Gangsters in uniform

Op het gebied van moord en doodslag is Amerika wel wat gewend. Een nieuw fenomeen is dat de daders opvallend vaak politieagenten zijn....

Met zijn linkerhand op een bijbel en zijn rechterhand op zijn hart zwoer agent Jack Baird de gemeenschap van Philadelphia te beschermen en te dienen. 'Ik zal de onschuldigen niet vervolgen en ik zal de schuldigen niet verbergen', is een fragment uit de eed die hij tien jaar geleden aflegde.

Hoe 'Jackie Boy', de bedeesd ogende kadet van weleer, zich ontpopte, weet de 54-jarige Betty Patterson, en sinds kort de hele VS, maar al te goed. Drie jaar lang zat zij onschuldig achter de tralies van de Muncy-gevangenis.

Baird had in de zomer van 1989 een plastic zak met drugs in de slaapkamer van grandma Betty, zoals iedereen in de 11de Straat haar kent, neergelegd en haar vervolgens gearresteerd. Een jury oordeelde haar schuldig aan drugsbezit en het leiden van een bende. Eigenlijk was niet deze grootmoeder van zes kleinkinderen het doelwit van de politie, maar haar zoons, die ervan verdacht werden een rivaliserende dealer te hebben vermoord.

Mevrouw Patterson, een frêle Afrikaans-Amerikaanse, lacht vriendelijk als zij op een winterse maandag de Refuge Evangelical Baptist Church betreedt. Met hulp van de kerk, haar buren en vrienden -en een bekentenis van ex-agent Baird - is zij terug in haar buurt. Zij ziet daarin de hand van de Voorzienigheid : Thanks to the Lawd I'm free. Amen.

Haar advocate, Jennifer St. Hill, heeft haar dringend geadviseerd met niemand over het drama te praten. Want hoewel mevrouw Patterson niet gelooft in het principe van oog om oog, tand om tand, heeft zij een indrukwekkende schadeclaim ingediend: tien miljoen dollar voor elk jaar in Muncy. Dertig miljoen dollar voor het aangedane leed en de psychische schade.

St. Hill voert het woord: 'Ze is het slachtoffer van een door en door verrot politiekorps. Er is geen jury te vinden die haar niet schadeloos wil laten stellen voor de tijd dat zij ten onrechte in de gevangenis heeft gezeten. Ik heb mevrouw Patterson aangeraden niet met de pers te praten, want alles wat zij zegt kan tegen haar gebruikt worden. De gemeente en de politie weigeren namelijk hun fouten te erkennen en doen alles om onder de schadeclaim uit te komen.'

Baird was niet de enige bad cop die de straten van Noord-Philadelphia terroriseerde en het zilveren 'schild', de Amerikaanse politiepenning, bezoedelde. Zes van zijn collega's zijn samen met hem gearresteerd en hun bekentenissen hebben Philadelphia, een stad met een lange geschiedenis op het gebied van corruptie, diep geschokt. Politiecommissaris Neal heeft inmiddels 75 agenten wegens vergrijpen tegen het reglement ontslagen. Tweehonderd agenten zijn overgeplaatst van het beruchte 39ste politiedistrict en voor de jaarwisseling worden nieuwe arrestaties verwacht.

Betty Patterson was namelijk niet het enige slachtoffer. Elke week worden gevangenen op last van rechters vrijgelaten, vijftig sinds deze zomer. Ruim veertienhonderd 'besmette' zaken zijn door de politie en de FBI heropend, omdat getuigenverklaringen, bewijsmatriaal en politierapporten zijn vervalst. De gemeente heeft al ruim twintig miljoen dollar aan schadevergoedingen uitgekeerd, maar de grote claims moeten nog behandeld worden. De advocaten van de slachtoffers overwegen een gezamenlijke claim van honderden miljoenen dollars in te dienen.

George Porcha bakte overdag kippevleugels bij de fast-foodketen Kentucky Fried Chicken en kneedde 's avonds deeg bij Continental Bakery. Porcha, gehandicapt als gevolg van polio, had de domme pech te wonen en te werken in het '39ste', dat het noorden van Phildalphia omvat. 'Die politiemannen, de pigs, gedroegen zich als een bezettingsleger. Iedereen was bang voor ze, maar de klachten werden gewoon niet geloofd', vertelt Porcha, die net als mevrouw Patterson drie jaar heeft vastgezeten en net vrij is.

Een verkeerde opmerking deed Porcha in de cel belanden. Hij maakte een wegwergebaar naar de patrouillerende agent Baird en sloeg diens sommatie stil te staan, in de wind. De agenten arresteerden hem en stopten zijn zakken vol met cocaïne, waardoor hij werd veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf zonder uitzicht op vervroegde vrijlating.

In die tijd plaatste de kindervoogdij zijn zesjarige dochter Wanda bij een pleeggezin. 'Toen ik in de gevangenis zat, kreeg ik steeds te horen dat zij het zo goed had bij die mensen. Wanda woonde in een mooi huis met een zwembad in een veilige buurt, waar zij speelt met kinderen van haar leeftijd. De kinderbescherming wil dat zij daar blijft', doet Porcha op vermoeide toon zijn relaas.

De politie van Philadelphia is een van de vele korpsen die dit jaar door slechte agenten in opspraak zijn gebracht. De jaren negentig, die begonnen met de Rodney King-zaak in Los Angeles, zijn zeker niet de meest heroïsche in de geschiedenis van de Amerikaanse politie.

'Als historici later terugkijken op dit deccennium, zullen ze constateren dat 1995 het jaar was waarin corruptie en wreedheid in politiekorpsen terugkeerde als een belangrijke maatschappelijke kwestie', aldus The Congressional Quaterly Researcher. In New York wachten 36 agenten op hun proces wegens een lange reeks misdrijven. In Los Angeles is na de mishandeling van King, een zwarte automobilist, weinig veranderd.

In het proces tegen O.J. Simpson veroorzaakte rechercheur Mark Fuhrman grote beroering door zijn uitspraken over de manier waarop hij en collega's de fucking niggers van LA aanpakten. 'In feite martelden we ze en we sloegen de gezichten van arrestanten tot moes', aldus Fuhrman, wiens leugenachtige getuigenissen leidden tot de vrijspraak van Simpson.

In Atlanta terroriseerden zeven agenten hele buurten met illegale huiszoekingen, onrechtmatige arrestaties en afpersingspraktijken. In Cincinnati, Cleveland, Chicago en Washington DC gaat er geen week voorbij of de politiecommissarissen ontslaan personeel wegens kleine en grote misdaden.

In Pittsburgh broeit een nieuwe Rodney King-zaak, nadat zes blanke politieagenten de 31-jarige automobilist Jonny Gammage dermate hardhandig aanpakten, dat hij ter plaatse stikte. Gammage, een zwarte man, reed in een Jaguar en dat vonden de agenten verdacht. De jongeman had de auto geleend van zijn neef Ray Neals, een footballspeler van de Pittsburgh Steelers, en dus een vermogend man.

In New Orleans zijn de afgelopen drie jaar vijftig agenten veroordeeld wegens moord, diefstal, afpersing, drugshandel en prostitutie. In de stad is men nog steeds niet over de drama's van de afgelopen maanden heen. Binnenkort begint daar het proces tegen agent Len Davis, dia via zijn draagbare telefoon een huurmoordenaar opdracht gaf Kim Groves, een 32-jarige moeder van drie kinderen, te vermoorden. De vrouw had via een vertrouwensman van de politie een klacht ingediend tegen Davis, die in haar bijzijn een 17-jarige jongen had mishandeld.

'Ruim die hoer uit de weg', commandeerde Davis in een gesprek dat werd afgeluisterd door de FBI. De agent stond onder surveillance omdat hij verdacht werd van drugshandel ter waarde van tientallen miljoenen dollars. De FBI kon niet verhinderen dat de vrouw twee dagen later werd geëxecuteerd.

Tegen Davis zal de doodstraf worden geëist en als de jury daarmee instemt, is hij de tweede agent in New Orleans die op death row belandt. Daar wacht al de 23-jarige Antoinette Frank op de dodelijke injectie. In maart van dit jaar vermoordde zij in het Vietnamese restaurant Kim Anh de 17-jarige Cuong Vu, zijn 24-jarige zuster Ha Vu en politieagent Williams, vader van een eenjarige zoon. Het was voor het eerst in de geschiedenis van New Orleans dat een agent veroordeeld werd wegens het vermoorden van een collega.

Antoinette Frank, die overdag door de straten van New Orleans en Little Saigon patrouilleerde, voerde 's avonds met haar 18-jarige vriend roofovervallen uit. Zij kende Kim Anh en de familie Vu goed, omdat zij daar vaak at en er zo nu en dan werkte als beveiligingsbeambte. Zij gebruikte haar politieschild ook om dealers uit te schudden en wapens en drugs te verhandelen.

Baird en zijn handjevol collega's Fuhrman, Davis en Frank, zijn de nieuwe gezichten van de corruptie in Amerikaanse politiekorpsen. 'Het patroon van corruptie dat we nu zien, verschilt wezenlijk van dat van de jaren zestig en de jaren dertig. In de tijd van de Drooglegging en na de Tweede Wereldoorlog werden agenten betaald door de mafia en andere bendes die waren gespecialiseerd in prostititie, gokken en dranksmokkel. Agenten hoefden alleen maar de andere kant op te kijken', zegt professor Mark Moore, hoogleraar criminologie aan de Harvard Universiteit.

'Ouderwetse corruptie hield de politieman en de crimineel tevreden: die regeling heeft achteraf bezien zelfs iets knus. Een betrouwbare politieman was een politieman die steekpenningen aannam, zijn woord hield en keurig de andere kant op keek. Zelfs filmmakers moesten in New York tot ver in de jaren zeventig de politie afkopen voor zij op straat aan het werk mochten.

'Het grote verschil met toen is dat nu kleine groepen agenten opereren als bendes. In plaats van omgekocht te worden door misdadigers, gedragen zij zich zelf als gangsters van het ergste soort. Dat kwam vroeger niet op die schaal voor.'

Moore denkt dat een verklaring gezocht moet worden in de anti-misdaad-retoriek van de nationale en de plaatselijke politie, en in het law and order-klimaat. 'Er is in de publieke opinie duidelijk sprake van een zekere tweeslachtigheid over het gebruik van geweld en illegale vormen van justitie. Ik heb de indruk dat zeer veel Amerikanen begrip hebben voor deze methoden.'

Hij wordt daarin gesteund door James Fyfe, een voormalige politieman uit New York en tegenwoordig criminoloog aan de Temple-universiteit van Philadelphia. Van de campus van deze universiteit naar de naargeestige achterbuurten van Noord-Philadelphia is een ritje van nog geen tien minuten.

James Fyfe: 'Nog nooit in de geschiedenis van de VS heeft de politie onder zulke zware omstandigheden moeten werken als nu. Er zijn extreem veel wapens op straat, er is een overvloed aan drugs en geld, het geweld neemt krankzinnige vormen aan. De politie in de binnensteden wordt ingezet om de misdaadcijfers te verlagen. Dat is een no-win war voor de politie. Naast de emoties van alledag leidt dat tot grote frustraties in de korpsen. En net als soldaten begaan politieagenten vervolgens oorlogsmisdaden.'

Van de zeshonderdduizend agenten in steden en regio's kwamen in 1994 157 mannen en enkele vrouwen om in vuurgevechten. Ruim tweehonderd anderen danken hun leven aan de nieuwe kogelvrije vesten. 'Er is een oorlog aan de gang in de binnensteden, niets meer en niets minder', stelt Fyfe.

Agenten, goede en slechte, verschuilen zich achter 'de blauwe muur van stilte' en zwijgen over de praktijken van hun collega's. Een van de weinigen die onlangs hun mond open deden, was Michael Thames (34), die in een federale gevangenis in Kentucky een straf van elf jaar uitzit wegens twee bankovervallen.

Thames was in New Orleans een collega van de twee moordenaars in uniform. In gesprek met een plaatselijke krant en een tv-station vertelde de breedgeschouderde ex-cop met zijn lange paardestaart hoe hij van een gemotiveerd groentje veranderde in een cynische misdadiger.

'Ik begon als agent die trots was op zijn uniform. Ik zag mijn werk - het bestrijden van de misdaad - als een roeping. Binnen een jaar was ik net zo slecht als mijn collega's. Ik ken in het hele politiekorps van New Orleans niet één agent die niet corrupt is. Je begint met het beroven van rijke dealers, de volgende stap is het handelen in drugs en toen ik gleed af naar het beroven van banken', bekende Thames, die in de tien jaar als politieman bijna een miljoen gulden 'verdiende'. 'Wij hadden een vaste stelregel. Ieder van ons moest aan het einde van de dag met meer naar huis gaan dan waarmee hij of zij die ochtend op het werk was gekomen.'

Dat kon meer geld zijn, maar ook televisies, computers, video-recorders en camera's. De hebzucht van Thames werd zo groot dat hij op klaarlichte dag banken ging beroven. 'Als je zo veel geweld meemaakt als politiemensen in New Orleans, dan zie je niet meer op tegen een simpele bankroof.'

Het onderzoek - 'Shattered Shield' - naar de politiegangs in New Orleans werd geleid door FBI-agent Neil Gallagher. 'Lage normen bij de recrutering van kadetten, een slechte opleiding en povere supervisie vormen samen met ondermaatse betaling de wortels van het kwaad. De beloning in steden als New Orleans, Philadelphia en Washington DC is dermate slecht dat je vraagt om problemen', aldus Gallagher, plaatsvervangend directeur van de Criminal Investigation Division van de FBI.

Agenten zoals Antoinette Frank in New Orleans en Jack Baird in Philadelphia hadden nooit aangenomen mogen worden. In de havenstad in Pennsylvania is de vraag naar recruten zo groot, en het aanbod zo klein, dat vrijwel iedereen die zich aanmeldt in dienst wordt genomen. Schoolverlaters, drop-outs, jongens die uit het leger zijn gezet, ze kunnen zo terecht bij de politie.

In Philadelphia, New Orleans en tal van andere steden, zijn de opleidingen niet veranderd sinds het begin van de jaren zeventig. De affaires hebben geleid tot een stortvloed aan kritiek op het lakse wervingsbeleid en de eenzijdige opleidingen. In Philadelphia bijvoorbeeld, vertelt Mark Fazlollah - onderzoeksjournalist van The Philadelphia Inquirer - zijn agenten aangenomen ondanks bedroevend slechte psychologische tests. Een agent kreeg zelfs een baan nadat een drugstest sporen van heroïne in zijn bloed had aangetoond.

'Daar komt nog bij dat het hele interne disciplineringssysteem hier absoluut niet werkt. Er lopen agenten tussen die vier jaar geleden waren ontslagen, maar door toedoen van de vakbonden en gebrek aan mankracht weer zijn aangenomen. Ontslag is nooit permanent en door de vele beroepsprocedures slagen veel geschorste agenten erin in ere te worden gesteld', aldus Fazlollah.

Gemeenteraadslid Michael Nutter, die als 17-jarige voor het eerst in aanraking kwam met een corrupte politieman, die hem vijf dollar afperste, vindt dat niet de belangrijkste verklaring. 'We zien in Los Angeles, New Orleans en Philadelphia dat in politiekorpsen een subcultuur van misdaad en gewelddadigheid kan bestaan. Die subcultuur wordt gevormd door slechte agenten, die elkaar altijd snel weten te vinden en een groep vormen. Zij worden beschermd door de rest, door de leiding en de vakbonden. En je hebt er maar een paar nodig om veel schade aan te richten.'

Schade in de zwarte buurten, wel te verstaan. Nutter, een zwarte advocaat: 'Toen in 1991 Rodney King in elkaar werd geslagen en in 1995 Mark Fuhrman vertelde over de manier warop hij en zijn collega's niggers aanpakken, was dat oud nieuws voor de bewoners van de zwarte buurten. Niemand keek daarvan op. De vrijspraak van Simpson door een bijna geheel zwarte jury was voor niemand die weet hoe de politie in zwarte buurten opereert een verrassing. Een opluchting, ja, een verrassing, nee.'

Uit onderzoek van The Congressional Quarterly Researcher en uit opiniepeilingen blijkt dat zwarte - en in toenemende mate ook blanke juryleden - politieagenten niet meer vertrouwen. Ex-agent Fyfe: 'Tot de Rodney King-zaak kregen politiemannen meestal het voordeel van de twijfel. Sindsdien worden zij niet meer vertrouwd.'

Als in Noord-Phildelphia de duizenden klachten tegen politieagenten als Jack Baird ernstig waren genomen, was hij al veel eerder ontmaskerd. Nutter: 'Pas toen het al te gortig werd, greep de leiding in. Niet eerder, want het waren toch maar klachten van zwarten.' Op zichzelf is dat geen nieuw verschijnsel. Vrijwel alle grote rassenrellen in de jaren zestig en zeventig ontstonden nadat blanke politiemannen een zwarte arrestant hadden gedood. Het aantal zwarten dat bij arrestaties nodeloos wordt gedood, is drastisch gedaald, maar nog steeds lopen vooral zwarte mannen als ze worden aangehouden een aanzienlijk groter risico dan blanken.

Bestaan er oplossingen? 'Ja', zegt James Fyfe, 'pas de oude wijsheid dat zonlicht het beste desinfecterende middel is, in de praktijk toe. Politiekorpsen moeten niet alleen opleidingen en wervingsmethoden verbeteren, maar ook hun deuren opengooien. De mentaliteit is nog steeds van: wij-tegen-de-boze-buitenwereld.'

'Ja', zegt ook Elizabeth Watson, commissaris in Austin, Texas en een van de de weinige vrouwelijke chiefs. 'We moeten af van de filosofie dat de politie op militaire leest geschoeid moet zijn. Kijk naar Los Angeles en je ziet een leger met de modernste technologie maar met weinig agenten op straat. Het antwoord is dat de politie weer de straat op moet.'

Watson was de eerste commissaris in Austin die contactavonden belegde met de bewoners van de zwarte buurten. Op de bureaus van de verschillende politiedistricten werd racistisch taalgebruik verboden. Ook voerde zij het aantal zwarte agenten op. Dat laatste is overigens geen garantie tegen wreedheid en corruptie. Er bestaan ook zwarte Mark Fuhrmannen, en in Philadelphia zitten twee zwarte agenten in een federale gevangenis.

Het korps staat, net als in LA, bovendien onder leiding van een zwarte commissaris die net zo terughoudend is met interne reorganisaties als zijn beruchte blanke voorgangers. Corruptie is kleurenblind en de zwijgcode geldt voor alle rangen, blank en zwart.

Chief Watson heeft haar hoop gevestigd op de plannen van president Clinton om honderdduizend nieuwe, goed opgeleide agenten de straten op te sturen. De president is overtuigd van de zin van de gemeenschapspolitie. Het door Republikeinen gedomineerde Congres vindt dat maar moderne onzin en wil dat het geld besteed wordt aan meer gevangenissen en betere uitrustingen, zoals nieuwe wapens.

Politieofficier Frankie Heyward betwijfelt of corruptie ooit zal verdwijnen. 'Vroeger was het gokken, bescherming bieden en prostitutie. Nu is het de handel in crack en cocaïne waarmee fortuinen verdiend kunnen worden.'

Voor de gewone straatagent wordt het werk intussen steeds moeilijker. Twee zwarte agenten die patrouilleren bij McDonald's aan Broadstreet in Noord-Philadelphia ervaren dat dagelijks.

Een van hen, Swails McClary: 'Ik wilde een jongen aanhouden die met zijn BMW door het rode licht was gereden. ''Je bent net zo erg als die andere motherfuckers'', riep hij tegen me. Hoezo, zei ik, ik ben hier nog maar sinds de zomer.'

Een plaatselijk station meldt via de autoradio dat een Afrikaans-Amerikaanse groot- en overgrootmoeder tot acht jaar onvoorwaardelijk is veroordeeld wegens drugshandel.

Meer over