Bellen metEline Huisman

‘Fransen zitten nu liever op het terras dan in het stemlokaal’

Frankrijk gaat vandaag, zondag, naar de stembus voor de eerste ronde van de regionale verkiezingen. De uitslag vormt een graadmeter voor de presidentsverkiezingen van april, die lijken uit te lopen op een tweestrijd tussen president Emmanuel Macron en uitdager Marine Le Pen. We bellen met Frankrijk-correspondent Eline Huisman.

Marine le Pen heeft met haar Rassemblement National dit keer meer kansen in de regionale verkiezingen, verwacht Frankrijk-correspondent Eline Huisman. Beeld AFP
Marine le Pen heeft met haar Rassemblement National dit keer meer kansen in de regionale verkiezingen, verwacht Frankrijk-correspondent Eline Huisman.Beeld AFP

Er vinden twee verkiezingen tegelijkertijd plaats. Zou je deze kunnen vergelijken met onze gemeenteraads- en provincialestatenverkiezingen?

‘Het is nog iets ingewikkelder. Frankrijk is een land met veel bestuurslagen. Je hebt natuurlijk de parlementaire en presidentiële verkiezingen. Daarnaast heb je verkiezingen voor de gemeenteraad. En binnen de grote steden Lyon, Marseille en Parijs heb je nog arrondissementen met eigen verkiezingen. Vandaag vinden zowel de departementale als de regionale verkiezingen plaats. Die vallen overigens niet altijd samen.

‘De meeste aandacht gaat uit naar de regio’s. Op het Franse vasteland zijn dat er dertien. Maar de 96 departementen, die je wel kunt zien als de Franse provincies, hebben meer budget. Toch sneeuwen die een beetje onder. De krantenkoppen zeggen hier letterlijk: vergeet de departementale verkiezingen niet.’

Waar gaan in Frankrijk de departementen en regio’s precies over?

‘De regio’s gaan met name over twee zaken. Allereerst is dat het transport: de financiering van regionale treinen en het schoolvervoer. Daar gaat een groot deel van hun budget naartoe. Ook de lycées, een soort bovenbouw op de middelbare school waar je vanaf je 15de naartoe gaat, vallen onder de regio’s. Zij zijn bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de bouw en onderhoud van de gebouwen. En dan zijn er nog een aantal gedeelde taken tussen regio's en departementen, zoals cultuur, toerisme en huisvesting.

‘De bevoegdheden van de departementen vormen een interessant onderwerp. Die raken aan de grieven van veel mensen die ik voor mijn reportage in het zuiden sprak en die op Rassemblement National (RN) stemmen, de partij van Marine Le Pen. Departementen gaan namelijk over de verdeling van sociale steun, zoals bijstandsuitkeringen, hulp aan gehandicapten, ouderen en kinderen.

‘In gesprek met mensen die actief zijn voor het Rassemblement National proef je dat zij het gevoel hebben dat het geld oneerlijk wordt verdeeld. Volgens hen gaat er veel hulp naar migranten, waardoor er niks overblijft voor gehandicapten en ouderen.

‘Zowel de regio’s als de departementen gaan dus over thema’s die belangrijk zijn in het dagelijks leven. Toch krijgen de verkiezingen een landelijke dynamiek. Omdat deze verkiezingen zijn uitgesteld vanwege corona, zitten ze ook ongewoon dicht op de presidentsverkiezingen. Die zijn al over tien maanden.’

Hoe gaan de regionale verkiezingen in z’n werk?

‘De verkiezing loopt via twee rondes. Als een partij in de eerste ronde, die vandaag gehouden wordt, een absolute meerderheid haalt, krijgt zij 25 procent van de zetels. De overige 75 procent wordt vervolgens proportioneel verdeeld.

‘Meestal haalt geen enkele partij in de eerste ronde een absolute meerderheid. Dan volgt een tweede ronde, waaraan alleen partijen mee kunnen doen die in de eerste ronde minstens 10 procent van de stemmen behaald hebben. Die tweede ronde is volgende week zondag. Als dan een partij de meerderheid haalt – absoluut of niet – krijgt die partij een kwart van de zetels. De rest wordt weer proportioneel verdeeld.

‘Na de eerste stemronde zijn in ieder geval de stemverhoudingen duidelijk. Vaak zie je dan dat partijen allianties aangaan. Bij de vorige regionale verkiezingen in 2015 werd Le Pen in een aantal regio’s in de eerste ronde de grootste partij, zonder een absolute meerderheid te behalen. Toen trok bijvoorbeeld de Parti Socialiste zich in een aantal regio’s terug, in de hoop dat hun kiezers op Les Républicains zouden stemmen. Ze wilden koste wat kost voorkomen dat Le Pen zou winnen.’

In je reportage schreef je dat de presidentsverkiezingen volgend jaar mogelijk opnieuw uitlopen ‘op een duel tussen president Emmanuel Macron en Marine Le Pen van Rassemblement National’.

‘Dat klopt. In 2017 was die strijd bij de presidentsverkiezingen ook al spannend, maar toen verenigde iedereen zich in de tweede ronde meer achter Macron, ook als stem tegen RN. Van Franse journalisten hoor ik nu dat ze er serieus rekening mee houden dat Le Pen president kan worden. Met name onder jongeren doet Le Pen het goed.

‘Wat je onder Le Pen-stemmers iedere keer hoort is het mantra van onveiligheid, meteen gekoppeld aan migratie. Er is geen respect meer, hoor je dan. Mensen doen maar waar ze zin in hebben. En er zit een verlangen naar nationale trots achter. Die jongeren verwijzen allemaal naar het traditionele Frankrijk, met lokale producten die al eeuwenlang op dezelfde manier worden gemaakt. Dat in hun ogen echte Franse leven staat op het punt van verdwijnen.

‘Voorheen hebben veel jonge mensen en mensen uit steden op Macron gestemd. Volgens de peilingen staat hij nu in geen van de regio’s aan kop. De partij van Macron is nog niet overal lokaal verankerd. In sommige regio’s steunen ze een andere kandidaat, zoals Renauld Muselier van Les Républicains in het zuiden. Maar de kans is klein dat ze ergens een regio onder controle gaan krijgen.

‘Het idee is nu dat meer mensen dan eerst ook in de tweede ronde voor Le Pen zullen kiezen. Zij is de laatste jaren bezig geweest met het normaliseren van het imago van haar partij. Het racisme, extreemrechtse gedachtegoed en antisemitisme behoort volgens haar tot het verleden. Als zij een regiobestuur in handen krijgt, zou dat een bevestiging zijn van die normalisering, dat ze wel degelijk verantwoordelijkheid kan dragen. Ook daarom zijn deze verkiezingen een belangrijke graadmeter voor de landelijke verkiezingen.

‘Tegelijkertijd wordt een recordaantal niet-stemmers verwacht. Op de radio zeiden ze net: op dit moment lijkt voor veel Fransen op het terras zitten wel een betere besteding van de dag. Maar je proeft ook wel politieke apathie. Op links speelt mee dat de verdeeldheid tussen partijen groot is en een duidelijke leider ontbreekt.’

Wanneer zijn de stemmen geteld en kunnen we vanuit Frankrijk de eerste uitslagen tegemoetzien?

‘Dat is moeilijk precies te zeggen. De meeste stembussen zijn rond 18.00 uur gesloten. Op andere plekken is dat een uur later, hier in Parijs kun je stemmen tot 20.00 uur. Dan kunnen de eerste stemmen worden geteld. Bij een stembureau in mijn wijk sprak ik net iemand die de eerste uitslagen vanaf 22.00 uur verwachtte.’

Meer over