Frisser, groener, energieker

Het zuiden van Manhattan bloeit weer op, met Nederlandse hulp. Kroon op het werk is het Nederlandse paviljoen van Ben van Berkel dat deze week werd geopend.

DIEDERIK VAN HOOGSTRATEN

Snel stromend water en ruisende bomen verwelkomen Christine Morgenroth zodra ze haar woongebouw uit loopt. 'In dit deel van Manhattan heerst een rust die ik nergens anders heb ervaren', zegt de zakenvrouw, die met haar man in een ruim appartement in Battery Park City woont. Met Morgenroth ontdekken steeds meer New Yorkers en bezoekers de zuidwestrand van Manhattan als een idylle. De meidag is warm, zelfs heet tussen de wolkenkrabbers elders in Manhattan. Maar hier aan de Hudson brengt een rivierbries verkoeling; een steun in de rug voor de vele fietsers, een vriend voor de kinderen met vliegers.

De twee kilometer lange strook van bescheiden hoogbouw en een beboste promenade loopt pal langs de Hudson. Zuidwaarts komen de Staten Island Ferry en het nieuwe metrostation in zicht. Daar mondt het groene gebied uit in Battery Park, enkele jaren geleden opnieuw ingericht door de Nederlandse landschapsarchitect Piet Oudolf.

Auto's zijn niet welkom, daar waar het eiland en het water elkaar treffen. Het meanderende, stenen pad wordt geflankeerd door bomen, gras, bloemen en bankjes. Nanny's wandelen er met kinderwagens, jonge skaters omzeilend. Een meisje oefent gitaar, een stelletje zoent, een orthodox-joodse man bidt, een vrouw op naaldhakken leest de krant. Met hun ruggen naar de stad zijn ze gericht op de rivier en de skyline van New Jersey, op elkaar, hun telefoons en de buitensfeer. De luidruchtige rest van downtown New York voelt ver weg 'Hier kun je midden in de stad wonen', zegt Morgenroth, 'en tegelijk het gevoel te hebben dat je niet in de stad bent.'

Op het zuidelijkste punt van het eiland gaat het gras van Oudolf over in een ander Nederlands ontwerp: 'The Nieuw Amsterdam Plein & Pavillion', met een modern gebouw van Ben van Berkel. Het is donderdag feestelijk geopend, omringd door witte tulpen en jonge, nog iele bomen.

Daarmee is het kruispunt van East Side en West Side eindelijk zo goed als voltooid. En de plek waar de eerste Nederlandse kolonisten landden - waar dagelijks minstens 70 duizend mensen passeren - is met Nederlandse creativiteit en hulp opnieuw vormgegeven.

De Hollandse wortels van New York werden gelegd in de eerste helft van de 17de eeuw. Nog steeds lijkt de helft van alle straatnamen Nederlands te zijn, zegt Adrian Benepe, de wethouder van Parken en Recreatie. Wandelend langs de Hudson somt hij op: Van Cortland Park, Gansevoort Street, Amsterdam Avenue, The Bowery (bouwerij), Wall Street, (waar de noordelijke wal van Nieuwe Amsterdam liep).

Het nieuwe New York is groener, en krijgt met name vorm in 'lower Manhattan', waarvan 'de Battery' deel uitmaakt. Overal worden wandel- en fietspaden aangelegd. De Battery met Van Berkels paviljoen en Oudolfs groene wereld zal vooral ook voor de bewoners zijn, wanneer de forenzen en toeristen vertrokken zijn.

'Design, alternatief vervoer, de fietscultuur, jullie inspireren ons', zegt Benepe. Zijn enthousiasme over de 'ver-Nederlandsing' van New York klinkt oprecht. 'Het ís oprecht', roept hij, gehelmde fietsers ontwijkend.

Battery Park is groot genoeg om onopvallend een verzameling monumenten te huisvesten; de Tweede Wereldoorlog wordt herdacht en het eerste monument voor de aanslagen van 11 september 2002 ligt verderop. Een gedeukte wereldbol, gered uit de smeulende puinhopen. Sinds kort is er ook een 'Urban Farm'. Op dit stuk land verbouwen scholieren groenten die worden opgediend bij Van Berkels paviljoen, honderd meter verderop.

Ground Zero, waar het nieuwe World Trade Center wordt gebouwd, is op een steenworp afstand. Machines en werklieden maken er dag en nacht lawaai. De opwinding van Wall Street is maar vijf minuten lopen. Via de Washingtonse, politieke sfeer van City Hall ben je zo in Chinatown. Horden Aziaten bevolken daar de stampvolle trottoirs, waar het altijd ruikt naar vis en vuilnis.

Strooi de studenten van Pace University en de talloze toeristen-met- plattegrond door die mensenzee heen, en het is duidelijk: lower Manhattan leeft, krioelt en ademt als nooit tevoren. Volgens Benepe is New York - zeker downtown - populairder dan ooit.

De ontwikkelingen ten zuiden van Canal Street zijn van de afgelopen tien jaar. Na de aanslagen van 2001 was er 'way downtown' een collectieve verlamming voelbaar in de lege straten. Het financiële district rond Wall Street draaide verder, maar bewoners en bedrijven trokken weg.

Door een samenloop van gemeentelijke en particuliere initiatieven is die neerwaartse spiraal omgekeerd. Zo heeft het jaarlijkse TriBeCa Film Festival van buurtbewoner Robert DeNiro de gelijknamige wijk een zet in de rug gegeven. Net als in Battery Park City heerst er een weer gevoel van community - gemeenschap.

Aan de zuidoostzijde van Manhattan heeft de stinkende Fulton-vismarkt plaatsgemaakt voor een fonkelend uitgaansgebied. Aan de overkant is Brooklyn Bridge Park in aanbouw. Ook daar wordt een verwaarloosde waterkant bij de belendende wijk getrokken; parkland waar gezinnen genieten van de zeewind en het uitzicht op downtown Manhattan. Sinds kort is vanuit Brooklyn zichtbaar dat het nieuwe WTC vorm begint te krijgen. De skyline wordt weer gevuld.

Opening Nederlands paviljoen

In 2009 'openden' Willem-Alexander en Máxima het Nederlandse paviljoen in New York. Prompt ging het terrein er omheen weer dicht. Twee jaar na die valse start werd het 'New Amsterdam Plein & Pavillion' donderdag geopend. Het is een ontmoetingsplek en stationsplein. Naast de overdekte uitgang van het nieuwe metrostation eronder en een modern busstation ligt het paviljoen van Ben van Berkel. Het was een cadeau van 1,6 miljoen euro van Den Haag vanwege 400 jaar vriendschap tussen New York en Nederland.

In een reeks stenen is een korte geschiedenis van Nieuw Amsterdam uitgehouwen. Het gebouw bestaat uit vier 'vleugels' waar informatie, drankjes en snacks verkrijgbaar zijn. 's Avonds licht het op van binnen. Het is al met een bloem of een molen vergeleken. Geen van die Nederlandse symbolen was zijn intentie, zegt Van Berkel, maar hij vindt het prima. Het paviljoen ligt op een kruispunt van paden en straten, metrolijnen en veerboten, en het refereert daar aan. 'Alles draait in deze stad om verbindingen.' Oprichter Warrie Price van Battery Park Conservancy vertelt dat de aanslagen van 2001 een keerpunt waren. Het verbaast haar hoe een gesmeerde samenwerking ontstond tussen overheden, haar organisatie én Nederland. 'Nederland kwam met het idee en het geld, maar de keuze voor Van Berkel was een New Yorkse. 'We wilden hem, als een van de grote modernisten', zegt Price. 'Ben heeft hier iets schitterends op een menselijke schaal gebouwd.'

Doen & laten

Zien

Het Nieuw Amsterdam Plein & Pavilion, is te bereiken via metrolijn 1 of R, halte South Ferry.

Staten Island Ferry is gratis: een mooi tochtje met uitzicht op het Vrijheidsbeeld. Ligt naast het 'Plein'.

Ground Zero, tussen Church Street en West Street, ten zuiden van Vescey Street. wtc.com

TriBeCa en Pier 10, nycgo.com

Winkelen

South Street Seaport ligt op het punt waar Fulton Street uitkomt bij de East River.

southstreetseaportcom

Eten

Odeon, al jaren hip en goed.

145 West Broadway, hoek Thomas Street.

theodeonrestaurant.com

Frances Tavern, restaurant en museum over de koloniale tijd in New York. 54 Pearl Street, hoek Broad Street. frauncestavernmuseum.org

Chinatown: echt Chinees eten rond Canal Street en Elizabeth Street.

chinatown-online.com

Merchants River House aan de Esplanade net onder de haven aan het water is een bistro van de uitbater die ook het Nederland paviljoen van eten en drinken voorziet.

merchantsriverhouse.com

Slapen

W New York Downtown, 123 Washington Street, hoek Carlisle Street. wnewyorkdowntown.com

Smyth TriBeCa, 85 West Broadway, hoek Chambers Street. thompsonhotels.com

Millenium Hilton, 55 Church Street, hoek Fulton Street. hiltonfamilynewyork.com

undefined

Meer over