NieuwsGasoorlog

Gasoorlog tussen Europa en de VS lijkt bijna onafwendbaar

Een gasoorlog tussen Europa en de Verenigde Staten komt dichterbij. De Amerikaanse regering dreigt met sancties voor de bouw van twee gasleidingen die belangrijk zijn voor Europa. ‘Stap eruit nu het nog kan, of accepteer de gevolgen’, waarschuwt Minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo.

Een werknemer op het Pipe Layer schip Audacia.Beeld AFP

Inzet van de dreigstrijd is de bouw van twee gasleidingen van Rusland naar Europa: TurkStream door de Zwarte Zee naar Europees Turkije, en vooral Nord Stream 2, door de Oostzee naar Duitsland. Beide leidingen worden gebouwd in opdracht van Gazprom, het Russische gasconcern, maar bij de bouw en financiering zijn tal van westerse bedrijven betrokken. Zo is Shell een van de financiers van Nord Stream 2. De Amerikaanse regering plaatst de bouw van de leidingen nu onder de werking van een sanctiewet uit 2017.

De aanleg van Nord Stream 2 is vanaf het begin omstreden. De gasleiding geeft Rusland een alternatief voor de bestaande leidingen die door Oekraïne lopen. Duitsland wil haar graag omdat het land groot belang heeft bij een ongehinderde aanvoer van Russisch gas. De Europese Commissie is verre van enthousiast over het project, omdat het de Europese afhankelijkheid van Russisch gas bestendigt. Oekraïne is fel tegen: het land dreigt miljarden aan transitvergoedingen kwijt te raken. Ook Polen is fel tegen, omdat het de Russische invloed vreest.

Maar het effectiefste verzet komt van de Amerikanen. Aanvankelijk leek het hun vooral te gaan om het belang van Oekraïne, maar toen Pompeo woensdag zijn sanctiedreiging maximeerde, noemde hij Oekraïne niet. Zijn motivatie: ‘Dit is een duidelijke waarschuwing aan bedrijven dat wij niet zullen tolereren dat zij de projecten helpen realiseren waarmee Rusland zijn kwaadaardige invloed wil uitbreiden.’

Serieuze dreiging

Dat de dreiging serieus moet worden genomen, bleek in december vorig jaar. Toen vaardigden de Verenigde Staten sancties uit tegen bedrijven die daadwerkelijk werkten aan de bouw van Nord Stream 2. Dat betrof toen alleen het Nederlands-Zwitserse bedrijf Allseas, dat met zijn gigantische pijpenlegger al meer dan duizend kilometer van de pijpleiding had gelegd. Allseas trok zich onmiddellijk terug uit het project.

Sindsdien ligt het werk, met nog 160 kilometer te gaan, stil. Vorige week leek Rusland klaar om het werk te hervatten. Het had een eigen pijpenlegger naar de Oostzee gedirigeerd, het schip gemoderniseerd en van de Deense autoriteiten toestemming gekregen daarmee aan het werk te gaan.

Maar de Verenigde Staten laten het er niet bij zitten. Tijdens een campagnebijeenkomst zei president Trump dit voorjaar wat hem dwarszit aan Nord Stream 2: ‘Wij worden verondersteld Duitsland te beschermen tegen de Russen. Maar Duitsland betaalt Rusland miljarden voor gas. Neem me niet kwalijk: hoe zit dat?’

‘Economische overval’

De nieuwe sancties zullen veel meer bedrijven en zelfs overheidsorganen treffen. Het zou ook kunnen gaan om financiers en verzekeraars, en om havenautoriteiten en certificeringsinstanties. Zo zouden keurige Duitse havenmeesters kunnen worden getroffen door een inreisverbod in de Verenigde Staten. Het Amerikaanse persbureau Bloomberg noemde de sancties, als ze van kracht worden, een ‘frontale economische overval’ op Europa. Josep Borrell Fontelles, de Europese ‘minister van buitenlandse zaken’, noemde dit sanctiepakket ‘onacceptabel’ en ‘strijdig met het internationaal recht’.

Voor Europa is de import van Russisch gas cruciaal. Zelfs zonder de nieuwe leidingen komt al 40 procent van de gasimport uit Rusland. Via de nieuwe Nord Stream 2 zou 55 miljard kuub gas per jaar kunnen binnenkomen, eenzesde van de huidige Europese gasimport.

Voor de Verenigde Staten is gas ook cruciaal, als exportproduct. Pompeo wees daar woensdag weer op toen hij zei dat zijn land ‘altijd bereid is Europa te helpen aan de energie die het nodig heeft’. Daarom verdenken veel Europeanen de Verenigde Staten ervan vooral bezig te zijn hun eigen gasexport te vergroten.

Meer over