GEACHTE REDACTIE Fotograaf mag zich niet achter camera verschuilen

Twee fotojournalisten, Werry Crone en Bert Verhoeff, verweren zich in Forum van 10 april tegen het verwijt van journalist Gerhard Hormann (Forum, 6 april) dat zij in Leerdam, terwijl zij vastlegden hoe een rechts-extremist werd gemolesteerd, hun professionaliteit zwaarder lieten wegen dan hun menselijke plicht....

Maar de twee fotografen laten zich ook van hun persoonlijke kant zien. Zij menen hun niet ingrijpen te kunnen verdedigen als 'mooi en ethisch', zelfs net zo mooi en ethisch als wél ingrijpen: 'eigenlijk vonden we het een keurig en opvoedkundig pak slaag'.

Enerzijds kan men zich afvragen of er ook maar iets 'mooi' genoemd kan worden aan een treurige gebeuren als een rechts-extremistische demonstratie. Anderzijds kan men vragen stellen bij het ethische van hun persoonlijke standpunt.

De kans dat het rechts-extremisme de overhand krijgt, lijkt zeer klein in een samenleving als de onze. Wat echter nooit geheel verdwijnt is de terreur van de straat. Ook vandaag de dag kan het de eenzame fietser of wandelaar overkomen dat een blik als provocatie wordt opgevat door groepjes jongeren, met of zonder nazi-ideologie.

Hooguit incidenteel zal in zo'n situatie een enkeling op de bres springen voor een weerloos slachtoffer, en zijn eigen hachje wagen om een probleem op te lossen wat de meesten niet als het hunne zien.

In Leerdam werden deze genoegzaam bekende feiten nog eens ten overvloede aangetoond. En voor degenen die niet zagen wat daar werd vastgelegd, leggen Crone en Verhoeff het in hun zelfrechtvaardiging nog eens haarfijn uit.

Wat moeten wij harder bestrijden: extreem-rechts, of de terreur van de straat?

NIJMEGEN T.C.J. van Gaalen

Stereotiep plaatje

'Boontje komt om zijn loontje', dat moet ongeveer door de hoofden van Crone en Verhoeff zijn gegaan. En terwijl de domme extreem-rechtse kaalkop een 'keurig opvoedkundig pak slaag' kreeg van een met verlichte gedachten vervulde linkse anti-fascist, schoten zij braaf hun rolletjes vol. Gelukkig doorzag Hormann de absurditeit van dit sneue fotojournalistieke hoogtepunt van de dag en greep hij in.

Het verweer van Crone en Verhoeff dat elke interventie afbreuk doet aan het waarheidsgehalte van de foto is niet steekhoudend. Hun eigen fotografische aanwezigheid heeft immers dezelfde consequentie.

De fotograaf schiet en in de schaduw volgen zijn gedachten? Na lezing van het artikel van Crone en Verhoeff ontkom ik niet aan de indruk dat er veeleer sprake was van het tegendeel: vooringenomenheid waar coûte que coûte nog een stereotiep plaatje bij gezocht werd.

UTRECHT F. de Roger

Objectief

Hormann vraagt zich af of de journalist in bepaalde situaties alleen maar waarnemer kan blijven en vertelt waarom hij toch ingreep toen enkele personen een jonge rechts-extremist in elkaar dreigden te trappen. Het gaat mij niet om de vraag of Hormann juist gehandeld heeft of niet, maar om zijn beschrijving van de taak van een journalist: 'het zo objectief mogelijk en volledig mogelijk registreren en doorgeven van feiten zoals die plaatsvinden'.

De illusie dat de journalist 'slechts' boodschapper is en dat deze zo objectief mogelijk iets moet (en dus kan) doorgeven schijnt hardnekkig te zijn. Alleen al het feit dàt de journalist registreert en doorgeeft - dus aanwezig is - maakt hem tot een actieve deelnemer, met alle gevolgen vandien.

Misschien kan het bij de afweging voor de journalist een hulp zijn zich af te vragen of hij 's anderdaags nog in de spiegel kan kijken. En ook hoe hij vroeger of later antwoord zal geven op de volgende drie vragen van zijn lezers en kinderen:

Waarom heb je dat bericht vermeld en dat andere niet? Wat heeft je er toe gedreven de dingen juist op die manier te vermelden en niet anders? En: wat heb je nog meer gedaan dan alleen maar kijken en berichten?

DEN BOSCH John E. Luteijs

Perspectief

Hangt de integriteit van de fotograaf af van het gekozen perspectief? Deze suggestie wordt wel gewekt door de foto van Henk Braam bij het artikel van Crone en Verhoeff, waarop te zien is hoe Magnum-fotograaf James Nachtwey de gruwelen in een Zaïrees vluchtelingenkamp vastlegt. Alsof Braam daar niet voor precies dezelfde reden was als Nachtwey.

'Ontluisterend' is de reactie van Crone en Verhoeff. Hoezo? Nachtwey was daar zijn werk aan het doen. De verontwaardiging is dan ook selectief. Was het dan wel goed geweest als Nachtwey de stapel lijken op afstand met een telelens gefotografeerd had? Had hij de stapel lijken niet moeten fotograferen? Had Nachtwey daar überhaupt niet mogen zijn? Of mag je afschuwelijke beelden niet esthetisch vastleggen?

BERGEYK Hans Roodzant

Stalen zenuwen

Toen ik in Goma was, trok ik veel op met Jaco Klamer, fotograaf bij het Nederlands Dagblad. Anders dan Nachtwey, had hij geen moeite met het feit dat ik hem tijdens het werk fotografeerde. Opmerkelijk is wel wat zo'n beeld - journalist versus ellende - aan tegenstrijdige gevoelens oproept.

Voor mij staat vast dat het geen gemakkelijke opgave is om als fotograaf met alle ellende geconfronteerd te worden en, zover dat mogelijk is, er objectief verslag van te doen. Je moet soms over stalen zenuwen beschikken, ook als dat letterlijk betekent dat je 'over lijken moet gaan' om je werk goed uit te oefenen.

Ik ben het met Crone en Verhoeff eens dat het de mens siert om in bepaalde situaties hulp te bieden. Maar het is de koelbloedigheid die de fotograaf siert. Bijgevoegde foto van Jaco is ook een eerbetoon aan alle journalisten die onder extreme omstandigheden, de helderheid van geest bezitten om toch gewoon te doen wat ze moeten doen.

NIJMEGEN Henk Braam

Meer over