Fortuyn redt het niet, Van Dam wellicht wel

Waar Pim komt, volgt ruzie, is de ervaring van Jan Nagel. Hij voorspelt dat Fortuyn binnen een jaar zijn verkiezingswinst zal weten te verkwanselen....

DE afgelopen weken word ik bijna overal geplaagd met de vraag of het bestuur van Leefbaar Nederland en ik ook met Pim Fortuyn als lijsttrekker zouden hebben gebroken, als we de huidige opiniepeilingen hadden gekend. Nu staat de partij, met Fred Teeven als lijsttrekker, duidelijk in de schaduw van de Lijst Pim Fortuyn. En dat terwijl Leefbaar Nederland sinds de oprichting in 1999 het symbool was van het verzet tegen de gevestigde orde.

Het antwoord op de vraag is even simpel als helder: ja. Hoe spijtig en pijnlijk het ook is een historische overwinning te zijn kwijtgeraakt, in de politiek zijn er grenzen aan wat je voor je rekening wil nemen. En die waren bij Pim Fortuyn verdwenen.

Als geen ander was ik van tevoren gewaarschuwd. Ik had begin vorig jaar een tv-programma, Het Zwarte Schaap, gemaakt met Fortuyn in de hoofdrol. Waar Pim komt, volgt ruzie, was het centrale thema.

Toch besloten we met Fortuyn in zee te gaan. Hij beloofde zich achter ons partijprogramma te scharen met zijn woorden 'At your service'. Dat bleek later in gewoon Nederlands te betekenen: 'Aan mijn hoela'.

Fortuyn beloofde het immigratiestandpunt (Nederland is wel druk, maar niet vol) van Leefbaar Nederland te verdedigen. In het befaamde Volkskrant-interview deed hij dat niet. Voor een partij die open en eerlijk wil zijn, was de breuk niet meer te voorkomen.

Na de breuk werd Fortuyn onbetrouwbaar. Eerst vertelde hij dat als hij slechts één zetel zou halen, hij in het parlement zijn plicht zou doen. Later zei hij bij minder dan zes zetels direct te zullen opstappen. Ook wat betreft de WAO veranderde hij zijn mening radicaal. Nieuw was ook zijn garantieverklaring, tijdens zijn optreden als inspecteur Vlijmscherp in de Soundmixshow, dat als hij premier zou worden het aantal opgeloste misdrijven zou stijgen van 15 naar 35 procent. Iedereen liet de vraag lopen, hoe dat zou moeten.

Intussen is Leefbaar Nederland (nog) niet beloond voor zijn moedige standpunt en stijgt Fortuyn in de peilingen, mede dankzij twee televisiezenders: RTL 5, via Harry Mens, en de absolute topscorer, Nederland 3, met het in zwijmtoestand verkerende programma Nova.

Pim Fortuyn heeft inmiddels laten weten wat hij allemaal wel en allemaal niet wil, althans op dit moment. Hij wil vooral premier worden. Maar wat zei hij begin vorig jaar in Het Zwarte Schaap? Zijn grote vriend, PvdA-oud-staatssecretaris Roel in 't Veld meende: 'Op het moment dat hij zich in het centrum van de macht bevindt, zal hij zich er vol walging van afkeren.' En luid lachend bevestigde Fortuyn: 'Dat klopt.' Niemand, zeker Nova niet, heeft die beelden tot nu toe terug laten zien.

Mijn voorspelling is dat, bij gebrek aan goede begeleiders, de eenzaam geworden Fortuyn binnen een jaar zijn goede verkiezingsresultaat zal hebben verkwanseld.

Als oud-PvdA'er gaat mij ondertussen de teloorgang van de sociaal-democraten aan het hart. Melkert gaat een gigantische verkiezingsnederlaag tegemoet. En de PvdA was nog wel gewaarschuwd. Door Marcel van Dam. Hij is degene die Melkert via een jarenlange actie heeft gevloerd. Wie zijn columns in de Volkskrant naleest, begrijpt waarom. Van Dam heeft het allemaal geschreven.

Melkert heeft de segmentatie in de samenleving naar bezit, inkomen en opleiding bevorderd. Hij voelt zich veilig in zijn eigen skybox. De PvdA is intussen zo dood als een pier. De PvdA-campagne heeft rechtse strijdpunten van VVD en CDA overgenomen, wat neerkomt op een uitverkoop van sociaal-democratische beginselen.

Melkert heeft gefaald als fractievoorzitter om het gedachtegoed in ere te houden. Hij heeft de PvdA slachtoffer laten worden van het paarse avontuur. Nooit had hij, evenals Kok, veel interesse in het wel en wee van de partij.

De lijn van Van Dam is niet altijd even helder. Acht maanden geleden schreef hij nog: 'Dat de komende verkiezingen tussen Melkert en Dijkstal zal gaan staat voor mij vast. Een spannende nek-aan-nek-race.'

Maar ook: 'Kok moet lijsttrekker worden, een andere lijsttrekker is een ramp. Kok moet dan niet opnieuw premier worden. Beter is als na de verkiezingen Kok helemaal niet opgevolgd wordt door een PvdA-politicus als premier, maar dat de partij eerst een echte inspirerende leider zoekt.'

Die stelselmatige campagne tegen Melkert heeft zijn uitwerking niet gemist. Marcel van Dam legt de maatlat hoog, namelijk op zijn eigen hoogte. Maar als er dan niemand voldoet, is de consequentie wel dat je jezelf beschikbaar moet stellen. Van Dam zou duidelijk de beste keuze als PvdA-leider en kandidaat-premier zijn. Als je anderen afbrandt en mede daardoor de enige keus bent, moet je niet weglopen voor die verantwoordelijkheid.

Komende maandagavond zal ik op initiatief van de grote oud-vakbondsleider Arie Groenevelt op een PvdA-bijeenkomst in Houten met Van Dam in debat gaan. Ik zal hem op dit punt het vuur aan de schenen leggen. Wie (terecht) een grote muil heeft, zal het ook voor zijn partij over moeten hebben de armen uit de mouwen te steken. Laat Van Dam zich maar beschikbaar stellen als premier. Dat maakt 15 mei alleen maar interessanter.

Meer over