm. Iets wat hij delaatste maanden wel vaker tegenkomt. Hij is al twintig jaarcoffeeshopeigenaar en voor het eerst heeft hij grote moeite omzijn menukaart met vijftien tot twintig biologische, kwalitatiefgoede soorten cannabis te vullen. 'Mijn leveranciers zijn dekleine thuiskwekers. Mensen die met passie een stuk of twintigplantjes kweken en geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruiken.Maar die haken steeds vaker af, uit angst te worden gepakt', zegtWilhelm, terwijl hij wijst naar de weckpot op zijn bureau. 'Dezezat aan het eind van de week altijd vol met testers die dekwekers achterlieten. Sinds een paar maanden is de pot vaak leeg.Dat is nog nooit eerder gebeurd.'

Hij is niet de enige coffeeshophouder die dit meemaakt, zegtArjan Roskam, woordvoerder van de Bond voor Cannabis Detaillisten(BCD). 'Vooral de kleinere coffeeshops, die afhankelijk zijn vanminder leveranciers, merken dat het aanbod, de kwaliteit en dediversiteit van wiet en hasj afnemen.' Voor de consument heefthet afhaken van de thuiskwekers - de verkoop van softdrugs incoffeeshops wordt gedoogd, maar het kweken en de levering vancannabis 'aan de achterdeur' zijn verboden - ook gevolgen. Inanderhalf jaar tijd is de prijs met circa 20 procent gestegen,schat hij. Oorzaak: het strengere softdrugsbeleid. Sinds midden2004 is de overheid een andere koers gaan varen: harder optredentegen (thuis)kwekers, drugstoeristen en illegale verkoop buitende coffeeshops.

Zo geven energiebedrijven het aan de politie door als mensenverdacht hoge energierekeningen hebben. Die zouden kunnen wijzenop de aanwezigheid van de energievretende lampen die nodig zijnom de plantjes binnenshuis te laten groeien. Bij betrappingkunnen huurders door de woningcorporaties uit huis worden gezet.Ook de kliklijn - waarbij buren hun vermoedens anoniem kunnenuiten - jaagt de thuiskweker de stuipen op het lijf, aldusWilhelm.

Bang wil kweker Soma Rossman zichzelf niet noemen. Ook nietnu er een celstraf van enkele maanden boven zijn hoofd hangtwegens het kweken van hennep. 'Maar ik ben wel nerveus.' Al jarenkweekt de Amerikaan - die in 1994 naar Nederland kwam op zoeknaar 'cannabisvrijheid' - en nooit eerder had hij problemen. Ookniet toen hij in 2001 voor het eerst werd gepakt. 'Toen hoordeik er verder weinig van.' Nu, nadat hij in 2004 weer is gepakt,moet hij voorkomen voor de rechter.

'Ik had maar elf plantjes op mijn dakterras staan', zegt hij,zittend aan een lange tafel op zijn Amsterdamse etage. Op zijnterras staan geen hennepplanten meer, maar op tafel staat eenweckpot, gevuld met wiet. In een trommel op de kast staancannabiskoekjes. 'Toen de politie ons huis doorzocht, vonden zebehalve de planten ook een kilo cannabis. Ik ben een medicinaalgebruiker, net als mijn vrouw en mijn huisgenoot. Per persoon magje dan 300 gram hebben', zegt hij terwijl hij zijn borst ontblooten het litteken van een openhartoperatie toont. 'Ik heb het nodigvoor mijn herstel.'

Minister Donner van Justitie is destijds geschrokken van eenstudie van criminoloog Frank Bovenkerk, zegt Tim Boekhout vanSolinge om het strengere beleid te verklaren. Hij is, net alsBovenkerk, verbonden aan het Willem Pompe Instituut voorStrafrechtswetenschappen en promoveerde vorig jaar op hetEuropees drugsbeleid. 'Uit de studie van Bovenkerk bleek datcriminele elementen aanwezig waren in de thuisteelt.' Zo zoudenthuiskwekers onder druk worden gezet door criminelen om teblijven kweken op het moment dat ze wilden stoppen.

Het onderzoek van Bovenkerk is voor Donner mede de aanleidinggeweest de boel eens flink aan te pakken, aldus de onderzoeker.Naast 'criminele elementen' werden ook brandgevaar en stank- envochtoverlast aangevoerd als reden. 'Er zijn inderdaad kwekersdie op onverantwoorde wijze kweken', beaamt Wilhelm. 'Maar datzouden er al een stuk minder worden als je een officiëleloodgieter of elektriciën kunt bellen als er iets mis is.'

De verscherping van het beleid werkt averechts, meentBoekhout van Solinge. 'Het gevolg is dat gewone burgers met éénlamp en een paar plantjes er uitstappen. Vervolgens springen degrote, commerciële jongens in dat gat. De branche wordtcrimineler.' Vreemd genoeg worden de criminele organisatiesachter sommige kleine thuiskwekers niet aangepakt, constateerthij.

De sfeer verslechtert, merkt ook August de Loor van hetAdviesburo Drugs. 'Grote criminelen waren er altijd, maar hunsoftdrugs waren van mindere kwaliteit en werden naar hetbuitenland geëxporteerd. Nu worden die kilokwekers steeds vakergesignaleerd aan de achterdeur.'

In de coffeeshop van Wilhelm verschijnen de laatste tijd meer'criminele boertjes met matjes en gouden kettingen'. Jammer,vindt hij dat. 'Die commerciële jongens produceren te vluggeoogste eenheidsworst. Zij hebben geen liefde voor het plantje, willen alleen maar vlug geld verdienen en gebruiken schadelijkebestrijdingsmiddelen.'

En veel geld is er te verdienen, in de sector waar jaarlijksnaar schatting 211 tot 283 miljoen euro in rond gaat. Makkelijkrijk worden en straffen die lager zijn dan die voorroofovervallen, wapen- of drugshandel, trekken zwaarderecriminelen aan, aldus Arjan Roskam van de Bond voor CannabisDetaillisten.

Ook de gebruikers van softdrugs kunnen sinds kort rekenen opminder tolerantie. Politie en justitie treden vaker op tegen hetroken van wiet in het openbaar. Zo moesten de gasten vandansfestivals als Mysteryland afgelopen zomer - op last vanjustitie in Haarlem - hun voorraadje inleveren, en dat terwijlhet is toegestaan 5 gram cannabis voor eigen gebruik tebezitten. Ook bleek in de Tweede Kamer onlangs een meerderheidte zijn voor het voorstel van de VVD en de ChristenUnie om blowenin het openbaar te verbieden. In delen van Schiedam mag je alniet meer blowen op straat. Eerder haalde Dordrecht het nieuws:een student kreeg een proces-verbaal voor het roken van eenjointje in een park. De rechter stelde hem echter in het gelijk;de agenten hadden onvoldoende aangetoond wat de overlast was.

Een trendbreuk, noemt Boekhout van Solinge, de aanpak vansoftdrugsgebruikers. 'Dat is in 1965, in de Provo-tijd, voor hetlaatst gebeurd. Op lokaal niveau zien politie en justitie, mededoor het nationaal beleid, hun kans schoon de duimschroeven aante draaien.' Dat is zeer onwenselijk, aldus de wetenschapper.'Deze zero tolerance-aanpak is tekenend voor het klimaat. Hetpast in de behoefte Nederland veiliger te maken en een zondebokte zoeken. Eerst zijn het de moslims, nu zijn het ook dedrugsgebruikers.'

Het toenemende repressieve beleid staat haaks op de wens totliberalisering die veel burgemeesters al jaren koesteren. Zijpleiten ervoor de illegale toelevering van wiet te reguleren.Zo lanceerde burgemeester Leers van Maastricht vorige week eenplan voor een experiment met legale aanvoer. Onlangs sprak deTweede Kamer zich al hiervoor uit. De boel goed regelen is beterdan de branche in de illegaliteit kieperen, meent Leers.Wietplantages net buiten de stad zouden met toestemming van hetOpenbaar Ministerie de shops kunnen bevoorraden.

Al een stap in de goede richting, reageert drugsexpert Augustde Loor. 'Als je de kwekers koppelt aan de coffeeshops, kun jeprecies controleren hoeveel gekweekt wordt, hoeveel voorraad eris en hoeveel verkocht wordt.' Maar het is niet de oplossing voorhet hele probleem, waarschuwt hij. 'De illegale verkooppunten ende grote criminelen die exporteren, pak je daarmee niet aan.'

De bal lig nu bij Donner, die eerder de burgemeesters heeftgewaarschuwd: wie op eigen houtje zo'n experiment begint, zaljustitie op zijn dak krijgen. Coffeeshophouder Wilhelm heeft ergeen vertrouwen meer in. 'Dit is al zo vaak geprobeerd.' Zodienden in 2000 ruim tachtig burgemeesters een petitie in waarinzij opriepen tot regulering van de 'achterdeur'. Hoewel ook toeneen Kamermeerderheid voorstander was, legde de toenmaligeminister van Justitie, Korhals, de wens naast zich neer, vanwegede internationale verhoudingen.

'Het is al zó vaak aan de orde geweest', zegt Boekhout vanSolinge. Woensdag debatteert de Tweede Kamer opnieuw over hetsoftdrugsbeleid. 'Iedere keer verschuilt de overheid zich achterinternationale verdragen. Gedogen is een halfslachtige situatie,reguleren de enige logische stap. De les is dat gedogen geentoename van gebruikers veroorzaakt. Internationaal gezien is datinteressant.' Of het Maastrichtse experiment er echt komt, moethij nog zien. 'Daar is politieke moed voor nodig. Deze regeringis zeer conservatief.'

Ook coffeeshopeigenaar Wilhelm is somber. Hij zal niet verbaasd opkijken als het hele gedoogbeleid wordt afgeschaft.Roskam beaamt: 'Alles wat we sinds de jaren zeventig hebbenopgebouwd, wordt nu in no time kapotgemaakt.'

Meer over