Gedram De Graaf werkte contraproductief

Het verwijt dat de PvdA in de Eerste Kamer onfatsoenlijk handelde, slaat nergens op menen Erik Jurgens en Leo Platvoet....

Frits Korthals Altes was voorzitter van de Eerste Kamer (tot 2001). Hij placht zinnige dingen te zeggen. Inmiddels minister van Staat geworden, debiteert hij staatsrechtelijke onzin ( Forum, 26 maart) en speelt hij op de man. Mijn collega Ed van Thijn moet het ontgelden. Hij gaat niet in op de redenen die de PvdA-fractie had in tweede lezing toch tegen wijziging van artikel 131 van de Grondwet te stemmen. Dit bepaalt dat de regering de burgemeester benoemt (dit gebeurt al geruime tijd in overleg met de raad).

CDA, VVD en D66 hebben in 2003 in het regeerakkoord besloten, per 2006 de door de bevolking gekozen burgemeester in te voeren. Dat is opmerkelijk snel: het CDA, noch de VVD hadden dit voornemen in hun verkiezingsprogram 2002/2003 staan. Sterker nog, zij waren hier steeds afkerig van. D66 is er altijd voor gewees en had dus wel een kiezersmandaat op dit punt. De partij wist haar standpunt via het regeerakkoord door te drukken. Aan de gemeenten, en aan de kiezers, werd niets gevraagd. Dat heet democratisering van boven af.

Met het brede draagvlak zat het bovendien moeilijk, omdat PvdA, GroenLinks en SP in hun verkiezingsprogramma's de verkiezing hadden staan van de burgemeester door de gemeenteraad. VVD en CDA zijn dus in 2003 eigenlijk tegen, PvdA, GL en SP willen iets anders. Dan is het hachelijk iets door te drukken via een regeerakkoord. Vooral als je tweederde van de stemmen in beide Kamers nodig hebt, omdat eerst nog de Grondwet moet worden gewijzigd.

Wijs beleid was geweest om je koest te houden over hoe je de burgemeester zou aanwijzen, als eenmaal de Grondwet is opengebroken. Loods de wijziging van artikel 131 door beide Kamers zonder dit te belasten met gedram over wat dan komt. Dat gedram was er wel: De Graaf moest en zou per 2006 de rechtstreeks gekozen burgemeester invoeren. Want het stond in het regeerakkoord, de wetsvoorstellen terzake worden al behandeld in de Tweede Kamer.

Nu Frits Korthals Altes. De PvdA had niet mogen kijken naar die koppelverkoop, alleen naar de wijziging van artikel 131. En omdat de PvdA in eerste lezing had voorgestemd, moest ze nu ook voorstemmen (hij past dit niet toe op het CDA: dat stemde in eerste lezing tegen, nu voor - dat mag blijkbaar wel).

De werkelijkheid is natuurlijk dat een lid van een van de Kamers voor of tegen een wetsvoorstel kan stemmen om een scala van redenen. CDA en VVD stemden in dit geval unaniem voor, hoewel een groot aantal leden eigenlijk inhoudelijk tegen was. Reden? Het regeerakkoord. Is dat misbruik van bevoegdheid? Welnee, dat is politieke realiteitszin. De PvdA-fractie stemde tegen, hoewel eigenlijk voor. Reden: vanwege de directe koppelverkoop met de direct gekozen burgemeester, plus het feit dat deze zo nodig overhaast moest worden ingevoerd, volgend jaar al. De kiezers, noch de gemeenten zijn daarover geraadpleegd. Het had best tot 2010 kunnen worden uitgesteld. De Eerste Kamer fungeerde hier als waakhond tegen overijling. Om dezelfde reden stemde in de jaren zeventig de VVD-fractie in de Eerste Kamer tegen een zorgvuldig compromis inzake legalisering van abortus.

Staatkundig onfatsoen? Ik vind van niet. Gewoon eigen verantwoordelijkheid nemen. Korthals Altes maakt het nog bonter: om deze reden de grondwetswijziging afwijzen, is volgens hem 'misbruik van bevoegdheid'. Hoezo? Ben ik als Kamerlid niet vrij om welke reden dan ook een wetsvoorstel af te wijzen?

Nog bonter maakt het de professor in de politicologie Rudy Andeweg, nota bene voorzitter van een PvdA-commissie voor staatkundige vernieuwing. Hij vindt ('Usurpatie van macht', NRC, 23 maart) dat de Eerste Kamer-fracties van PvdA, GroenLinks en SP zich aan 'onbeschaamd machtspolitiek spel en aan ongrondwettelijke usurpatie van bevoegdheden' schuldig hebben gemaakt. De voorzitter van de senaat had dit moeten tegenhouden.

Bolle taal, staatsrechtelijke onzin, zonder inhoudelijk argument. Net als Korthals Altes. Waarom toch die woede? Kunnen we niet gewoon in de komende jaren de kwestie samen oplossen, zodat er ook een breed draagvlak voor is?

Anders dan vele commentatoren denken is de Eerste Kamer geen vergaarbak van politiek fossielen. Zo zijn van de negentien leden van de PvdA-fractie slechts vier (Van Thijn, Leijnse, Middel en Jurgens) eerder lid geweest van de Tweede Kamer. De andere vijftien zijn voor het eerst op landelijk niveau politiek actief.

Meer over