Column

'Friesland wordt leeggeroofd'

Groningen draait de kranen dicht, Friesland draait ze open.

Meetpunt G168, op het transformatorhuisje. Beeld x
Meetpunt G168, op het transformatorhuisje.Beeld x

G168, precies deze plek, je moet dat weten: een metalen dopje onderaan de linkermuur van een vrijstaand transformatorhuis. Geen plek om voor te stoppen. Het is zomer, het landschap bereikt zijn hoogste dichtheid, Friesland is al bijna donkergroen. Weidegrond, een weggetje, maar dat land is wel 30 centimeter verzakt. Dat weet Rinze Post want hij kent de feiten, die heeft hij verzameld en geclusterd en in een ordner georganiseerd en hier, bij meetpunt G168, komt het samen. Links het zout, rechts het gas. 'Ik ben de eerste die heeft aangetoond dat ze elkaar versterken.'

In Groningen draaien ze de kranen dicht, in Friesland draaien ze de kranen open. Het moet ergens vandaan. Uit Moddergat: anderhalf miljard kubieke meter gas, door de NAM. Hier bij Wijnaldum, door Vermilion. Tulip Oil, Engie, onder de Wadden. Ze hebben allemaal een oogje op de sterrenhemel van kleine velden ouderwetse energie. Het internetkaartje dat de provincie heeft gemaakt kleurt rood: boorlocaties, producing of nog niet. Ze protesteren van Oppenhuizen tot Schiermonnikoog, maar minister Kamp zet door. 'Als ergens gaswinning aan de orde is', vertelde hij aan Trouw, 'zeggen mensen altijd nee, of het nou in Woerden, in Friesland of bij de Waddeneilanden is. Maar de optelsom van al die 'nee's' is niet aanvaardbaar.'

Ze protesteren als Friezen, zegt Rinze: Friezen zijn te tam. Zelfs in zijn eigen dorp begint hij een eenling te worden. Die boerderij. En die daar. Ze moeten allemaal rechtgezet en hersteld. Maar de bewoners interesseert het niet, of doen alsof, 'je weet niet wat er uit het zicht wordt geregeld'.

Rinze Post met de feiten. Beeld x
Rinze Post met de feiten.Beeld x

Zestien jaar terug begint Rinzes huis te kraken, als zacht kreunend ijs. Het tuinfeest voor zijn oudste zoon mislukt: het regent en de tuin, de straat, de partytent lopen vol met decimeters water. De vloer verzakt. Nu liggen de woonkamer en de serre open: de muren met ijzers verzwaard, als bij een burcht, nieuwe betonnen vloer weer waterpas. Klassiek verhaal: foto's van scheuren in de muur, kijk daar eens, onder de klimop. Maar wie luistert naar een eenzame Fries die zeurt over bodemdaling, als ze in Groningen echte aardbevingen hebben?

Rinze wil compensatie. 'Friesland wordt leeggeroofd', zegt hij al jaren, 'het is diefstal' - maar hallo? Iemand? Terug komt slechts de echo van Henk Kamp: mensen zeggen altijd nee. Vervelend toch, die mensen.

Verder over loze weggetjes, het landschap als een speldenkussen, de kerktorens de spelden, weer stoppen. Rinze klimt als een 16-jarige het verboden hekwerk over van de zoutproductiefaciliteit, een lage groene loods, het zoemen nauwelijks verontrustend. Ze maken het zout vloeibaar en pompen de pekel kilometers op. Hij is 76. Was directeur van een wegenbouwbedrijf, deed veel in de dijkenbouw, en voert nu actie. Niet met emotie maar met feiten, een kennis levert hem het materiaal: alle gegevens van alle meetpunten van de Rijksmeetdienst sinds 1956 - 'als je dat koppelt, en ik ben de eerste die het doet, zie je pas het hele beeld'. Haalt grafieken en kaartjes uit de ordners, het geel en groen van de Friese bodemdaling.

Het vreemde is: Rinze Post was gemeenteraadslid in 1995 en stemde voor de zoutwinning. 'Ik was helemaal overtuigd: hier gebeurt niks.' Als gemeenteraadslid beslis je op rapporten, 'maar we zijn besodemieterd'. Reëel op de kaart is de grond daarna meer en sneller gezakt dan voorgespiegeld, 'de informatie was leugenachtig'. De zoutwinning van Frisia BV, zeggen ze, bepaalt de helft van de omzet van de Harlinger haven. Dat is simpele economie. De 50 miljoen aan schadeloosstelling gaat op aan openbare zaken - hij laat de hoofdstraat van Wijnaldum zien, die ligt erbij als een schilderij. Voor huizenbezitters als hijzelf? Niets. En daar gaat het niet om. Het gaat om gerechtigheid: hij toont nu aan wat hij als gemeenteraadslid aan had moeten tonen. Dat Friesland is verkocht door 'een overheid die steelt en liegt': enkel een wingewest.

Zes jaar is Rinze aan het procederen, dat kost een ton aan eigen geld. Het kost hem drie, vier dagen in de week. 'Het gaat niet om mezelf, het gaat om het gebied.' De steun in het dorp taant, zijn actiegroep Winamer Belang klinkt steeds meer in, 'mensen willen straks hun huizen verkopen, die zijn bang van mijn onderzoek. Die zeggen: van de overheid win je nooit'.

Dat is misschien waar. Maar Rinze schaatste vier keer de Elfstedentocht en fietste twee keer naar de Noordkaap en zou het zo nog eens doen.

Grafiek met het groen en geel van de bodemdaling. Beeld x
Grafiek met het groen en geel van de bodemdaling.Beeld x

De columns van Toine Heijmans, Margriet Oostveen en Ariejan Korteweg zijn 29 augustus weer terug op deze plek.

Meer over