Football, een lucratief bloedbad

Het gaat om dollars, roddels en uitslagen. Maar in de aanloop naar de Super Bowl ook over het gevaar van hersenletsel.

Volwassen mannen die in schorten over hun grills gebogen staan, koksmuts op, zelfgemaakte barbecue-saus bij de hand. In afwachting van de grote wedstrijd. 'Tailgaten' noemen ze dat in Amerika.


De tailgate van het jaar barst zondag los in Arlington, nabij Dallas. Daar spelen de Green Bay Packers en de Pittsburgh Steelers de Super Bowl, de finale van het profseizoen. Honderdduizenden mensen reizen naar Dallas, al dan niet met een toegangskaartje. Velen willen alleen maar 'tailgaten' en genieten van de kameraadschap en de barbecues bij het stadion van Dallas Cowboys.


Tijdens het huidige seizoen bleek eens te meer hoe groot American Football is geworden. Als topsport waar miljarden dollars in omgaan, maar ook als cultureel fenomeen. Naar verwachting zullen zondagavond alle kijkcijferrecords worden gebroken. Op Super Bowl Sunday kun je eindelijk zonder reservering in de beste restaurants van New York terecht.


Vrouwen hebben zich massaal bij de altijd al kijkende mannen aangesloten. De afgelopen twee jaar is het aantal vrouwen dat naar de 'wedstrijd van de week' op Sunday Night Football kijkt met 23 procent gestegen. Vrouwen tussen 18 en 49 jaar vormen voor adverteerders een begeerde groep. Onder hen is Sunday Night Football het op twee na populairste tv-programma geworden, na de danscompetitie Dancing with the Stars en de medische soapserie Grey's Anatomy.


Daar speelt de NFL op in. 'Vrouwelijke producten' worden steeds vaker aangeprezen in reclames tijdens de wedstrijden. Er is een actie om kinderen aan te zetten tot gezond gedrag, en er is een bewustzijnsinitiatief tegen borstkanker.


Onder vrouwen én mannen zijn de perikelen in de National Football League (NFL) al maanden het gesprek van de dag. Ben Roethlisberger, de quarterback van Pittsburgh, werd vier wedstrijden geschorst. De geliefde spelverdeler zou een studente hebben aangerand in een kroeg.


Bij Philadelphia kreeg quarterback Michael Vick een tweede kans, na een celstraf vanwege ernstige dierenmishandeling. In New England trok de razend populaire quarterback Tom Brady aandacht met formidabel spel, wild lang haar, grove opmerkingen over tegenstanders en zijn vrouw, fotomodel Gisele Bundchen.


New York Jets kwam in het nieuws toen een vrouwelijke tv-reporter klaagde over seksuele intimidatie door spelers en -coaches. De hoofdtrainer haalde later de krant vanwege een voetfetish.


Eén verhaallijn ontsteeg de sfeer van dollars, roddels en uitslagen. Een epidemie van hersenletsel onder spelers begint aandacht te krijgen. In de NFL werd dit seizoen een opvallend aantal spelers - al dan niet bewusteloos - van het veld gedragen. Vaak met hersenschuddingen. Intussen kwamen steeds meer verhalen naar buiten over oud-spelers met ernstige kwalen die hun oorsprong vinden in hun beschadigde breinen.


Ook op het niveau van de universiteiten en de middelbare scholen, waar miljoenen jongens en enkele meisjes football spelen, vallen steeds meer slachtoffers. Hun verplichte helmen blijken slechts beperkt bescherming te bieden tegen de impact van alle botsingen.


De sport kwam voort uit het Engelse rugby, en is dus inherent aan hard en gevaarlijk. Ooit ging het voornamelijk om scherpe passes en slimme tackles. Het spel is omschreven als 'contact-ballet'. Maar inmiddels vervult de frontale botsing - helm tegen helm - een hoofdrol.


Dat het spel een desastreus effect op botten en gewrichten kan hebben, was genoegzaam bekend. De consequenties voor de hersenen, nek en ruggengraat worden pas sinds kort goed onderzocht en serieus genomen. Het gevolg is dat spelers vanwege 'onnodige hardheid' bestraft kunnen worden. Op het veld door de scheidsrechters, maar ook achteraf door de NFL.


De roep om football minder gewelddadig te maken, is niet nieuw. Sinds het begin van de twintigste eeuw zijn critici, zoals voormalig president Teddy Roosevelt, daarmee bezig geweest. Wel lijkt de roep om verandering luider te zijn geworden. De opkomst van hdtv speelt hierbij een rol. Nooit eerder kon iedereen, vanuit diverse gezichtspunten, in vertraagde, scherpe details zien wat er gebeurt als zware, gespierde mannen op volle snelheid met hun hoofden tegen elkaar botsen.


Soms leiden zelfs uitspraken tot geldboetes. Een speler van de Steelers liet zich ontvallen dat hij de tegenstander wil uitschakelen en 'pijn doen'. Geen reden om de persen te stoppen, footballspelers worden hiervoor betaald, maar hij kreeg van de footballfederatie een zware geldboete.


Geen wonder dat er onder spelers en coaches verwarring heerst. Het publiek en de league verwachten enerzijds een vermakelijk, lucratief bloedbad in de arena (het reguliere seizoen wordt naar alle verwachting uitgebreid van zestien naar achttien wedstrijden), anderzijds moeten de spelers lief voor elkaar zijn.


Steeds meer artsen waarschuwen dat een jong stel hersenen in ontwikkeling uiterst kwetsbaar is voor het overmijdelijke geweld op het footballveld. Toch is de sport, met name in Texas, een onlosmakelijk onderdeel van het bestaan. De gelauwerde tv-serie Friday Night Lights toont hoe het football van middelbare scholieren vaak het enige bindende element is in stadjes en dorpen. Op de velden knokken spelers elke vrijdagavond om daar het staatskampioenschap te bereiken: de heilige graal van Texas.


De serie en de gelijknamige film zijn gebaseerd op het nonfictieboek van H.G. Bissinger. Deze sportjournalist dook in de footballwereld van Odessa, Texas, en legde bloot hoezeer football de rol van een volksreligie heeft aangenomen.


Het gaat zo ver dat de sportomroep ESPN een speciale verslaggever op uitsluitend het highschool-football in Texas heeft gezet.


De felle lampen waarin de jonge spelers schitteren, worden een verslaving, schrijft Bissinger. De kinderen 'dragen de stad op hun schouders'. Er gaat magie schuil in de sport, die de precisie van dansers combineert met de tactiek van marcherende legers.


Football 'schept een fictieve wereld waar de gewone regels niet gelden', zo citeert Bissinger een vader van een speler.


Meer over