Fitness is geen cadeautje van de baas

Preventie van ziekteverzuim is een belangrijke reden om fitness op het werk aan te bieden. Maar hoe krijg je werknemers die echt beweging nodig hebben zo gek te gaan sporten?...

door Gijs Zandbergen

In een hoekje van de Draka Fit Arena in Amsterdam-Noord zit fysiotherapeut Jörnann Jonkhoff achter zijn computer. Hij werkt de gegevens bij van de laatste fitness-sessie die een groepje mannen van de werkvloer zojuist heeft beëindigd.

Die werkvloer is de fabriekshal van Draka-Kabels in Amsterdam-Noord, aan de oever van het IJ, recht tegenover de dure appartementen van het Java-eiland. In een drieploegendienst maken de in blauwe overalls gestoken mannen de dikke kabels, waardoor ondergronds elektriciteit, geluiden, beelden en andere informatie door de wereld worden gestuurd.

Het verwerken van de koper- en staaldraden tot complete kabels is, ondanks machines, een zware klus. De kabels zijn gemaakt van koper, waaromheen in standaardkleuren kunststof is gesmolten. Het koper komt in kale rollen de fabriek binnen en verlaat na bewerking in enorme haspels het terrein per vrachtwagen.

Voor de meeste til-, trek- en duwbewegingen die de werknemers achter de machines maken, bestaan hulpmiddelen die de inspanning verlichten. Het blijft echter lichamelijk werk, waarbij de belasting gemakkelijk wordt onderschat, vooral als er iets moet gebeuren dat ogenschijnlijk niet zwaar lijkt. Iets even vlug (en vaak verkeerd) oppakken en wegzetten, is de belangrijkste veroorzaker van met name lage rugklachten. Het ziekteverzuim op de werkvloer van Draka-Kabels ligt op 8,5 procent, waarbij vooral het langdurige verzuim in het oog springt.

Arbodienst

Deze gegevens kende men bij de leiding van de Noord-Hollandse vestiging van Draka-Kabels. Tot dusver probeerde het bedrijf de werknemers zo goed mogelijk voor te lichten en hen aan te sporen zoveel mogelijk gebruik te maken van de hulpmiddelen. Tijdens de vierjaarlijkse medische controle van de Arbodienst stond in het anonieme verzamelstaatje echter te lezen dat de conditie van de gemiddelde werknemer slecht is, zijn gehalte aan cholesterol te hoog en zijn buikomvang te groot. Advies: de mannen op de werkvloer zouden meer aan sport moeten doen.

Zo'n dergelijk advies is echter gemakkelijker gegeven opgevolgd. Een werkgever kan zijn werknemers nu eenmaal niet verplichten te sporten.

De koppeling dat meer bewegen het ziekteverzuim doet verminderen, wordt echter vrij breed gedragen. Daarom wilde Draka-Kabels het in elk geval een jaar proberen, met een niet uniek, maar toch onorthodox programma.

Eerst is nagedacht over hoe het advies het best kon worden uitgevoerd. De tweede stap was geld voor het project vrijmaken. Daarna kwam de vraag aan de orde hoe dat geld het best kon worden besteed. Daartoe werd in overleg getreden met een commissie van de ondernemingsraad. Als eerste mogelijkheid werd gekozen voor een toelage wanneer ze bij een fitnesscentrum in de buurt gingen trainen. Dat bleek al gauw te stuiten op een te hoog bodybuild-gehalte van de aanpalende centra. Aan een spierfabriek had men geen behoefte, temeer toen uit tests bleek dat het met de spieren van de werknemers juist wel goed zat. Dit in tegenstelling tot de conditie en de lenigheid. Op een schaal van 1 tot 7 bleef die voor de meeste mensen steken op 1, 2 of 3.

Veel fitness bij bedrijven die deze mogelijkheid aanbieden, wordt juist gedaan door werknemers die dat het minst nodig hebben. Met andere woorden: mensen die zonder de aangeboden faciliteit toch wel aan sport doen. Wilde men de mensen van de werkvloer van Draka-Kabels aan het fitnessen krijgen, dan zou dat zo gericht en zo laagdrempelig mogelijk moeten gebeuren.

Naast de kleedruimtes van de fabriekshal stond al jarenlang een kantoorruimte leeg, die door de werknemers zelf, op vrije zaterdagen en in de avonduren, na werktijd geschikt werd gemaakt als fitnessruimte. De apparaten konden voor een jaar worden gekocht met terugkoopgarantie, waarbij men werd geadviseerd door het bedrijf Fit-Management uit Hoofddorp, dat de trainingen ook begeleidt. Vóór het opstellen van de programma's werden eerst alle deelnemers gescreend op gewicht, lenigheid, vetpercentage, kracht en uithoudingsvermogen. Die gegevens over de conditionele stand van zaken werden vastgelegd op een chipcard, zodat er voor elke individuele werknemer een apart trainingsprogramma kon worden opgezet.

Vaker mag

Vooralsnog lijkt die persoonlijke benadering te werken. Van de 125 potentiële deelnemers hebben zich 85 mensen aangemeld. Van hen wordt verwacht dat zij ten minste een keer per week komen fitnessen. Vaker mag ook, graag zelfs, maar het hoeft niet. De ruimte is ook zonder begeleiding toegankelijk, mits men met z'n tweeën is, zodat er bij een ongeval altijd iemand in de buurt is.

Om de deelnemers te prikkelen te blijven komen, krijgt een deelnemer na acht keer komen een premie van vijftig gulden. Na twintig keer komen is dat 75 gulden en na 36 deelnames krijgt hij 150 gulden in de vorm van een cadeaubon. In totaal is dat dus na een jaar een bonus van 275 gulden. Draka-manager Hans Siebring en de deelnemers roepen echter om het hardst dat geld niet doorslaggevend is om het fitnessprogramma te volgen. De deelnemers moeten zelf van overtuigd zijn dat het goed voor ze is.

Technisch-onderhoudsmonteur Bart Kok: 'Dat cadeautje is dan voor mijn vrouw, want die moet me een paar uur langer missen per week.' Operator Marcel Treurniet: 'Ik tel er ook het geld bij dat ik verdien door te stoppen met roken.'

Misschien is de belangrijkste stimulans nog wel dat er iets exclusief voor de werkvloer wordt georganiseerd. Vaak is het bij bedrijven zo dat het kantoorpersoneel zich het eerst weet te warmen als er een vuurtje wordt gemaakt. Harry Sluijer, hoofd integrale bedrijfszorg: 'Ik heb hier op kantoor al meermalen van mijn collega's te horen gekregen wanneer er iets voor hén wordt opgezet. Jaloers wil ik het niet noemen, een tikkeltje gefrustreerd wel.'

Manager Siebring weigert te zeggen wanneer het project als geslaagd wordt beschouwd. 'Vooropgesteld wordt dat fitness niet uitsluitend een aardigheidje van de baas voor zijn personeel is. De bedoeling dat het ziekteverzuim vermindert. Griepjes houd je er niet mee tegen, maar we hopen wel dat de klachten aan het bewegingsapparaat zullen afnemen. Daarin zit veel van het langdurig ziekteverzuim.

De opzet kost Draka tussen de vijftienhonderd en tweeduizend gulden per werknemer. 'Vanaf 35 jaar loopt het personeel een extra gezondheidsrisico', zegt Siebring. 'Omdat personeel schaars is, willen we het graag behouden. We hoeven niet alle investeringen terug te verdienen, maar we bekijken het wel door een bedrijfseconomische bril.'

Meer over