Geachte bondskanselier, laat Spanje vallen om het geheel te redden

De Duitse bondskanselier Angela Merkel moet de internationale consensus negeren en de crisis in de eurozone op eigen initiatief oplossen. Dat kan door het Spaanse bankwezen, dat waardeloos is, failliet te laten gaan. Spanje is niet te redden.

Friedrich Schiller schreef over de Dertigjarige Oorlog dat de geschiedenis een groots moment had voortgebracht, maar dat dat moment een middelmatig volk had aangetroffen. Nu geldt het tegenovergestelde: de wereld beleeft een middelmatig moment, maar dat kan een deskundig leiderschap aantreffen.

Wie had kunnen bevroeden dat Duitsland het lot van het financiële stelsel van de wereld zou beslissen? Voorheen bepaalden internationale financiële instellingen - het IMF, de Bank for International Settlements en de Europese Centrale Banken - de consensus tussen de belangrijkste regeringen en de opinieleiders. Om begrijpelijke redenen vond Duitsland het best zich te laten leiden door de internationale financiële gemeenschap en zich te gedragen als lidstaat van Europa in plaats van als een nationale macht.

Nu is die internationale consensus ver te zoeken, weet de opinie-elite het ook niet meer en heeft Duitsland het laatste woord in de Europese financiële crisis. Het economisch beleid van de Amerikaanse regering heeft weinig effect gehad en de Amerikaanse president probeert u de schuld te geven van zijn problemen. Uw buren, het IMF en de regering-Obama proberen u over te halen Duits krediet te verstrekken om de schuldenlast van de rest van Europa te verbloemen. Toch zegt het gezonde verstand ons dat ook de Duitse middelen begrensd zijn en de Duitse kiezers begrijpen niet waarom zij hun toekomst op het spel moeten zetten om landen te ondersteunen die worden geteisterd door corruptie en ondoelmatigheid.

Het verdampen van grote bedragen aan nominale rijkdom is niet te voorkomen, maar het is absoluut noodzakelijk het bankwezen overeind te houden. Duitsland kan niet iedereen helpen, maar het brandscherm moet wel op de juiste plaats worden neergezet. Het gaat om twee vragen: waar moet Duitsland steun bieden, en hoe? U kunt niet volstaan met weigeren toe te geven aan de onredelijke eisen van uw partners om, bijvoorbeeld, euro-obligaties uit te geven (in feite door Duitsland gegarandeerd, maar uitgegeven door de achterblijvers in Europa). U moet de markten ook duidelijk vertellen wat het slechtste scenario is.

Op het ogenblik lijkt Duitsland eerder op de gebeurtenissen te reageren dan erop vooruit te lopen. Dat vergroot de onzekerheid en het risico van een grote financiële crisis. Als Duitsland duidelijk zou optreden, zou het niet tot een crisis komen, maar zouden rotte onderdelen van het financiële systeem worden geamputeerd om het geheel te redden.

Uiteindelijk zult u Spanje moeten opofferen. Dat zal de Franse banken in problemen brengen en die zullen dan weer steun van Duitsland nodig hebben, maar Spanje is niet meer te redden. Het is beter om de pijn nu welbewust te dragen dan later in een chaotischer fase. Bovendien zou een voortvarend optreden tegenover Spanje Italië ertoe brengen hervormingen door te voeren die kunnen voorkomen dat het Spanje en Griekenland achterna gaat richting nationaal bankroet.

Of Griekenland kiest voor een nationaal bankroet door op 17 juni de linkse partijen aan de macht te brengen, doet er niet zoveel toe. De doorslaggevende kwestie voor u is Spanje. Spanje heeft gelogen en blijft systematisch liegen over de omvang van de financiële problemen. Het Spaanse bankwezen is waardeloos en de waarde van zowel de Spaanse schuld als de Spaanse bezittingen moet tot nul worden afgeschreven. De feiten zijn:

De bouwsector in Spanje is de belangrijkste factor in de nationale economie.

Ondeugdelijke leningen aan de bouwsector belopen officieel 20 procent van het bnp, maar waarschijnlijk 40 procent.

De schuld van de Spaanse financiële instellingen beloopt 109 procent van het bnp, wat twee keer zo hoog is als in Frankrijk en Duitsland en drie keer zo hoog als in de VS.

De schuld van de Spaanse financiële instellingen is sinds 2003 twee keer zo snel gegroeid als in de VS of het Verenigd Koninkrijk en vier keer zo snel als in Duitsland.

Het probleem in Spanje is dat de bouwsector er enorm groot is in verhouding tot de totale economie, bijna even groot als de maakindustrie. Ter vergelijking: de Amerikaanse bouwsector was zelfs op het hoogtepunt van de onroerend-goedzeepbel drie keer zo klein als de maakindustrie. In Duitsland is de bouwsector maar eenvijfde van de maakindustrie.

Deze wanverhouding in de reële economie van Spanje - de massale onterechte toewijzing van middelen aan de bouwsector - zien we terug in de enorme expansie van de bankensector. De Spaanse bankschulden op de internationale obligatiemarkt zijn in de afgelopen tien jaar twee keer zo snel gegroeid als in de VS, en vele malen sneller dan in Duitsland.

Wat is die 109 procent van het bnp, die schuld van de Spaanse financiële instellingen, eigenlijk waard? Volgens de gegevens van Spanje zelf belopen de ondeugdelijke leningen bijna een vijfde van het bnp, 184 miljard euro. Dat reduceert de resterende waarde van de aandelen in het Spaanse bankensysteem tot nul.

Uit de beschikbare gegevens blijkt echter duidelijk dat de slechte leningen die de Spaanse banken hebben uitstaan heel veel groter zijn dan die 184 miljard euro. Als enige ter wereld zijn de Spaanse banken na de crisis van 2008 heel veel meer gaan uitlenen - bijna tweeënhalf keer zoveel - terwijl de banken in de VS en de eurozone dat nauwelijks deden vanwege de zwakke economische omstandigheden. Het is algemeen bekend dat Spaanse banken nieuwe leningen op slechte oude leningen stapelen om geen verliezen bekend te hoeven maken die nu waarschijnlijk groter zijn dan tweevijfde van het bnp.

De Spaanse economie wordt overheerst door een onroerend-goedzeepbel met een economisch gewicht dat drie keer zo groot is als dat van de Amerikaanse onroerend-goedzeepbel op het hoogtepunt. Tegen hoge kosten en met veel pijn is het aandeel vreemd vermogen teruggebracht. Het McKinsey Global Institute stelde in januari 2012: Sinds eind 2008 zijn de schulden van de private sector in de VS gedaald als percentage van het bnp. Vooral het terugdringen van schulden door financiële instellingen is opvallend.

Rond medio 2011 is de ratio van de schuld van de financiële sector ten opzichte van het bnp lager dan in 2000. De schuld is afgenomen van 8 biljoen naar 6,1 biljoen. Sinds 2008 hebben de banken hun vermogenspositie ook versterkt met meer deposito's en minder schuld. Onder Amerikaanse huishoudens zijn de schulden met 4 procent gedaald, ofwel 584 miljard dollar. Ongeveer tweederde van die vermindering komt voor rekening van het afschrijven van hypotheekschulden en andere consumptieve schulden.

In Amerika was het gezwel, zij het op het nippertje, operabel. In Spanje, waar de tumor drie keer zo groot is in verhouding tot de economie, is hij niet operabel. Daarom blijft in Spanje het aandeel vreemd vermogen stijgen in plaats van dalen. De patiënt (het Spaanse bankwezen) moet aan de tumor bezwijken, wat ook het einde betekent voor een aanzienlijk deel van de Spaanse privérijkdom, inclusief de Spaanse bankschuld bij de Spaanse huishoudens, pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen. Pensioenen en uitkeringen van verzekeraars zullen sterk dalen en de Spanjaarden zullen armer worden.

Desalniettemin moeten de deposito's en andere kortlopende verplichtingen van de Spaanse financiële sector (en van alle Europese banken) worden gegarandeerd. Als de bezittingen en de 1,3 biljoen euro schuld eenmaal op nul zijn gezet, wordt de Spaanse financiële sector een aantrekkelijke investering voor een buitenlandse belegger met contant geld - de Chinezen, de Canadezen of staatsfondsen. In afwachting van de ingreep door een koper van buitenaf moet het dagelijks functioneren van de financiële sector overeind worden gehouden. Die investering betaalt zich wel terug. De Spanjaarden zullen het niet leuk vinden dat buitenlanders hun financiële sector overnemen, maar dat hebben ze alleen zichzelf te wijten.

Een en ander zal de Italianen duidelijk maken waarom hervormen een veel beter idee is dan failliet gaan. Italië staat er veel beter voor dan Spanje. Er is nooit echt sprake geweest van een onroerend-goedzeepbel; Italianen hebben relatief weinig privéschulden; Italië heeft honderden prima ondernemingen met een goede positie op de wereldwijde exportmarkten; en het heeft waardevolle nationale bezittingen die de staatsschuld aanzienlijk zouden kunnen terugdringen als ze verkocht werden. Het ontbreekt Italië alleen aan politieke helderheid. Een juiste aanpak van Spanje zal een goede voorbeeldwerking hebben.

U moet niet toegeven aan de druk van de Spaanse regering en internationale instellingen om de schulden van de Spaanse banken te dekken. Die schulden zijn niets waard en het heeft geen enkele zin om de Duitse kredietwaardigheid te schaden door 1,3 biljoen euro aan waardeloos papier te ondersteunen. De internationale instellingen zullen zeggen dat een Spaans bankroet het Franse en Britse bankwezen in gevaar brengt omdat Franse banken heel veel geld hebben zitten in de schulden van andere Europese landen.

Die waarschuwingen moet u negeren. Red indien nodig de Franse banken nadat de Spaanse bankschuld is afgeschreven tot een gepaste waarde, die dicht bij nul zal liggen.

Het zou wel een soort revolutie op het wereldtoneel zijn als Duitsland de internationale consensus zou negeren en de crisis op eigen initiatief zou oplossen. Ik geef u ter overweging, mevrouw de bondskanselier, dat het tijd is voor zo'n revolutie.

U bent de meest ervaren en meest gekwalificeerde persoon onder de leiders van de vrije wereld. Amerika wordt geleid door een man die nog maar net senator in Illinois was toen u al twee jaar aan het bewind was. Frankrijk wordt geleid door een man die nooit een hoge regeringspositie heeft bekleed. Italië wordt geleid door een technocraat zonder politieke achterban. Door wie Japan wordt geleid, doet er niet toe en we kunnen alleen maar meeleven met degene die in Spanje regeert.

Vooralsnog valt de plaats aan het hoofd van de tafel u vanzelf toe. U hebt de macht om deze crisis af te wenden, als u besluitvaardig optreedt.

Mit vorzüglicher Hochachtung,

David P. Goldman

Vertaling: Leo Reijnen

DAVID P. GOLDMAN is economisch commentator op CNBC.

Van David P. Goldman verscheen onlangs het boek It's Not the End of the World - It's Just the End of You (Van Praag Press).

undefined

Meer over