profiel

Gaat Eric Zemmour Marine Le Pen rechts inhalen bij de Franse presidentsverkiezingen?

Eric Zemmour op boektournee in Beziers, Frankrijk. Beeld Eric Gaillard / Reuters
Eric Zemmour op boektournee in Beziers, Frankrijk.Beeld Eric Gaillard / Reuters

Zes maanden voor de Franse presidentsverkiezingen domineert één man de Franse media: Eric Zemmour. De schrijver, polemist en tv-persoonlijkheid, die herhaaldelijk is veroordeeld voor aanzetten tot haat tegen migranten en moslims, lijkt Marine Le Pen in te halen – nog voordat hij zich officieel kandidaat heeft gesteld.

Met ingehouden grijns zoekt Eric Zemmour naar de juiste grip, tilt dan het zichtbaar zware precisiewapen van tafel en draait zich richting journalisten. ‘We lachen niet meer hè, achteruit.’ Het geweer mag ongeladen zijn, de schok was er niet minder om, afgelopen woensdag op een veiligheidsbeurs in Parijs. Enkele dagen eerder had Zemmour al verbaal uitgehaald naar journalisten. ‘We hebben tegenmachten die zelf de macht zijn geworden: justitie, media, minderheden’, zei hij op een bijeenkomst in Béziers. ‘We moeten hen die macht ontnemen.’ Nu richt hij letterlijk het vizier op de Franse pers.

Het is de zoveelste ontploffing in de duizendklapper Eric Zemmour. Al weken domineert de schrijver, polemist en tv-persoonlijkheid de Franse media met zijn keiharde provocaties, waarbij migranten en moslims zijn voornaamste doelwitten zijn. Hoewel hij zich (nog) niet officieel kandidaat heeft gesteld, wijst alles erop dat hij van plan is deel te nemen aan de Franse presidentsverkiezingen in april volgend jaar. Zemmour klimt razendsnel op in de peilingen, waarbij hij onlangs zelfs Marine Le Pen achter zich liet: de leider van Rassemblement National die lange tijd de gedoodverfde nummer twee was, achter president Emmanuel Macron. Wie is deze politieke nieuwkomer, die in de Franse pers al wordt vergeleken met Donald Trump?

Assimilatie op z’n Frans

De liefde voor Frankrijk was groot in huize Zemmour, waar Éric Justin Léon in 1958 werd geboren als zoon van Joods-Algerijnse ouders. Tijdens de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog waren zij naar Frankrijk gekomen – Joodse Algerijnen konden in die tijd aanspraak maken op de Franse nationaliteit. Eric werd geboren in Montreuil, vlakbij Parijs. Op feestdagen maakte zijn moeder crêpes Suzette, de klassieke Franse flensjes met een gekaramelliseerde saus van boter, suiker en sinaasappel. In de synagoge heette hij Moise (Mozes), maar daarbuiten is hij Eric, vertelde Zemmour over zijn jeugd. ‘Ik leerde de codes van assimilatie op z’n Frans.’

Die ervaring blijkt fundamenteel in zijn latere loopbaan. Nadat Zemmour tot twee keer toe wordt afgewezen voor de prestigieuze eliteschool Ena, waar de Franse economische en bestuurlijke top wordt opgeleid, begint hij aan een carrière in de journalistiek. Jarenlang werkt hij als politiek redacteur voor de rechtse krant Le Figaro, waar hij tot enkele maanden terug een wekelijkse column had. Tegelijkertijd maakt hij naam als schrijver, waarbij vooral zijn laatste boeken over de neergang van Frankrijk bestsellers worden, met honderdduizenden verkochte exemplaren.

Islamitische Republiek

Zemmour geldt lange tijd als erudiet en intellectueel, maar zijn boodschap radicaliseert door de jaren heen en hij ontwikkelt zich tot groot polemist als politiek commentator in diverse tv-programma’s. Hij haalt uit naar het ‘islamitisch universalisme’ dat de Franse katholieke cultuur en manier van leven zou bedreigen, zet migranten weg als ‘kolonisators’ en ziet in de djellaba ‘het nieuwe uniform van een bezettingsleger’. Daarbij verspreidt hij de extreem-rechtse theorie van een ‘Grand Remplacement’ (omvolking of grote vervanging); het idee dat allochtonen door immigratie en hogere geboortecijfers de oorspronkelijke Europese bevolking zullen vervangen. Frankrijk dreigt in zijn ogen een islamitische republiek te worden als het migratie geen halt toe roept.

Vanaf 2019 is Zemmour elke weekdag als belangrijkste commentator te zien op CNews, de commerciële rechtse zender in handen van miljardair Vincent Bolloré, gericht op een tegengeluid in het ‘linkse’ medialandschap. Daar krijgt Zemmour alle ruimte zijn provocerende opvattingen over immigratie en islam te delen. Dat Zemmour herhaaldelijk wordt veroordeeld voor aanzetten tot haat tegen moslims en migranten, doet daar niet aan af – de boete die de zender zelf kreeg na zijn bewering dat minderjarige vreemdelingen allemaal ‘dieven, moordenaars, verkrachters’ zijn, evenmin. Totdat de audiovisuele raad CSA in september oordeelt dat hij met het programma moest stoppen: Zemmour mag dan officieel geen presidentskandidaat zijn, hij geldt onmiskenbaar als politiek figuur en de zendtijd tussen kandidaten moet in verkiezingstijd eerlijk worden verdeeld.

Nuttige idioot

Door de harde polariserende taal, nationalisme en haat tegen migranten en moslims, zijn plotselinge opkomst als politieke buitenstaander, tv-bekendheid en gebruik van provocatie voor media-aandacht, dringt de vergelijking met Donald Trump zich op. De vraag is of hij daadwerkelijk een kans maakt tegenover president Macron. Zemmour richt zich nadrukkelijk op rechts en extreem-rechts, en trekt zowel kiezers weg bij kandidaten van het rechtse Les Républicains als bij Marine Le Pen’s Rassemblement National. Het leverde hem de kwalificatie ‘nuttige idioot’ op van Macron: de verwachting is dat de Franse president profiteert van de verdeeldheid op rechts. De peiling waarin Zemmour het voor het eerst tot de tweede ronde schopt, voorspelde een overwinning van Macron met 55 tegenover 45 procent. Maar, waarschuwen analisten: de verkiezingen zijn zeer onvoorspelbaar, en de definitieve kandidatenlijst nog niet bekend. Eric Zemmour moet zich nog melden.

Meer over