nieuws

Franse troepen verlaten na negen jaar Timboektoe, vertrek is onderdeel van nieuwe aanpak tegen terreur

De laatste 150 Franse soldaten hebben de historische stad Timboektoe in Mali dinsdag verlaten. Daarmee komt een einde aan bijna negen jaar van militaire aanwezigheid van de voormalige kolonisator. De stap past bij de Franse plannen voor een nieuwe aanpak in West-Afrika.

Carlijn van Esch
Malinese soldaten dansen na de ceremoniële overdracht van een militaire basis in Timboektoe. Beeld AFP
Malinese soldaten dansen na de ceremoniële overdracht van een militaire basis in Timboektoe.Beeld AFP

Traag daalde de Franse driekleur de vlaggenmast af, waarna de Malinese groen-geel-rode vlag werd gehesen. Op ceremoniële wijze droeg een Franse kolonel de symbolische sleutel van het militaire kamp over aan zijn Malinese collega, met de woorden: ‘Frankrijk blijft aanwezig, maar op een andere manier.’ Daarna verlieten de laatste Franse troepen de militaire basis die sinds 2013 een belangrijke rol speelde in de strijd tegen het jihadisme in Mali en omliggende landen.

Afgelopen zomer maakte president Emmanuel Macron bekend dat Frankrijk begin 2022 zijn troepenmacht in West-Afrika wil hebben gehalveerd en verplaatst. In overleg met de leiders van Mali, Niger, Tsjaad, Burkina Faso en Mauritanië besloot Frankrijk zijn soldaten terug te trekken naar het zuiden, van de woestijn naar de kustgebieden om de waardevolle havens beter te beschermen tegen jihadistische aanvallen. De voormalige kolonisator zal niet volledig verdwijnen uit de woestijngebieden, maar gaat zich focussen op gerichte operaties om de leiders van de aanwezige islamistische groeperingen te neutraliseren en op het ondersteunen en trainen van de lokale legers. Zo ook in Mali.

De legerbasis in Timboektoe is niet de eerste die wordt overgedragen aan het Malinese leger. Wel is het een zeer symbolisch plek. Eeuwenlang was het een belangrijke handelspost en een centrum van de Islamitische cultuur. In 2012 verscheen Timboektoe op de UNESCO lijst van Werelderfgoed in gevaar, omdat islamistische strijders in het noorden van Mali een kalifaat hadden gesticht. Een jaar later was het de plaats waar de voormalige Franse president François Hollande de start aankondigde van de militaire missie in Mali, die zou uitgroeien tot een missie in de gehele regio.

Terreurgolf

Het kortstondige kalifaat bleek slechts het startsein van onrust in de regio. Met hulp van het Franse leger kreeg de Malinese regering de controle over het land terug, maar Frankrijk kon niet voorkomen dat het een broedplaats voor jihadistische terroristen en gewapende criminele groeperingen werd. Sinds het begin van de missie zijn zeker vijftig Franse militairen omgekomen, terwijl de situatie alleen maar erger is geworden. De terreur verspreidde zich in 2017 naar Niger en Burkina Faso, en recenter ook naar andere naburige landen.

Onder de Malinese bevolking bestaat intussen flinke weerstand tegen de aanwezigheid van het Franse leger en andere buitenlandse troepen. Burgers voelen zich niet beschermd tegen de regelmatig voorkomende terreuraanslagen en worden zelfs vaak het slachtoffer van antiterreur operaties. Daardoor hebben veel mensen het gevoel dat de indringers er alleen maar zijn voor hun eigen economische belangen. Ook de relatie tussen Frankrijk en de huidige Malinese machthebbers is gespannen. De legerleiding stelt democratische verkiezingen steeds uit en speelt met het idee om Russische huurlingen in te zetten.

Voorlopig blijven nog wel Franse troepen aanwezig in Gao, een stad gelegen ten zuidoosten van Timboektoe in de instabiele grensregio met Niger en Burkina Faso. Daarnaast zijn ongeveer twaalfduizend VN-blauwhelmen permanent in Mali gestationeerd, waarvan tweeduizend in Timboektoe. Nederland besloot eind oktober juist om na enkele jaren van afwezigheid weer 88 soldaten te leveren aan de VN-missie in Mali.

Terrorisme in de West-Afrika

Terreuraanslagen in grote delen van Mali en Burkina Faso en het westen van Niger hebben alleen al vorig jaar 7.000 dodelijke slachtoffers veroorzaakt. Miljoenen burgers zijn op de vlucht geslagen en leven in bittere armoede. Wat is er aan de hand in de Sahel?

Meer over