Gedreven vechter met immens sociaal netwerk

De politiek ontdekte Neelie Kroes toen ze 28 jaar was en andere banen haar niet konden bekoren. Nu, net 63, aast ze op de post van eurocommissaris....

John Schoorl

De VVD beschouwt haar als De Kandidaat voor de post van eurocommissaris: Neelie Kroes. Een introductie van 'de machtigste vrouw van Nederland' in tien stappen.

Rotterdam

Geboortestad, 19 juli 1941. Vader Martinus was oprichter van het transportbedrijf Zwatra. Na de hbs ging ze internationale monetaire economie studeren aan de Nederlandse Economische Hogeschool (voorloper van de Erasmus Universiteit). Ze was prominent bestuurslid van de Rotterdamse Vrouwelijke Studenten Vereniging. In het laatste studiejaar ontmoette ze Wouter Jan Smit, navigatie-officier bij de Koninklijke Marine, en werd ze Neelie Smit-Kroes. Uitspraak over haar in de studentenalmanak: 'Als ze later geen baantje kan krijgen, kan ze altijd nog bij de geheime dienst.'

VVD

Haar partij. Toen bleek dat een directiefunctie bij haar vaders transportbedrijf, een baan als wetenschappelijk medewerker en een verbintenis aan de Kamer van Koophandel haar niet konden bekoren, was daar de politiek. Ze werd gemeenteraadslid in Rotterdam (1969-1971), uiteraard namens de Volkspartij voor Vrijheid en Democatie. Kwam in de Tweede Kamer (1971-1977), werd staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat (1977-1981) en ten slotte minister op hetzelfde departement (1982-1989). Evenals de 'populistische standwerker' Hans Wiegel profileerde ze zich als een 'volkse liberaal': een oer-Rotterdamse VVD'er. Dus met het motto: geen woorden maar daden. Uitspraak: 'We moeten niet de kip met de gouden eieren slachten.'

Mannenbolwerk

Kroes heet altijd een van de eerste vrouwen ergens te zijn. Ze was het eerste vrouwelijke bestuurslid van de Kamer van Koophandel in Rotterdam, de eerste vrouwelijke staatssecretaris en de eerste vrouwelijke minister van Verkeer en Waterstaat. En ze was de eerste vrouw die zich tien jaar lang de baas mocht noemen van universiteit Nyenrode. Als enige vrouw geldt ze al jaren als one of the boys, ze wordt zelfs 'de enige echte vent' in dat netwerk genoemd. Eerste vrouwelijke eurocommissaris kan ze niet meer worden. Uitspraak: 'Steek de handen uit de mouwen en probeer zelf iets aan je leven te veranderen als je vindt dat je zo door mannen wordt onderdrukt.'

Macht

In 1988 riep de belangrijkste zakenkrant van Europa, de Financial Times, haar uit tot de machtigste vrouw van Nederland, iets dat FEM Business in 2003 herhaalde. Ook mocht ze al eens de vergelijking doorstaan met de voormalige Engelse premier Margaret Thatcher en werd ze 'Nikkelen Neelie' genoemd. Ze was ooit na koningin Beatrix en Mies Bouwman de populairste vrouw van het land. Als netwerker is ze ongenaard: in haar boekje staan alle groten uit de politiek en het bedrijfsleven. Uitspraak: 'Vrouwen van mijn generatie zijn meer van het type vechters, bitcherig.'

Baantjes

En dan vooral bijbaantjes. Het curriculum vitae van Kroes bevat een lange lijst met adviseurschappen, bestuursfuncties en commissariaten. Als Tweede-Kamerlid schoof ze al aan bij de raad van commissarissen van Bank Mees en Hope, Royal Nederland en ICL Nederland. Ze was/is onder meer verbonden aan Ballast Nedam, Johnson Wax Europlant, De Nationale Investeringsbank, Groeneveld Transport, Nederlandse Spoorwegen, Brambles Industries, Nedlloyd, McDonald's, Newtron, Grabowsky & Poort en Total Raffinaderij. Ze leidt de lobbyclubs Nederland Distributieland en het Nederlands Luchtvaart Overleg. Uitspraak: 'Voor de tijd die in dit goede vaderland heengaat met procedures, heb je zo ongeveer het eeuwige leven nodig.'

Affaires

Ook wel relletjes, conflicten en vriendjespolitiek genoemd. Om te beginnen over haar toenmalige echtgenoot Wouter Smit, die als projectleider bij verbouwingen aan de Nieuwe Waterweg de zaak niet in de hand hield. Daarover werd Kroes als verantwoordelijk bestuurder aan de tand gevoeld. Diezelfde Smit kreeg tijdens haar bewind ook een discutabele topfunctie bij de PTT. Dat zij zich had ingespannen voor een Maleisische miljoenenorder voor het Fokker van vriendje Frans Swarttouw, werd haar eveneens nagedragen. Uitspraak: 'Soms was ik misschien te kort door de bocht, maar zo zit ik in elkaar.'

Affaires (2)

Het failliete bedrijf Tank Cleaning Rotterdam heeft zijn naamsbekendheid te danken aan de TCRaffaire die leidde tot een parlementair onderzoek naar de rol van minister Kroes. Hoewel ze wist dat het bedrijf van de broers Langeberg zich schuldig maakte aan grootschalige milieufraude, tekende ze voor een staatssteun van 23 miljoen gulden (bijna 10,5 miljoen euro). In de categorie grote affaires was er ook nog 'Granaria', dat leidde tot een flinke aanvaring met binnenschippers over een vergunning die Kroes had verleend aan veevoerfabrikant Granaria, en de 'KLM-affaire' over een directeur die via een Zwitserse bankrekening gratis tickets verstrekte aan familieleden. Uitspraak: 'Na afloop kunnen we allemaal analyses maken.'

Feminisme

Hoewel ze in de jaren zeventig aangaf dat het feminisme niet tot de huiskamerideologie behoorde, veroorzaakt Kroes in haar eentje de laatste jaren een Nieuwe Feministische Golf. Ze bestrijdt het chronische tekort aan vrouwen in de top van het bedrijfsleven en de politiek. Ze formeerde een vrouwelijk kabinet, ook wel 'het lijstje van Neelie' geheten, daags nadat de eerste regering-Balkenende was gevallen. In de toenmalige PvdA-medewerker Ayaan Hirsi Ali herkende ze de jonge, vechtlustige Neelie. Ze zorgde persoonlijk voor de veelbesproken politieke transfer (VVD). Uitspraak: 'Je wordt niet alleen gevraagd vanwege je aardige bekkie.'

Priveven

Moeizaam, meent ze. Evenals het genieten van het leven, waarover ze zegt dat ze dat facet heeft verwaarloosd. Nadat haar eerste echtgenoot Wouter Smit haar voor een jongere vrouw had verlaten, kwam ze PvdA-coryfee Bram Peper tegen. Ze trouwden. Toen deze relatie vorig jaar stuk liep, was dat voorpaginanieuws. Dat gold ook toen ze onlangs werd gesignaleerd aan de zijde van 'goede vrind' Jan-Dirk Paarlberg, de vastgoedmagnaat en eigenaar van haar werkkasteeltje Ridderhofstad Bolenstein aan de Vecht. Uitspraak: 'Ook al heb je het nog zo druk en ben je nog zo moe, als je in een huwelijk of een relatie niet met elkaar blijft communiceren, zit je op het verkeerde spoor.'

Europa

In 1989 was ze al in Brussel als adviseur actief voor de eurocommissaris voor transport. In de toonaangevende Europese landen ligt ze goed, gezien de hoge onderscheidingen in Groot-BrittanniFrankrijk en Duitsland. Europa begint in Nederland, luidt haar stelling. Nederland is de voordeur van Europa. Uitspraak: 'Dan zeg ik: ja mensen, het leven houdt niet op bij Veenendaal.'

Meer over