Geboren om te zwemmen

Michael Phelps is groter dan de zwemwereld kan bevatten. Zijn programma bij de WK is met acht nummers overladen, maar de pas twintigjarige Amerikaan klaagt niet....

Niets menselijks blijkt ook Michael Phelps vreemd. Vorig jaar leek hij over water te kunnen lopen. Zes gouden medailles (en twee zilveren) haalde hij uit het water van het olympische zwembad van Athene. Hij leed slechts één echte nederlaag, maar zelfs die derde plaats op de 200 vrij benoemde hij in zijn overweldigende stijl en presentatie tot een heus succes.

In een langzaam afkoelend Montreal ligt de Amerikaan donderdagavond voor eerst in zijn loopbaan in een concurrerend veld op de 100 meter vrije slag. Dat geldt als het koningsnummer van het zwemmen, waarop legendes als Weismuller, Biondi, Popov en Van den Hoogenband hun naam vestigden. De afstand heeft ook de interesse gewekt van de vermeende alleskunner uit Michigan.

De opponenten van Phelps, aangevoerd door de Italiaan Magnini en de Zuid-Afrikanen Schoeman en Neethling, spoelen hem deze avond voorbij in het tempo van de nabij stromende St Lawrence-rivier, waar boten vol gas moeten geven om stroomopwaarts te geraken. Als zevende staat hij even later op het scorebord: 7. Michael Phelps (USA) 48,99.

Phelps lijkt er nauwelijks naar te kijken. Hij is een man van 'volgende zaak'. Mislukkingen kent hij niet veel in zijn leven. En als ze komen, zoals de zeldzame ineenstorting op de 400 vrij zondagochtend, mag hij er niet te lang in blijven hangen. 'Een kwestie van karakter. Hij heeft bewezen een tegenslag snel te boven te zijn ', vertelt zijn coach Bob Bowman.

Een half uur na het debacle op de 100 meter moet Phelps het water alweer in. Hij zwemt de finale van het nummer dat voor hem gemaakt is: de 200 meter wisselslag. De allrounder wordt wereldkampioen. Al is de verzuring nog niet helemaal uit de 'spaghettibenen', zoals hij het rubberen gevoel in de ledematen beschreef.

Het zijn wisselende stemmingen in een pas twintig jaar oud leven dat nauwelijks valt bij te benen. Wie zijn biografie Beneath The Surface leest, ziet een uit de kluiten gewassen jongen voor zich, die al op twaalfjarige leeftijd wordt ingeschat als een groot kampioen.

'We moeten praten', zegt clubcoach Bowman, dan nog van NBAC, tegen moeder Debbie en haar ex-man Fred. Het onderwerp is een grote carrière en de stappen die genomen moeten worden. Later zijn er ontmoetingen met mensen van het Amerikaanse marketingbureau Octagon. Wat Michael wil, wordt hem op zestienjarige leeftijd na zijn eerste wereldtitel en zijn eerste wereldrecord gevraagd.

In het kantoor in Virginia zegt hij: 'Ik wil de zwemsport veranderen. Ik wil dat de mensen erover praten, erover gaan nadenken en ernaar uitkijken om de volgende wedstrijd te kunnen zien. En dat ze naar het zwembad komen, het willen beleven.'

Hoge doelen vragen grote offers. De nacht van zijn zesde gouden olympische medaille, na de laatste zwemdag in Athene, gaan zijn teamgenoten onder leiding van captain Lenny Kraizelburg de stad in. Phelps kan niet mee, zeggen de mensen die hem omringen. Zijn veiligheid zou in het het geding zijn.

Als hij onder de Akropolis zou worden aangetroffen, of in een van de stranddisco's tussen Vouliagmeni en Glyfada, zou dat een massale oploop teweeg kunnen brengen. Hij, de absolute ster van de Spelen van Athene, heeft zijn bewegingsvrijheid verloren.

Als zijn moeder hem belt vanuit een restaurant in de stad om te vragen waar hij is, antwoordt hij zachtjes: 'Dit is behoorlijk beroerd. Ik kan niet uitgaan, omdat ik Michael Phelps ben.'

Zijn moeder wijst hem op de dingen die hij allemaal heeft bereikt. Maar de jongen die het medicijn Ritalin kreeg voorgeschreven wegens ADHD, de jongen die op school en thuis niet kon stilzitten, kan deze avond in zijn grote staat van opwinding nergens heen. Hij is veroordeeld tot zijn appartement. Het is het lot van de grote Amerikaanse sportman en Phelps draagt het meestal met verve. Soms wordt het hem te veel. Als er op een dag eindelijk eens sneeuw ligt, wil hij sleetje rijden. Zijn moeder is echter onverbiddelijk, ook na lang aandringen van haar zoon. Zij: 'Wie moet er straks een WK in Barcelona zwemmen? En wie kan er wereldkampioen worden? Jouw vrienden soms?' Phelps schikt zich en stelt zich tevreden met een partijtje sneeuwballen gooien.

De relatie met zijn moeder Debbie lijkt op die van Lance Armstrong en diens moeder Linda. Hun band is onbreekbaar. Zijn moeder is de vrouw die beslist, die hem stuurt. Vader Fred verdwijnt na de scheiding, in het jaar dat Michael zeven wordt, langzaam uit zijn leven.

Dat leven wordt gekenmerkt door een snelle doch zekere opbouw van sportieve feiten. Hij wordt in 2000, enkele maanden nadat hij de allerjongste Amerikaanse olympische zwemmer ooit is geworden, ook de jongste wereldrecordhouder aller tijden. De trap naar het zo nadrukkelijk nagestreefde olympische succes van Athene neemt Phelps met vele treden tegelijk.

In Barcelona, tijdens de WK van 2003, zwemt hij vijf wereldrecords. Hij zou van zijn moeder een hond, een bulldog, krijgen als hij er een zou verbeteren. Debbie zit met dochter Hilary op de tribune. Er wordt de hele week gecommuniceerd met een spandoek. Dat begint met: Hond. En eindigt met een uitroepteken: 5 Honden!

Na de zes WK-medailles van Barcelona komt een plan op tafel om de verlenging van zijn contract met kledingfabrikant Speedo extra aantrekkelijk te maken. Phelps stemt in mee te doen aan het Million Dollar Baby-plan. Als hij bij de Spelen zeven gouden medailles wint, de evenaring van de oogst van Mark Spitz in 1972, zal hij een miljoen dollar krijgen.

Phelps weet met die hoge inzet in een klap alle aandacht op zich gericht. In het boek verklapt hij echter dat hij evenzogoed geld zou ontvangen, als hij - zoals geschiedde - op zes keer goud zou uitkomen. 'Dat werd niet gepubliceerd. Dus de mensen vonden deze deal hoogst dramatisch.'

Phelps zegt de druk aan te kunnen en gaat akkoord met de plannen die zakenmensen voor hem bedenken. Hij blokkeert niet onder grote druk. Hij is eerder scherper als hij wordt uitgedaagd iets te doen dat voor onmogelijk wordt gehouden.

Zijn grote talent om te zwemmen heeft veel te maken met zijn lichamelijke kwaliteiten. Hij heeft een enorme spanwijdte. Zijn armen zijn van wijsvinger tot wijsvinger zelfs acht centimeter langer dan zijn lengte van teen tot kruin (1.87 m). Dat is ongebruikelijk.

Phelps heeft bovendien een stel spieren dat minder zwaar verzuurt dan bij anderen. Daardoor heeft hij minder hersteltijd nodig. 'Bij mij zakt de vermoeidheid minder diep in de spieren dan bij anderen.'

Om die spieren brandstof te kunnen leveren, heeft de Amerikaan een buitengewoon eetpatroon. In het boek laat hij noteren wat hij bij zijn voormalige ontbijttent in Baltimore, Pete's Bar & grill, naar binnen schoof: twee broodjes gebakken ei, met kaas, sla, tomaat en mayonaise, een omelet met kaas, drie sneetjes toast, een dubbele portie worstjes en drie chocoladepannenkoeken.

Zijn metabolisme, voedselverbranding, is enorm. Hij ziet er uiterst afgetraind uit. Het is het resultaat van zijn enorme trainingsarbeid.

Tot voor kort had hij nog een vrije zondag in zijn trainingsschema's, maar daar heeft hij een eind aan gemaakt, zo verklapt hij in de filmdocumentaire Unfiltered. Hij traint voortaan ook op zondag. 'Dat levert me zomaar 52 dagen extra op. Misschien wel honderd ten opzichte van de concurrentie. Dat is toch wat telt.'

In het boek laat Phelps de periode na de Spelen van Athene, toen hij in een zwart gat tuimelde, achterwege. Iedereen had gewaarschuwd. Het overkwam hem.

Hij ging na de Spelen op pad voor Disney, in een Swim of the Stars-tournee. Hij reed met ploeggenoten Ian Crocker en Lenny Kraizelburg dwars door de VS in een overgeschilderde bus van de tv-magiër David Copperfield. Zonder warming-up het water in, gillende tienermeisjes, handtekeningensessies. Het schoot Phelps in de rug. Hij vreesde voor een hernia, een blessure die zijn zusje Whitney haar zwemcarrière kostte.

Na de WK kortebaan in Indianapolis, waar hij slechts één race zwom, bleek hij een stressfractuur te hebben in de rug. Hij moest maanden rust houden. In diezelfde weken vertrok hij uit Baltimore. Hij verliet het ouderlijk huis en volgde zijn coach Bowman naar de Universiteit van Michigan.

Phelps wist zich met zijn vrije tijd nauwelijks raad. Op Thanksg iving zat hij samen met enkele vrienden in een auto toen hij werd aangehouden wegens alcoholgebruik. Het bericht dat hij 0.08 promille alcohol in het bloed had, ging de wereld over. Phelps was te jong om te drinken. Hij kreeg achttien maanden voorwaardelijk plus een taakstraf van drie spreekbeurten voor jongeren.

Pas toen hij na nieuwjaar eindelijk weer het water in mocht, kwam hij tot zichzelf. 'Als ik niet zwem, dan heb ik geen idee wat ik met mezelf aan moet. Toen ik niet mocht zwemmen, hing ik maar rond om de tijd te doden.'

Het bracht hem weer terug bij hoe het ooit begon: zwemmen om zijn energie kwijt te raken. Zijn overladen programma's bij de toernooien zijn hem eerder lief dan een gruwel. In Montreal zwemt hij opnieuw acht nummers. Zijn beste afstanden, de 400 wissel en 200 vlinder, heeft hij ingeruild voor de 100 en 400 vrij.

De mislukkingen waren niet ingecalculeerd. Maar er moet iets overblijven om aan te bouwen en te bereiken, sprak zijn coach Bowman. Het is nog een heel eind tot Peking 2008.

Meer over