Bellen metchef politiek Raoul du Pré

Gaat een nieuwe wind waaien door Den Haag? ‘De eerste honderd dagen worden enorm belangrijk’

Met de komst van een nieuw kabinet is het optimisme even terug in Den Haag. Toch wachten grote uitdagingen als de bordesfoto eenmaal geschoten is. Wat verwacht de chef van de politieke redactie, Raoul du Pré, van 2022?

Nick de Jager

In de eerste dagen van het nieuwe jaar kijken redacteuren van de Volkskrant vooruit naar 2022.

Formateur Mark Rutte in overleg met de fractieleiders van de coalitiepartijen op 17 december. Beeld ANP
Formateur Mark Rutte in overleg met de fractieleiders van de coalitiepartijen op 17 december.Beeld ANP

Raoul, wat valt jou tot nu toe op bij de verdeling van de ministersposten?

‘Mark Rutte levert vijf vrouwen namens de VVD. Meer vrouwen dan mannen dus. En hij verrast met mensen als Conny Helder op Langdurige Zorg, Liesje Schreinemacher op Buitenlandse Handel en Micky Adriaansens op Economische Zaken. Dat zijn onbeschreven bladen op het Binnenhof. Die moeten we nog helemaal leren kennen. Rutte zelf trouwens ook. Voor iemand die zich liefst omringt met oude getrouwen, is dit best gewaagd.

‘Van D66 hebben we nog niet alle nieuwe namen, maar Sigrid Kaag haalt dus in elk geval Robbert Dijkgraaf naar Den Haag. In een tijd waarin het niet meevalt om zij-instromers te interesseren voor een politiek avontuur, mag dat gerust een stunt heten. Als daar nou ook nog Ernst Kuipers bij komt op Volksgezondheid....’

Op de bordesfoto van het nieuwe kabinet staan minimaal veertien ministers die niet bij de vorige ploeg zaten. Dat lijkt toch wel op het ‘nieuwe elan’ dat de aankomend minister-president beloofde.

‘Daar begint het misschien mee. Maar met alleen nieuwe mensen is er niet meteen nieuw elan. Net zoals er met een nieuw regeringsakkoord niet meteen nieuw elan is.

‘Voor veel geschreven en uitgesproken ambities van het aankomend kabinet is er nog geen concreet plan. Deze ministers hebben in die zin een inhoudelijk zwaardere klus dan de twee vorige lichtingen. Die kregen een zeer uitgebreid en gedetailleerd regeerakkoord mee, en hoefden dat alleen uit te voeren. Het aankomende kabinet moet de grote, maar soms nog vage plannen van de coalitiepartijen concreet gaan maken.’

Sigrid Kaag wordt minister van Financiën. Waarom doet ze dat, als ze zichzelf daar totaal niet op heeft geprofileerd bij de verkiezingen?

‘Daar speelt de machtsvraag. De minister van Financiën heeft een zeer cruciale positie in een kabinet, de op één na machtigste post van allemaal, potentieel een opstapje naar een premierschap. Er kan bijna geen besluit worden genomen in het kabinet zonder dat de minister van Financiën daarvan op de hoogte is. Als je aan de knoppen wil zitten, moet je daar zijn.

‘Het is ook een prima plek om je politiek te profileren. Bijna alle ministers van Financiën hadden hoge populariteitscijfers. Ook Wopke Hoekstra, voor hij lijsttrekker van het CDA werd. Dat heeft ermee te maken dat ze eigenlijk nooit afgerekend worden op vervelende besluiten. Als er bezuinigd moet worden op Onderwijs, straalt dat af op de onderwijsministers, eigenlijk nooit op de minister van Financiën. Dat is gek aan die post: je hebt een vrij neutrale positie, terwijl je toch veel macht hebt.

‘En je mag natuurlijk stralen op Prinsjesdag, met je koffertje. Dat is ook niet onbelangrijk.’

Wat is de belangrijkste vraag waarmee jij 2022 ingaat?

‘Doorbreekt Rutte IV de politieke impasse die de afgelopen twee jaar heeft gekenmerkt?

‘Ik kreeg laatst een vraag van een lezer: wat heeft Rutte III nu eigenlijk wél bereikt? Het mag best nog een keer worden opgeschreven dat Wouter Koolmees knap een pensioenakkoord heeft gesloten. Dat is voor veel mensen belangrijk. Tegelijkertijd moet worden geconstateerd dat Rutte III op bijna alle andere grote dossiers totaal vastgelopen was, al vóór de val in januari 2021. Stikstof, gaswinning, onderwijsbeleid, klimaat, woningmarkt… Het vorige kabinet heeft op die dossiers simpelweg niet voldaan aan de eigen doelstellingen.

‘In combinatie met die eeuwige formatie is daardoor een grauwsluier over het Binnenhof komen te hangen. De sfeer is erg negatief. Ik denk dat het heel belangrijk is dat er een kabinet komt dat energie uitstraalt, laat merken dat het er zin in heeft. Je hebt mensen nodig die enthousiast een departement binnen komen lopen, en zeggen: kom, ik heb een paar plannen, we gaan wat doen. Ik ben heel benieuwd of de nieuwe ministersploeg daartoe in staat blijkt. De eerste honderd dagen worden enorm belangrijk.’

Wat kan de Tweede Kamer doen om de politiek uit die impasse te halen?

‘Scherp zijn op de uitvoering van het regeerakkoord. Het nieuwe kabinet moet werkbare en overzichtelijke wetten maken, die niet allerlei onbedoelde neveneffecten hebben. Dat is de les van de toeslagenaffaire, maar eigenlijk van de hele afgelopen periode. Heel veel beleid van met name Rutte II wordt alweer teruggedraaid omdat het in de praktijk minder goed werkt dan gehoopt. Wat mooi lijkt op de politieke tekentafel, pakt in de praktijk soms slecht uit. Waarschuwingen uit het land zijn te vaak genegeerd. De oppositie moet de ministers op dat punt echt dicht op de huid zitten.

‘Partijen als GroenLinks en de Partij van de Arbeid ondersteunen in hoofdlijnen de koers van het regeerakkoord. Dan komt het geforceerd over als je toch op zoek gaat naar principiële strijdpunten, zoals Klaver en Ploumen deden bij de laatste debatten. Je kunt ook zeggen: je krijgt onze steun, maar alleen als het daadwerkelijk tot verbetering leidt. Op die manier ontstaan er ook meningsverschillen, dat gaat vanzelf in de politiek. Maar dan heb je ondertussen meer invloed op het beleid.’

Is er een Kamerlid dat jij met speciale interesse gaat volgen?

‘Er zijn er velen. Als voorbeeld noem ik even Derk Boswijk van het CDA. Hij heeft zich heel interessant opgesteld in het afgelopen jaar. Bij de evacuatie van Afghanistan waren hij en Salima Belhaj van D66 zeer kritische volgers van het kabinetsbeleid. Dat leidde ertoe dat het kabinet ook echt in actie kwam. Anders was het zo’n oppositie/coalitie-dingetje geworden. ‘Dan had je niet weg moeten lopen in de formatie’, met dat soort dooddoeners.

‘Derk Boswijk heeft nooit gedreigd op te stappen uit de partij of het kabinet op te blazen, maar stelde gewoon kritische vragen aan de regering. Hij kenmerkt, in elk geval tot nu toe, een nieuwe lichting Kamerleden die echt lijkt te proberen de regering te controleren, ook als ze in een coalitiepartij zitten. Dat bevalt mij zeer. Ik hoop dat zij het vol kunnen houden met een nieuw kabinet. Dan zijn we volgend jaar al een stukje verder met die nieuwe bestuurscultuur.’

Je klinkt vrij positief. Moet een politiek journalist dat nu ook zijn, om de politiek een kans te geven uit die negatieve spiraal te komen?

‘Dat moet iedereen zelf weten, maar voor een land is het aantreden van een nieuw kabinet altijd een belangrijk moment. Er wordt voor jaren een nieuwe koers uitgezet. In Duitsland zie je dat er echt een frisse wind kan gaan waaien. Ik ben geneigd vooral nieuwsgierig te zijn naar wat dit kabinet kan brengen.

‘De ontstaansgeschiedenis van Rutte IV is natuurlijk dramatisch. Maar het gaat er komen. En wat mij betreft gaat de politieke redactie van de Volkskrant dit kabinet op zijn daden beoordelen. Als na een jaar blijkt dat Rutte IV op de belangrijke dossiers weer net zo vastloopt als Rutte III, zeg ik: nieuwe verkiezingen. Maar nu eerst eens kijken hoe ver het kan komen.’

Meer over