Frankrijk wordt helemaal niets gevraagd

De Franse ongemakkelijkheid over de eigen onzichtbaarheid sinds de aanslagen in Amerika neemt hand over hand toe. Tony Blair rent vliegtuigtrap op en af, zit zij aan zij met Poetin, reist naar Pakistan....

Over de strijd tegen Bin Laden werd woensdag gedebatteerd in de Assemblée. Premier Jospin offreerde, net als de andere NAVO-landen, de Amerikaanse bondgenoten een vrij Frans luchtruim. Daarbovenop kwam een specifiek Frans aanbod: één ravitailleringsschip en één fregat, allebei al aanwezig in de Aziatische wateren. 'Bin Laden zal sidderen!', schamperde oppositiepoliticus Pierre Lellouche.

Het bescheiden Franse aanbod heeft deels een materiële verklaring. Het atoomvliegdekschip Charles de Gaulle ligt met averij in de haven van Toulon. Deze oorlogsbodem moest de Clémenceau en de Foch vervangen, inmiddels allebei verkocht. Zodat Frankrijk op een cruciaal moment en voor het eerst sinds vijftig jaar helemaal geen vliegdekschip in de vaart heeft. Ex-president Giscard d'Estaing schimpte over het 'halve vliegdekschip' van de Franse vloot.

Desondanks was de stemming in de Franse Kamer niet bijzonder agressief. Geen polemiek tegen Jospin, had president Chirac zijn gaullistische RPR-troepen opgedragen. In tijden van nood spreekt Frankrijk met één stem. De enige die zich openlijk opwond over het passieve Frankrijk was Pierre Lellouche, de defensiespecialist in de RPR-fractie. Hij is tegenwoordig bij Chirac uit de gratie en mocht dus het woord niet doen. Lellouche moest zich tevreden stellen met gemor in de marge. 'Frankrijk had een actievere rol moeten opeisen. Op deze manier eindigen we volstrekt buiten de hoofdstroom van de gebeurtenissen.'

Dat is de feitelijke toestand. President Chirac was een week na de aanslag het eerste buitenlandse staatshoofd dat na de aanslagen Amerika bezocht. Nog vóór Tony Blair vloog hij met een ingehouden snik per helikopter over de puinhopen van het WTC. Hij vaart er thuis wel bij. Newsweek schrijft deze week dat Chirac dankzij de aanslagen in Amerika de presidentsverkiezingen van volgend voorjaar op z'n sloffen gaat winnen. Hij is meer staatsman dan ooit en de Fransen zijn hem gezien de peilingen (10 procent omhoog sinds eind augustus) dankbaar.

Maar het was Blair en niet Chirac die door president Bush als 'de grootste vriend van Amerika' werd aangemerkt. En minister Védrine (Buitenlandse Zaken), in Amerika aan de presidentiële zijde, vertelde naderhand dat de Amerikanen Frankrijk 'niets gevraagd' hadden. Dat is bijna een maand later nog steeds zo.

Védrine vloog eind september naar Israël en de bezette gebieden, bracht begin deze week een bliksembezoek aan Marokko, Algerije en Tunesië. Het kan niet verbergen dat Frankrijk aan de kant staat, en dat de frustratie daarover groeit.

Onderminister Moscovici vroeg zich voor tv-zender LCI retorisch af waarom Frankrijk buiten de beslissingen wordt gehouden. Zijn antwoord: 'Dat is geen Europees, maar een Amerikaans probleem. De Britten zijn de eerste militaire partners van de Amerikanen, en dat zijn ze uit eigen vrije wil. Maar is dit een Europees conflict? Is het niet beter de houding van solidariteit en beschikbaarheid te handhaven, en tegelijk onze handelingssvrijheid te behouden?'

De Fransen staan klaar om de Amerikanen te helpen, zegt zowel Chirac als Jospin. Maar er zijn wel steeds kanttekeningen die de Amerikanen niet ontgaan. Chirac donderdag tijdens een spreekbeurt in Montpellier: 'Onze deelname aan acties impliceert dat we ook meedoen aan het vaststellen van de doelen en de middelen.' Precies zo was het tijdens de Kosovo-oorlog, waar de Amerikanen de Fransen als lastpakken beschouwden. Jospin beloofde woensdag het parlement opnieuw te zullen 'consulteren' wanneer er Franse militaire middelen zouden worden ingezet. Ook daarop zitten de Amerikanen niet te wachten.

Donderdag onderstreepte president Chirac nog eens het belang van het Europese defensie-initiatief - 'een echte Europese macht' - dat in 1998 met een Frans-Brits onderonsje in St. Malo begon. Frankrijk hamert meer op dat multilaterale klavier, naarmate het in zijn eentje minder voorstelt. Wat momenteel resteert van 'de geest van St. Malo' is de ook al driftig rondreizende EU-vertegenwoordiger Javier Solana, die inmiddels in vele landen beleefd is aangehoord. Verder laat Tony Blair iedereen zijn achterlichten zien. RPR-parlementariër Pierre Lellouche: 'Zijn de Britten de enige Europese macht die militair nog wat voorstellen?'

'De algemene indruk die oprijst', schreef Le Monde gisteren in het redactionele commentaar, 'is die van de militaire inexistentie van Frankrijk en van Europa, in een affaire waarin we luidkeels kond hebben gedaan van onze emotie en onze solidariteit met de Verenigde Staten.' Om af te sluiten met: 'Is dat onvermijdelijk en wenselijk?'

Meer over