Fotomanifestatie Noorderlicht belicht het alledaagse Schoenendoosfotografie op juiste waarde geschat

Eigenwijs zijn ze, daar in het Hoge Noorden. Voor de vierde maal wordt in Groningen een grote fotomanifestatie gehouden, voor de vierde maal weten de samenstellers ervan met vrij eenvoudige middelen aparte beelden te presenteren, die haaks staan op wat we over het algemeen op fotofestivals te zien krijgen....

ROLF BOS

Van onze verslaggever

Rolf Bos

GRONINGEN

In 1993 kregen fotografen die 'de dagelijkse interacties met en van gezinsleden, familie en vrienden' vastlegden een kans in Groningen, deze maand ligt de nadruk op fotografie 'waarin verbondenheid een sleutelwoord is, en niet verdeeldheid'. Impressies van het alledaagse, zeggen de samenstellers van het nieuwe Noorderlicht, 'van mensen die samen hun leven leiden en waarmee wij ons kunnen identificeren'.

Het zijn geen enge positivo's, de tentoonstellingmakers van Noorderlicht. Ze zijn slechts op zoek naar het alledaagse in de fotografie. Dit jaar alweer voor de vierde keer, voor het eerst met een ondersteuning van de deftige Mondriaan stichting. Eerder had diezelfde stichting nog een bijdrage geweigerd: 'De fotomanifestatie Noorderlicht ontstijgt het medium fotografie te weinig.' Maar dat kwam dus toch nog goed. Andere sponsors als gemeente en provincie hadden al eerder het belang van het noordelijke fotofestival ingezien, dat door de samenstellers met gepaste trots 'provinciaal' wordt genoemd.

Het alledaagse versus de uitwassen. Het is puur toeval dat in de Groningse Der Aa-kerk momenteel twee volslagen van elkaar verschillende tentoonstellingen te zien zijn. In een deel van de kerk is de reizende World Press Photo-tentoonstelling te zien, in een ander gedeelte is Common Lives/Gewoon, leven te bekijken. Een groter verschil is niet denkbaar.

World Press Photo - dan weten we het wel. Dat zijn de jaarlijks terugkerende fotojournalistieke beelden van ellende en treurigheid. De oorlog, de natuurramp, de honger, het geweld. World Press-foto's tonen de erupties, de veldslagen, de zelfkant. Het alledaagse bestaat hier niet. Een deur verder in dezelfde kerk (het is ècht toeval) hangen geheel andere foto's, die minstens zo spectaculair zijn als die van World Press. Foto's waarop te zien valt dat mensen meer zijn dan slachtoffer alleen.

Common Lives zou een beeld moeten geven van het gewone leven, zegt Ton Broekhuis, een van de samenstellers. 'Niet van oorlogen en het geweld zoals we dagelijks in de media zien, maar belangrijke dingen en positieve ontwikkelingen in de eigen omgeving. Fotografen blijken, net als hun collegae in andere media, de neiging te hebben om maatschappelijk problematische situaties op te zoeken, zij creëren een onvolledig beeld van het leven.'

Het alledaagse, op zoek naar het volledige beeld van het leven, dat is wat de Noorderlicht-samenstellers voor ogen stond. Er was vooraf kritiek uit de fotografische wereld, vertelt Wim Melis, eindverantwoordelijk voor het festival. 'Het zou onmogelijk zijn om het familiealbum te overstijgen.'

Maar Noorderlicht toont beslist géén familie-albumkiekjes. Neem bijvoorbeeld de foto's die de Amsterdamse/Chinese/Surinaamse fotograaf To Sang in zijn fotostudio in de Amsterdamse Pijp van buurtbewoners maakt. Het zijn voornamelijk allochtonen die deze wijk bewonen, die om een of andere reden geportretteerd willen worden. Een foto om op te sturen naar een ver vaderland, een foto voor op de schoorsteenmantel, foto's die twee generaties verder in de schoenendoos op zolder belanden. De foto's van traditioneel werkende fotografen - soms oneerbiedig fotoboeren genoemd; een ogenschijnlijk uitstervend beroep in een tijdperk waarin iedereen toch minstens één videocamera bezit.

Zo niet de klanten van Fotostudio To Sang. Een dik aangeklede Turkse (?) familie voor een achterwandje van herfstbladeren. Een Surinaams meisje bij een kunstmuurtje, gefotografeerd in felle kleuren. De geportretteerden staan er allemaal onbevangen op - weten ze nog niet wat een camera kan doen? Een 'echte' kunstfotograaf mocht willen dat zijn modellen zo onbevangen waren.

Een flinke stap terug in de tijd en je belandt bij fietsenmaker/fotograaf (een heerlijke combinatie) Jacob Molenhuis (1894-1986) die actief was in het Groningse dorp Kloosterburen. Zijn foto's hebben al in de schoenendoos gezeten en zijn er nu weer uit. Vanaf 1916 maakte hij foto's van de dorpsbewoners in zijn studiootje. 'Het was òf naar Molenhuis, òf helemaal naar de stad Groningen', als je je wilde laten fotograferen. Zijn klanten hadden ook nog nooit een camera gezien. De onschuld gevangen op het glasnegatief.

Van Molenhuis zijn ongeveer vijfduizend (glas)negatieven bewaard gebleven, en ze bieden een indrukwekkende sociografie van Kloosterburen en ommelanden. Niet dat Molenhuis' objecten allemaal alledaags voor de camera kwamen. Vere van dat. De boerenknecht trok een te krap zondags pak aan, de jonge vrouw liet haar lange haar over haar rug vallen. Op de foto - aan het begin van deze eeuw moet dat nog een van de spannende hoogtepunten uit het leven geweest zijn.

Zowel van het werk van Jacob Molenhuis en To Sang - alledaagse fotografen zonder enige pretentie - verschijnt binnenkort een boekwerk. Schoenendoosfotografie, die eindelijk op de juiste waarde wordt geschat.

In Groningen wordt per traditie interessant documentair werk uit Groot-Brittannië getoond, een erfenis van voormalig Noorderlicht-samensteller Eddie Marsman. Ditmaal is er ruimte vrijgemaakt voor het werk van onder meer Julian Germain, die drie jaar lang een oude weduwnaar op het platteland volgde. Eigenzinnig gefotografeerd, net als de foto's van Steve Pyke, die een verhaal vertellen over een Ierse emigrant die 'grip probeert te krijgen op zijn leven'.

Peter Menzel hangt in de kerk met zijn grote project Material World, waarop hij gemiddelde gezinnen in dertig verschillende landen met hun hele hebben en houden fotografeerde. Elliot Erwitt is aanwezig met zijn komische Between the Sexes, Arno Gisinger is er met zijn desolate van het in de oorlog verwoeste Franse dorp Oradour sur Glane: het alledaagse kapotgemaakt.

Verderop werk van Michel Szulc-Krzyzanowski, die een serie uit Afrika toont. Het is een geheel ander continent dan een deur verderop bij World Press te zien is. Het Afrika van Szulc-Krzyzanowski is een continent van vrolijkheid, met lachende zwarten. Waar is de honger, de dood, de weegschaal, vraag je je af? Het alledaagse Afrika, het bestáát.

De maker noteerde het volgende bij zijn werk: 'De wereld heeft meer dan ooit een andere fotografie nodig die ons doet uitstijgen boven de tragedie en de waanzin.' Noorderlicht zet een eerste, stevige stap in die richting.

ssNoorderlicht, tot en met 5 november op diverse lokaties in Groningen. Sommige lokaties zijn op maandag of op woensdag gesloten. Met werk van onder meer GKf-fotografen, Arno Gisinger, Peter Menzel, Dario Mitidieri, Taeke Zuidema, To Sang, Ton Broekhuis, Koos Breukel, Adrienne van Eekelen, Duane Michals, Erich Lessing, Rommert Boonstra, Jacob Molenhuis, Hans Aarsman, Cas Oorthuys en Charles Breijer. Catalogus Common Lives ¿ 37,50. Gratis festivalkrant.

Meer over