Files en flats, is dat ontwikkeling?

Soms een chique vulpen, maar meestal het toetsenbord van zijn computer. Chris Kirubi mag dan bekend zijn geworden als Keniaanse fabrikant van balpennen, zelf is hij het niveau van dat eenvoudige schrijfgerei al lang ontstegen....

Die straat overziet hij vanuit zijn indrukwekkende kantoor op de elfde verdieping van International House. Die hele kantoorflat is zijn bezit, zoals de self-made man Kirubi inmiddels zo veel panden en goederen beheert. Overmorgen vliegt hij even naar Washington. Maar vandaag wil hij het hebben over zaken. En over mensen.

Het Nepad-dossier voor hem op het bureau is bijna tien centimeter dik. 'De geest die uit het plan spreekt, is prima', zegt Kirubi. Maar het is geschreven door Afrikaanse 'regeringsbureaucraten', en dat steekt. 'Regeringen geven enkel geld uit. Als Afrika werkelijk tot ontwikkeling wil komen, moet het de particuliere sector als partner nemen.'

Critici menen dat die sector de kloof tussen arm en rijk in het continent enkel vergroot. 'Onzin', meent de Keniaanse zakenman. 'De eigenaar van een bedrijf is meestal maar één persoon. Kijk eens naar de mensen in dienst en naar de belasting die wordt afgedragen. Daarmee kan de regering door de hele samenleving heen de ontwikkeling stimuleren.'

Dat besef bestaat volgens hem te weinig. Terwijl de zaak toch zo urgent is. Behalve als zakenman is Kirubi ook zeer actief in organisaties voor hiv- en aidspatiënten. 'De economische onderontwikkeling maakt Afrika tot een broedplaats. Niet alleen van ziekten, maar ook van sympathieën voor terroristen. Afrika én het Westen moeten het gevaar hiervan zien.'

Nepad zegt iets vergelijkbaars.

De tegenstanders van het plan keren de zaak echter om. Mondialisering leidt juist tot grotere Afrikaanse armoede. De stelling vindt bijval in het jongste rapport van de VN-organisatie Unctad: 'Mondialisering versterkt de internationale armoedeval.' De groeiende internationale economische orde leidde in Afrika tot een daling van het welvaartspeil.

Nepad wil dit proces onder meer keren door een jaarlijkse buitenlandse investering van 64 miljard dollar. Maar volgens de Ugandese wetenschapper Yash Tandon versterkt dit enkel 'de macht van de sterken'. Wat volgens Mbeki de Afrikaanse Renaissance moet zijn, is volgens Tandon 'massaal bedrog': 'Onze leiders hebben ons verraden.'

Critici als Tandon menen dat het niet toevallig is dat juist Zuid-Afrika een van de gangmakers van Nepad is. Het land dat onder het apartheidsbewind jarenlang economisch was afgesneden van de rest van Afrika zou uit zijn op een verovering van het continent. Economisch én politiek, gezien ook het voortouw dat Pretoria neemt bij de nieuw op te richten Afrikaanse Unie.

Een voorbeeld daarvan levert het Oost-Afrikaanse Tanzania, onder president Nyerere een van de trouwste steunpilaren in de strijd van het ANC tegen het blanke minderheidsbewind. Inmiddels merkt Tanzania hoe Zuid-Afrikaanse bedrijven, zoals een recent rapport het noemt, de lokale economie ondergraaft en 'uit de markt prijst'.

De critici nemen het Zuid-Afrika ook kwalijk dat Mbeki zijn Afrikaanse 'droom' allereerst gaat uitleggen aan de leiders van de westerse G-8 en pas daarna aan Afrikanen. 'Nepad is nu een voldongen feit', zegt de Keniaanse activist Oduor Ong'wen. 'Waar was het overleg met de Afrikaanse boeren, met de mensen in de informele sector? Nepad kent geen Afrikaans kader.'

Volgens Ong'wen leggen de Afrikaanse leiders zich met Nepad dezelfde voorwaarden op die eerder organisaties als Wereldbank en IMF stelden. 'En juist dat kader is verantwoordelijk voor de onderontwikkeling van Afrika.' Het resultaat van het plan zal volgens hem dan ook zijn dat 'Afrika produceert wat het niet consumeert en consumeert wat het niet produceert.'

Bij ontwikkeling denkt Ong'wen niet aan 'files en hoge flatgebouwen' zoals zijn Keniaanse landgenoot, de zakenman Kirubi. 'Het heeft geen zin de rijke landen jaarlijks om 64 miljard aan hulp en investeringen te vragen als daarmee de werkelijke behoeften van de Afrikaanse bevolking op geen enkele manier aan de orde komen.'

Nepad stelt verkeerde prioriteiten, zo menen critici als Ong'wen. 'Een groot deel van de Afrikanen is boer. Kijk dan eens naar de landbouwsubsidies en het protectionisme in het Noorden. Als dat zou afnemen, al was het slechts minimaal, zou de export vanuit Afrika jaarlijks met 190 miljard dollar kunnen groeien. Bijna drie keer zoveel dus als het geld dat Nepad nu uit het buitenland wil.'

Dat de G-8 Nepad zal omarmen, staat voor Ong'wen wel vast. 'In de nieuwe onderhandelingsronde van de WTO heeft het Noorden op zijn beurt de steun van Afrika weer nodig.' Steun dus ook voor de particuliere sector, maar niet die van Afrikanen als Chris Kirubi. 'De G-8 zal zijn duim voor Nepad opsteken. Maar daarna komt het echte werk. Afrika's problemen tellen dan niet meer.'

Meer over