Geen chocola zonder deze vormen

Van de chocoladeletters van Droste tot het Scholiertje, KitKat en Milka: de Vormenfabriek in Tilburg levert kunststofvormen voor de chocoladeverwerkende industrie over de hele wereld. Door Nanda Troost Foto's Raymond Rutting

Nanda Troost
Rein Nooteboom volgde zijn vader, achter hem op het portret, op als directeur. Beeld raymond rutting
Rein Nooteboom volgde zijn vader, achter hem op het portret, op als directeur.Beeld raymond rutting

Chocolade gemaakt in vormen van de concurrent komt er niet in als Rein Nooteboom (58) boodschappen doet. Hij wil chocola, of koekjes, waarvan hij weet dat die met de vormen uit zíjn fabriek zijn gemaakt. Eén blik op zo'n concurrerend product en dan is de directeur van de Tilburgse Vormenfabriek in stilte een beetje uit z'n humeur. Dat deze fabriek geen klant van hem is ...

In een moderne blokkendoos op een industrieterrein aan de westrand van Tilburg gaat een wereldspeler schuil. De Vormenfabriek levert kunststofvormen voor de chocoladeverwerkende industrie over de hele wereld. Voor de oer-Hollandse chocoladeletters van Droste tot wereldmerken als het Scholiertje - een koekje met chocolade - van Lu, Milkarepen, Chocotoff en KitKat, ze komen allemaal uit vormen die in Tilburg worden gemaakt.

Het draait hier om kwaliteit en innovatie. De Vormenfabriek rekent zich tot de topdrie van beste vormenleveranciers, met voornamelijk concurrentie uit Zwitserland en Duitsland. Want wat bijvoorbeeld in China wordt gemaakt, haalt het niet bij de kwaliteit die uit Europa komt. 'Door het beste van het beste te maken kunnen we zaken doen met alle grote industriële chocoladeproducenten. Bij een flink aantal multinationale producenten staan we op de lijst van preferred suppliers. Die heel grote bedrijven doen slechts zaken met een beperkt aantal leveranciers die topkwaliteit leveren. We zijn er trots op dat we daar thuishoren', zegt directeur Nooteboom.

In drieploegendiensten wordt in de fabriekshal in Tilburg bijna alleen gewerkt voor de export, want 99 procent van de vormen gaat naar het buitenland. Europa is met 55 procent de grootste afzetmarkt, met Noord- en Zuid-Amerika met 35 procent als goede tweede. De rest gaat naar Afrika, het Midden-Oosten, Azië, Australië en Nieuw-Zeeland. Want waar eet men géén chocola?

Dat De Vormenfabriek in Tilburg terecht is gekomen, was overigens een kwestie van zuinigheid. Oprichter Cornelis van Battum verhuisde zijn bedrijf in 1927 van Delft naar Tilburg, omdat hij in de Brabantse stad 800 gulden (363 euro) per jaar kon besparen op de waterrekening. De omzet toen: 40 duizend gulden (18.151 euro). Bijna 800 ton aan inventaris werd op schepen geladen en naar Brabant vervoerd. 'Hier kon hij water rechtstreeks uit het kanaal pompen, kan het nog goedkoper?', zegt Nooteboom lachend.

In drieploegendiensten wordt in de fabriek in Tilburg bijna alleen gewerkt voor de export. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
In drieploegendiensten wordt in de fabriek in Tilburg bijna alleen gewerkt voor de export.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

'Goedkope rommel'

De Vormenfabriek, zes jaar eerder begonnen in Delft, maakte destijds metalen chocoladevormen voor vooral de Nederlandse en Belgische markt. Daar kwamen meer metalen voorwerpen bij, variërend van collectebussen tot knopen, en niet te vergeten de scharnieren voor Samsonitekoffers die nog tot ver in de jaren tachtig zijn gemaakt. De Vormenfabriek boerde goed, totdat de opkomst van kunststof in de jaren zestig een bedreiging werd. Een concurrent uit Japan kon met de nieuwe grondstof ver onder de prijzen van metaal duiken. Maar de oorspronkelijke eigenaar zag het niet zitten om over te stappen. Nooteboom: 'Meneer Van Battum deed kunststof in eerste instantie af als goedkope rommel. Mijn vader, Cees Nooteboom, die toen als mede-directeur in de zaak was, wist hem er toch van te overtuigen dat kunststof de toekomst had.'

De Vormenfabriek, nog steeds een voorbeeld van de Nederlandse maakindustrie, overleefde door zich een aantal keren aan te passen aan de nieuwe tijd. Toch wilden destijds ook niet alle klanten mee met de vernieuwing uit het oosten. Droste hield vol dat de chocoladepastilles beter blonken als ze in glimmende metalen vormen werden gemaakt. En wat moest Côte d'Or met kunststof als dat al snel beschadigd zou raken door de noten in de hazelnoottabletten? Maar door steeds verder te innoveren kan kunststof die harde noten beter hebben. Net zoals ook kunststof de chocolade kan laten glimmen. Daarvoor worden de matrijzen gepolijst, werk dat nog altijd met de hand wordt uitgevoerd.

Metaaldetecteerbaar kunststof

Andere vernieuwingen blijven voor de leek onzichtbaar. Een chocoladeproducent kan aan de hand van barcodes en chips in de vormen precies bijhouden hoe vaak ze zijn gebruikt en of ze aan vernieuwing toe zijn. De laatste innovatie: vormen van metaaldetecteerbaar kunststof. Nooteboom: 'De chocoladefabrikant heeft een metaaldetector om zijn eindproducten op vervuiling te controleren. Dus als er onverhoopt een stukje plastic van een vorm in de chocolade terecht komt kan dat nu met dit materiaal ook gedetecteerd worden.'

In de fabriekshal controleert een medewerker een uitgeharde vorm. Machines soms zo groot als locomotieven doen volautomatisch het spuitwerk voor vormen die hier en daar bijna twee meter lang zijn.

Achter de computers in de ruimten naast de fabriekshal werken mbo- en hbo-technici aan nieuwe vormen voor de klanten. Zo groeit een tekening in de computer uit tot een 3-D model. Na goedkeuring van de klant worden de eerste prototypen gemaakt. Daarmee gaat een klant aan de slag, totdat (bijvoorbeeld) het nieuwste model chocolaatjes perfect van de band rolt. Daarna pas maakt de Vormenfabriek de matrijzen waarmee soms een paar duizend nieuwe vormen worden gemaakt.

Op verzoek van de gemeente trok de fabriek in 2003 weg uit het centrum van de stad. Bijkomend voordeel van de verhuizing: 'De nieuwe fabriek is nu logistiek helemaal op orde.' Mede daardoor heeft het bedrijf de jarenlange economische crisis goed doorstaan.

null Beeld -
Beeld -

Profiel

Bedrijf Vormenfabriek

Waar Tilburg

Sinds 1921

Aantal werknemers 65 in vaste dienst, af en toe 2 tot 4 uitzendkrachten om de pieken op te vangen

Jaaromzet ongeveer 9 miljoen euro

Krap personeelsbestand

'Het personeelsbestand is de laatste tien jaar redelijk constant. Misschien is het nu de economie aantrekt zelfs wat aan de krappe kant. Werd er tijdens de crisis minder in de chocoladesector geïnvesteerd, het vertrouwen neemt weer toe. Dat merken we, omdat we dit jaar goed zijn begonnen. Toch breiden we dan nog niet meteen uit. Die voorzichtigheid past denk ik bij een familiebedrijf. Dat geldt ook bij het vaststellen van de winstdoelstellingen. Ook wij moeten uiteindelijk winst blijven maken maar in zo'n lange economische crisis pas je je aan. We hebben geen aandeelhouders die we tevreden moeten houden. Het welzijn van het personeel telt bij ons ook mee.'

En dan is de Vormenfabriek eigenlijk een familiebedrijf 2.0. Omdat oprichter Van Battum geen opvolgers had kon mededirecteur Cees Nooteboom in 1972 de zaak overnemen. Zoon Rein zit sinds de jaren tachtig in het bedrijf. Nu loopt de derde generatie Nooteboom zich warm. Zonen Cees (28) en Rob (27) hebben interesse in het familiebedrijf en vullen elkaar goed aan. Cees heeft affiniteit met techniek en het proces, Rob is de commerciële van de twee. Ze moeten hun beurt nog even afwachten, want vader Nooteboom is nog niet van plan te stoppen.

'Noem het beroepsdeformatie dat ik in de supermarkt altijd rondkijk wat we wel of niet gemaakt hebben. Ik zou graag nog meer Duitse klanten willen hebben. Daar komt mooie chocola vandaan en er zit ook een grote concurrent van ons. Ze zijn elkaar in Duitsland zeer trouw. Gelukkig hebben wij dat soort klanten ook. Dat dus niet alle chocola uit onze vormen komt ... ach, daar kan ik best mee leven.'

Meer over