Vier vragenbesmettingen op terras

Friese uitbraak toont virusrisico in de buitenlucht; hoeveel gevaar loop je op het terras?

In het Friese Dokkum heeft het coronavirus veertien jongeren besmet. Opmerkelijk genoeg vonden de meeste overdrachten waarschijnlijk plaats in de buitenlucht, waar minder besmettingsrisico zou zijn.

Straatbeeld in Dokkum. Dit is niet het terras waar de besmetting heeft plaatsgevonden.Beeld Hollandse Hoogte

Wat is er precies gebeurd in Dokkum? 

Zaterdag werd bekend dat in de Friese plaats een groot coronacluster is ontstaan. Een jongere heeft veertien anderen besmet met het virus, dat sinds begin deze maand circuleerde in hun vriendengroep. Opmerkelijk genoeg is het grootste deel van de besmettingen opgelopen in de buitenlucht, zo blijkt uit de resultaten van het bron- en contactonderzoek van de GGD Friesland.

De lokale gezondheidsdienst heeft uitvoerig alle contactmomenten in kaart gebracht. Uit de analyse komt naar voren dat op een terras in de buitenlucht veelvuldig de 1,5 meter-regel is geschonden. ‘Het is geen wetenschappelijke zekerheid, maar op basis van de contactmomenten van alle besmette personen hebben we geconstateerd dat het merendeel op een buitenterras is geïnfecteerd’, legt een woordvoerder uit. ‘Een typisch voorbeeld van: met klachten toch maar de straat en het terras opgaan. De regels zijn duidelijk genegeerd.’

De eerste besmetting vond plaats op een huisfeest. Vervolgens is het virus doorgegeven aan veertien anderen op het terras in Dokkum. Alle besmette personen zijn twintigers of dertigers, die niet naar het ziekenhuis hoefden, maar wel in quarantaine gingen.

Maar buiten is het virus toch minder besmettelijk?

‘In het algemeen wordt transmissie van het coronavirus in de buitenlucht niet of weinig relevant geacht’, zegt Louis Kroes, hoogleraar klinische virologie (LUMC). ‘Druppeltjes met virus, groot of klein, zijn zeer kwetsbaar voor stromingen in niet-stabiele lucht, zoals buitenshuis vaak het geval is. In zéér beschutte omgeving is dat misschien anders.’

Wetenschappers in Hongkong schetsten eerder een soortgelijk beeld van het infectierisico in de buitenlucht: onder ruim zevenduizend besmettingen vonden zij slechts één buitenbesmetting. Veruit de meeste besmettingen vonden plaats op plekken waar veel mensen langdurig dicht op elkaar zitten, zoals het openbaar vervoer. Ook andere onderzoeken tonen aan dat besmettingen in de buitenlucht zelden voorkomen.

Over die onderzoeken zei RIVM-topman Jaap van Dissel onder meer dat ‘het zeker waar is dat het virus zich minder buiten verspreidt’. Volgens Van Dissel kan zonlicht door de uv-straling het virus inactiveren. De omstandigheden en mate van blootstelling spelen een belangrijke rol bij het infectierisico in de buitenlucht. Als mensen elkaar passeren op straat, is de kans op infectie een stuk kleiner dan een lang en uitvoerig gesprek op een bankje, of een zangkoor op een stadsplein.

Dat je elkaar buiten wel degelijk kunt besmetten toont het cluster in Dokkum wel aan, zegt de GGD-woordvoerder daar. 

Welke buitenactiviteiten vormen een risico?

Praten, zingen en schreeuwen bevordert het besmettingsrisico, ook buiten. Het RIVM en de GGD blijven benadrukken dat voldoende afstand houden de belangrijkste remedie is tegen een uitbraak. Hoewel het virus zich binnen het gemakkelijkst kan vermenigvuldigen, zijn er ook voorbeelden van brandhaarden die buiten zijn ontstaan. In februari wezen Italiaanse artsen een voetbalwedstrijd tussen Atalanta Bergamo en Valancia aan als katalysator van de vele besmettingen in de Italiaanse streek Lombardije.

De burgemeester van Bergamo stelde zelfs dat alle ruim 40 duizend aanwezige supporters besmet zouden zijn geraakt tijdens, voor en na de wedstrijd. Niet alleen in het stadion, maar ook onderweg daarnaartoe in de trein of bus. Niet voor niets bekritiseerde premier Rutte donderdag nog eens de zingende Feyenoord-supporters, die bij de eerste training in de buitenlucht hun team toezongen en daarmee volgens Rutte een uitbraak konden veroorzaken.  

En het gaat in Dokkum alweer om jongeren? 

Het oplaaiende coronavirus treft deze maanden vooral twintigers en dertigers. Bij de eerste coronapiek in maart lag het aantal besmette twintigers nog rond de 7 procent (al zal het werkelijke percentage toen vermoedelijk hoger zijn geweest: de groep jongeren met milde klachten werd niet of nauwelijks getest). Toen het virus weer de kop opstak in mei vormde die groep juist de meest geïnfecteerde leeftijdscategorie met 17 procent. Ook vorige week greep het virus om zich heen onder twintigers en bleken jongeren het vaakst besmet. 

Premier Mark Rutte richtte zich op zijn persconferentie donderdag persoonlijk tot de twintigers die het coronaregime negeren. ‘Als te veel van jullie de regels aan de laars lappen, zitten we binnenkort allemaal weer binnen. En ben je een gevaar voor je ouders, opa’s en oma’s en iedereen om je heen met een kwetsbare gezondheid’, sprak de premier streng. Eerder toonde Rutte zich juist complimenteus over de gedisciplineerde houding van de jongeren.

De omgeslagen teneur is mogelijk ingegeven door de beelden van georganiseerde illegale feesten onder viaducten, in bossen of parken. De feesten vonden plaats op geheime plekken. De bezoekers moesten zich aanmelden en kregen vlak voor aanvang via gps-coördinaten door, waarmee ze de feestbestemming moesten bereiken. Op die feesten sloegen de jongeren de 1,5 meter-regel massaal in de wind.

Corona wereldwijd – cijfers over het coronavirus in alle landen op een rij

Alle landen in de wereld publiceren dagelijks cijfers over de uitbraak van het coronavirus. Maar in elk land zijn de problemen weer anders en bevindt de crisis zich in een andere fase. Hoe moeten we de statistieken met elkaar vergelijken?

Meer over