Friezen lonken naar cultureel goud

Leeuwarden - met in het kielzog de gehele provincie Friesland - heeft zich als vijfde stad in Nederland op het nippertje kandidaat gesteld om in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa te worden. Voorstanders verwachten miljoenen extra bezoekers en internationale publiciteit. Tegenstanders vrezen hoge kosten voor de gemeente die toch al moet bezuinigen: minimaal 40 miljoen euro als de verkiezing doorgaat

DOOR ANA VAN ES

Bidbook voor Brussel

Nederland mag in 2018 de Culturele Hoofdstad van Europa leveren. Vijf steden stelden zich kandidaat, waaronder Utrecht en Den Haag. De andere drie kandidaten profileren zich alshele regio: 'Brabant-stad': Breda, Eindhoven, Helmond en Tilburg. Maastricht profileert zich als 'Maas-Rijnkandidaat' met de steden Heerlen, Sittard en Geleen. Leeuwarden is in de race met in het kielzog de provincie Friesland. Alle kandidaat-steden werken aan een zogenaamd bidbook, waarin aan de jury wordt uitgelegd wat de stad in cultureel opzicht te bieden heeft. De Europese Commissie in Brussel vertelt in 2014 welke stad Culturele Hoofdstad wordt.

Bidbook voor Brussel

'DIT IS EEN MARKETINGKALF ZONDER CULTURELE INHOUD'

Huub Mous kunsthistoricus uit Leeuwarden.

U heeft een in Friese bestuurskringen veelgelezen weblog waarop u dit plan omschrijft als een bestuurlijk gouden kalf, met weinig inhoud. Waarom?

'Het wordt alleen ingezet voor city- en regiomarketing. Mienskip, de versterking van de Friese gemeenschapszin, daar gaat het om. Het heeft bijna volksnationalistische trekjes, is wel eens gezegd. Ik vraag me af wat de culturele infrastructuur in Leeuwarden ermee opschiet. Niets, vrees ik.'

Wat is volgens u het probleem?

'Bij de verkiezing voor de Culturele Hoofdstad gaat het niet om cultuur alleen. Het gaat ook om technologie en innovatie. De eisen zijn heel ruim. De burgemeester van Leeuwarden, Ferd Crone, heeft gezegd dat het niet gaat om hoge cultuur. Hij bedoelde: cultuur in de zin van kunst.'

Hoe staat het met het culturele klimaat in Leeuwarden?

'Het is erg mager. Akkoord, je kunt zeggen: er wordt een nieuw Fries Museum gebouwd. Dat is waar. Maar de schouwburg verkeert in zwaar weer. Galerieën verdwijnen. Noorderlicht, de fototentoonstelling die we hier tweejaarlijks hadden, verdwijnt, weten we sinds vorige week. Kunstenaars trekken weg. De ervaring is dat het belangrijk minder is geworden de laatste jaren.'

Toch heeft Friesland ontegenzeggelijk een unieke taal en tradities. Spreekt dat niet aan?

'Friesland is een sterke outsider, zeggen voorstanders. Daarmee mikken ze op het voeteneinde. Leeuwarden profileert zich niet met trots en stedelijke allure. Het is de vraag of dit de stad goed doet, of het handig is om zieligheidsfactor als een sterke kant te benadrukken.' 'Dit plan komt uit de bestuurlijke koker. Het is bedacht door het provinciebestuur. Dat voel je aan alles, en dat wringt.'

Voorstanders wijzen op de economische voordelen voor Leeuwarden. Verwacht u dat een eventuele verkiezing in die zin iets oplevert?

'Het zal zeker iets in het laatje brengen. Wij worden hier hoogstwaarschijnlijk niet minder van. Maar de vraag is of het de culturele sector iets oplevert.'

Een 50 meter hoog beeld van het Friese model Doutzen Kroes is geopperd om Leeuwarden aan te prijzen als Culturele Hoofdstad. Staat Doutzen voor het beste wat cultuur in Friesland te bieden heeft?

'Het is een kenmerkend voor de groep die de plannen voor de verkiezing samenstelt. Vaak hebben ze onvoldoende culturele inhoud. Het heeft te veel trekken van goedwillend amateurisme.'

'CULTURELE HOOFDSTAD LEVERT BETER IMAGO EN TOERISTEN'

Siem Jansen voorzitter stichting culturele hoofdstad Leeuwarden 2018.

Wat onderscheidt Leeuwarden in culturele zin?

'Wij zijn tweetalig en hebben en een sterke gemeenschapszin: mienskip op z'n Fries. Hier zijn veel vrijwilligers betrokken bij musea en andere evenementen. De Elfstedentocht die afgelopen winter bijna doorging, werd gedragen door vrijwilligers. Ik betwijfel of dit in andere provincies zo van de grond was gekomen.' 'Leeuwarden ligt in een leeg gebied. Dat geldt voor 95 procent van Europa. De verhouding stad en platteland is ook cultuur.'

Bij het lege Friese platteland denk ik niet aan cultuur, maar aan bevolkingskrimp.

'Ja, bevolkingskrimp speelt in Friesland, en in heel Europa. Omgaan met de problematiek van het platteland, dat uit zich in kunst, maar ook in sociale en economische zin.'

U bent pas een jaar bezig, korter dan andere Nederlandse kandidaten. Waarom zo laat begonnen?

'Eerst dachten we dat Friesland als regio Culturele Hoofdstad kon worden. Maar de spelregels zeggen dat het echt een stad moet zijn. Leeuwarden zien we als binnenstad van Friesland. Ook Sloten is overwogen. Dat Elfstedengevoel leeft sterk. Maar Leeuwarden heeft meer omvang voor bezoekers.'

De burgemeester van Leeuwarden, Ferd Crone, zegt: 'Deze kandidatuur draait om cultuur met een kleine c: skûtsjesilen, kaatsen.' Wat heeft Leeuwarden te bieden qua traditionele cultuur?

'Volgens de Atlas voor Gemeenten zijn wij op cultureelde vijfde stad van Nederland. We hebben het Fries StraatFestival en een van de grootste schouwburgen.'

Voor de verkiezing wordt gedacht aan een metershoge afbeelding van Doutzen Kroes. Friese cultuur?

'Nou, het idee is geopperd in de Leeuwarder Courant. Doutzen Kroes is bekend en je kunt je met haar verenigen. Het gaat om het beeld van een herkenbare Fries of Friezin.'

Wat wint Leeuwarden met de titel Culturele Hoofdstad?

'Het levert toeristen op, en imago. Het werkt als maatschappelijke katalysator. Je zag dat in het Ruhrgebied, dat met Essen Culturele Hoofdstad werd in 2010. Dat grauw-grijze imago is weg.'

Weet u wie welke steden nu Culturele Hoofdstad zijn?

'Nee, ik weet het niet.'

Het zijn Guimarães in Portugal en Maribor in Slovenië. Blijkbaar heeft zo'n verkiezing niet altijd resultaat.

'Je moet het wel goed inkleden.'

undefined

Meer over