Financi stervensbegeleiding

Kun je je vrouw onterven? 'Een hele basale vraag, die bij iedere getrouwde man weleens door het hoofd spookt', stelt Martin Jan van Mourik....

'Een fantastisch vak, notariaat, met name erfrecht', zegt Van Mourik, notaris en hoogleraar notarieel recht aan de Radboud Universiteit Nijmegen. 'Bij echtscheidingen willen de emoties weleens hoog oplopen, maar nergens is het zo heftig als bij de verdeling van erfenissen. Ik zie het als een missie om het erfrecht toegankelijker te maken. In het boek Erfenis heb ik geprobeerd alle relevante aspecten van estate planning in begrijpelijke taal te behandelen. Te beginnen met de term estate planning zelf. Toen ik er voor het eerst van hoorde, dacht ik dat het over Zuid-Afrikaanse wijn ging en aangezien ik daar iedere avond wel een fles van drink, interesseerde me dat zeer. Maar estate planning is niets meer dan nalatenschapsplanning in de brede zin des woords. Vermogensovergang door erven, maar ook door schenken. Financi stervensbegeleiding, noem ik het ook wel oneerbiedig. Wie zijn erfenis goed wil regelen, moet daar vroeg mee beginnen. Niemand zit te wachten op een hoop gedonder achteraf en bovendien wil je voorkomen dat de fiscus uiteindelijk met het leeuwendeel van de erfenis aan de haal gaat.'

Vrouw en kinderen onterven? 'Ja, dat kan. Iedere Nederlander is vrij erfgenamen te benoemen dan wel te onterven, ook zijn of haar partner en kinderen. Om met de kinderen te beginnen: onder het oude recht konden kinderen bezwaar maken tegen onterving. In dat geval werden ze alsnog erfgenaam, zij het slechts voor hun legitieme portie, ofwel de helft van hun normale erfdeel. Zo schoven de kinderen bij de boedelverdeling toch aan als erfgenamen. Met de invoering van het nieuwe erfrecht op 1 januari 2003 is dat veranderd. Onterfde kinderen kunnen nog steeds stampij maken om hun legitieme portie, maar dat promoveert ze niet tot erfgenaam. In het gunstigste geval krijgen ze een geldvordering op de erfgenamen. Voor de boedelverdeling hoef je ze niet meer uit te nodigen en dat is in veel gevallen wel zo prettig. Onterfde kinderen moeten trouwens niet te lang wachten met bezwaar maken. Vijf jaar na overlijden vervalt hun recht om aanspraak te maken op hun legitieme portie.'

'In mijn praktijk zie ik regelmatig dat mensen er door geruzie alles voor over hebben hun kinderen een hak te zetten. Je kunt je kinderen hun legitieme portie niet ontzeggen, maar je kunt ze er wel lang op laten wachten. Zoek een liefst zo jong mogelijke partner en gun hem of haar het levenslange vruchtgebruik van de nalatenschap. Met een beetje geluk overleeft hij of zij uw kinderen.'

'Je man of vrouw uitsluiten kan vrij eenvoudig door onder huwelijkse voorwaarden te trouwen. Daar zijn enkele interessante varianten op. Zo laten veel mannen vastleggen dat alles naar hun vrouw gaat, maar alleen bij overlijden. Bij echtscheiding krijgt ze niks. Niet sympathiek, maar u kunt zich voorstellen dat de vrouw zich dan wel twee keer bedenkt voordat ze heibel gaat schoppen. De man wil zo voorkomen dat hij een vrouw treft die uit is op zijn geld.'

Schenken of lenen? 'Lenen is vaak slimmer dan schenken. Stel dat je je kinderen wilt helpen met de koop van een huis. Leen het ze en laat ze rente betalen, welke zij dan weer van de belasting mogen aftrekken. Het loont op papier een zo hoog mogelijke rente af te spreken, maar maak het niet te gek, want dat pikt de fiscus niet. Dat die rente nooit wordt betaald omdat u deze ieder jaar kwijtscheldt, zal de fiscus over het algemeen een zorg zijn. Formeel gezien geldt de kwijtgescholden rente als een schenking, maar zeker als het binnen de vrijstellingsgrens (4243 euro per kind per jaar) niet te boven gaat, is er niets aan de hand.'

'Ook als je ogenschijnlijk niets te vergeven hebt, zijn er genoeg mogelijkheden om al bij leven vermogen over te hevelen. Neem de overwaarde van het huis. Het is vermogen dat pas vrijkomt bij verkoop, maar niets let u om het op papier al stukje bij beetje over te dragen. Dat kan via de notaris. Ieder jaar schenkt u belastingvrij een deel van de overwaarde aan uw kinderen, om het meteen weer terug te lenen. Over die lening betaalt u uw kinderen rente, maar ook dat kan desgewenst uitsluitend op papier gebeuren. Al die tijd blijft u gewoon in uw huis wonen.'

Over het graf regeren 'Het mooie van het nieuwe erfrecht is dat je nu ook herroepelijk kunt schenken. Vroeger gold: eens gegeven, altijd gegeven. Maar tegenwoordig kunnen bepalingen worden toegevoegd, waardoor de schenkingen onder bepaalde omstandigheden moeten worden geretourneerd. Als je onverhoopt in geldnood komt bijvoorbeeld. Je wilt de huid niet verkopen voordat de beer geschoten is. Als de nood aan de man komt, blijken de kinderen blij gemaakt met een dooie mus. Ik heb tal van varianten voorbij zien komen. Een clausule dat de kinderen voor een bepaalde datum moesten zijn afgestudeerd, op straffe van volledige terugbetaling. En een man die in zijn testament eiste dat zijn kinderen na zijn dood een borstbeeld van hem zouden laten vervaardigen en plaatsen. Eerder werd er niet uitgekeerd. Het kan en het mag.'

Profiteren van geregistreerd partnerschap 'Wie een geregistreerd partnerschap aangaat, heeft wel de lusten, maar niet de lasten van een huwelijk. Laatst heb ik een rijke tante en haar nicht geholpen. Die tante had ongeveer een miljoen op de bank en behalve haar nichtje kind noch kraai. Zou dat nichtje gewoon erven, dan gaat ruim de helft naar de fiscus. Met het geregistreerde partnerschap betaalt ze geen cent. De helft van het vermogen werd bij het aangaan van het partnerschap automatisch van haar. De te erven helft is dankzij het partnerschap vrijgesteld van successierecht. Dat geregistreerde partnerschap is een krankzinnige uitvinding, die momenteel alleen nog voor dergelijke onbedoelde constructies wordt gebruikt. Je kunt het met bijna iedereen aangaan, iedereen met wie je in principe ook zou mogen trouwen: geen gehuwden, minderjarigen, broers of zussen, maar wel vrienden, nichten en neven, man of vrouw, het maakt niet uit. En anders dan bij het huwelijk hoef je niet iedere dag bij elkaar in de lits-jumeaux te liggen.'

Meer over