Profiel

Friedrich Merz moet als partijleider de comeback van de CDU klaarspelen

De Duitse CDU, de partij van Merkel, Kohl en Adenauer, koos zaterdag formeel Friedrich Merz als partijleider. De conservatieve oudgediende krijgt daarmee de taak om de christendemocratische partij nieuw elan te brengen, na de desastreuze verkiezingsnederlaag in september.

Remco Andersen
Friedrich Merz wordt de nieuwe partijleider van de CDU.  Beeld Michael Kappeler / dpa
Friedrich Merz wordt de nieuwe partijleider van de CDU.Beeld Michael Kappeler / dpa

‘Terug naar de toekomst’, kopte de Süddeutsche Zeitung toen vorige maand Friedrich Merz (66) door het partijkader werd gekozen als leider van de CDU en opvolger van Angela Merkel in die rol. Treffend: met de conservatieve oudgediende Merz als nieuwe roerganger lijken de leden van de CDU te kiezen voor een terugkeer naar de conservatieve wortels van de Duitse christendemocratische partij.

Maar Merz belooft vernieuwing. Het beeld dat de buitenwereld en het partijkader van hem hebben, is dat van een conservatieve christendemocraat die de Duitse economie boven alles stelt en weinig opheeft met zaken als vrouwenrechten of de belangen van minderheden. Hij gold lang als de anti-Merkel, een prominente CDU’er die vond dat de partij onder haar te ver was afgedreven van haar conservatieve kernwaarden.

Dat beeld, zei Merz glimlachend op de persconferentie na zijn verkiezing, is ‘een karikatuur die ik stap voor stap zal corrigeren.’ De Merz van 2022 is namelijk een andere Merz dan die van, zeg, 2002, toen hij een lange strijd om het CDU-partijleiderschap verloor van Merkel. Althans, dat zegt Merz: ‘U zult van mij nog wel een of twee voorstellen zien die u allerminst van mij zou verwachten.’

Ruim 62 procent van de 400 duizend CDU-leden koos in december al voor Merz. De rest van de stemmen werd verdeeld over zijn twee tegenkandidaten, die daarmee beiden ver achter hem bleven. Op zaterdagochtend bevestigden de 1.001 CDU-afgevaardigden de keuze voor Merz formeel in een tweede stemmingsronde. Dat was geheel conform verwachting, maar verrassend was wel de enorme marge: Merz kreeg bijna 95 procent van de gedelegeerden-stemmen.

Daarmee krijgt de oud-rechter, die zich al in 1972 aansloot bij de jeugdvleugel van de CDU, de taak om de oude en machtige volkspartij voor het eerst in zestien jaar vanuit de oppositiebanken aan te voeren. Na de desastreuze verkiezingsnederlaag op 26 september, waarbij de CDU een kwart van haar stemmen verloor en de kanselierswoning moest verlaten, volgden maanden van introspectie. Waar was het misgegaan? En: hoe zorgen we ervoor dat we bij de verkiezingen van 2025 weer aan de macht komen?

Comeback kid

De conclusie van de CDU-leden die op Merz stemden, bijna tweederde, lijkt te zijn: door duidelijk positie te kiezen aan de sociaal-economische rechterkant van het politieke spectrum. Tot grote schrik van conservatief Duitsland, belooft de nieuwe centrum-linkse regering niets minder dan een volledige maatschappelijke omwenteling naar een klimaatneutrale economie in 2045. ‘De grootste industriële modernisering van Duitsland in meer dan honderd jaar’, aldus aantredend bondskanselier Scholz.

Het is aan Merz om ervoor te zorgen dat de CDU vanuit de oppositie een beetje greep weet te houden op dit monsterproject. Dat de regering niet te veel geld uitgeeft. Dat de banen in het Roergebied of de kolenmijnen van Saksen niet te snel verdwijnen. En dat de rechts-radicale AfD, steeds populairder in met name de rechts-conservatieve oostelijke Duitse deelstaten, er niet vandoor gaat met de stemmen van burgers die gruwen van de ‘linkse’ koers van Berlijn.

De hoop binnen de CDU is dat Merz voor de partij bewerkstelligt wat hij voor zichzelf al heeft klaargespeeld. Merz verloor in 2002 de machtsstrijd van Merkel en verruilde in 2009 de politiek voor een loopbaan in de financiële wereld – hij schopte het tot de Duitse bestuursvoorzitter van vermogensbeheerder BlackRock. Hij kwam terug, verloor in 2018 opnieuw de CDU-leiderschapsverkiezing, en legde het tot slot in 2021 een derde keer af, nu tegen Amin Laschet. Die laatste leidde de CDU vervolgens naar een verkiezingsnederlaag, trad af en zorgde daarmee voor de leiderschapsverkiezing die Merz tenslotte, bij de vierde poging, deze zaterdag formeel won.

Met zo’n geschiedenis weet een mens iets van politieke tegenslag, zullen de CDU’ers gedacht hebben. Merz wist voor hemzelf de ultieme comeback klaar te spelen. Nu moet hij het voor zijn partij gaan doen.

Meer over