interview

Femke Halsema over handhaving coronapas: ‘We kunnen niet bij alle 7.000 horecagelegenheden een bromsnor neerzetten’

Een medewerker van Cafe Toussaint in Amsterdam controleert  de QR-code van twee bezoekers. Beeld Joris van Gennip
Een medewerker van Cafe Toussaint in Amsterdam controleert de QR-code van twee bezoekers.Beeld Joris van Gennip

De burgemeester van Amsterdam lag onder vuur omdat ze geen handhavers wilde sturen naar cafés en restaurants die de coronapas niet controleren. Een groot misverstand, zegt ze. ‘Ik zei dat er een grens zat aan de handhaving.’

Rik Kuiper

Ze is ‘not amused’, zegt burgemeester Femke Halsema op dinsdagochtend in de keuken van haar ambtswoning aan de Herengracht in Amsterdam. Not amused dat nu opnieuw rondzingt dat ze geen handhavers afstuurt op horeca-ondernemers die bezoekers niet om hun coronapas vragen.

Dat is namelijk niet zo, zegt ze.

Het gedonder voor Halsema begon half september, vlak nadat het kabinet aankondigde de QR-code verplicht te gaan stellen. Het onderwerp kwam toen ook in de Amsterdamse gemeenteraad aan bod. ‘Wij hebben in het veiligheidsberaad en ook in de veiligheidsregio afgesproken dat we alleen handhaven bij exces’, zei Halsema. ‘En dat verandert niet. En dat betekent dat wij niet op alles zullen kunnen handhaven en dat ook niet zullen doen.’

En als een café nou slechts steekproefsgewijs zou controleren, wilde een raadslid weten, bij 1 op de 10 gasten, zou dat dan een exces zijn? Zelf dacht hij van niet. ‘Ik denk ook van niet’, zei Halsema.

Nog diezelfde avond kopte Het Parool: ‘Amsterdam gaat niet actief handhaven op coronapas in horeca.’ En daaronder: ‘De gemeente gaat alleen ingrijpen bij ‘excessen’.’

Daarmee werd Halsema in een klap de hoofdpersoon in de discussie over de handhaving van de coronapas in de horeca. Want ondermijnde de burgemeester de maatregelen niet? Zouden er nog ondernemers naar die QR-code vragen als ze toch niet het risico liepen gecontroleerd te worden? En waarom nam Halsema niet stevig stelling, zoals haar Rotterdamse collega Ahmed Aboutaleb, die verkondigde dat je als ondernemer ‘wél een probleem’ hebt als je de check omzeilt.

Dinsdag, in de aanloop naar de persconferentie met nieuwe maatregelen, spuide OMT-lid Marc Bonten zijn ongenoegen nog eens in de Volkskrant. ‘Toen Halsema dat zei, was het voor mij duidelijk dat het met de besmettingscijfers opnieuw de verkeerde kant op zou gaan.’ Ook Tweede Kamerlid Jan Paternotte (D66) uitte onlangs op Twitter felle kritiek. ‘Van burgemeesters die wél handhaven hoor ik dat ondernemers zeggen: in Amsterdam handhaven ze niet, waarom verwacht je dat wel van mij?’

U hebt commotie veroorzaakt.

Halsema: ‘Laten we daar inderdaad mee beginnen. Ik zei tegen de raad dat we zouden handhaven, dat we zouden doen wat we kunnen, maar dat daar een grens aan zat. Dat is toch een tikkie anders dan wat Het Parool schreef, hè?’

Hoe komt dat?

‘Blijkbaar waren ze niet op de hoogte van de landelijke lijn die sinds de coronacrisis geldt. Wij handhaven al heel lang op exces. Daar maken ze dan van: er wordt ‘niet actief gehandhaafd’. En dan schrijft de volgende krant: ‘Halsema gaat niet handhaven’. Zo ontstaat een media frenzy. Normaal reageer ik daar niet op, maar nu ook OMT-leden uitspraken over mij denken te moeten doen op basis van dergelijke krantenkoppen, kan ik niet anders.’

Marc Bonten impliceert dat de besmettingen door uw beleid zijn toegenomen.

‘Dat is een bloody shame. Hij gaat eraan voorbij dat de besmettingen in heel Europa toenemen. En dat lang niet alle besmettingen in de horeca plaatsvinden. In Amsterdam is dat 13 procent, 87 procent van de besmettingen vindt niet in de horeca plaats.’

Onderzoeksbureau I&O constateerde onlangs dat 35 procent van de bezochte plekken in Nederland niet naar de coronapas vroeg. Het Parool kwam in een steekproef in Amsterdamse horeca op een percentage van 63 procent.

‘Zelf kwamen we dit weekend bij 300 controles op vijftig overtredingen uit. Dat komt overeen met het landelijk gemiddelde. Maar de verleiding is natuurlijk groot om Amsterdam er weer uit te lichten op basis van zo’n niet al te valide steekproef van Het Parool. Zelf heb ik een ander beeld. Qua handhaving wijkt Amsterdam niet af van andere steden. En qua besmettingen zitten we ook in de middenmoot.’

Wat doet u aan handhaving in de horeca?

‘We hebben afgesproken dat de ondernemers zelf verantwoordelijk zijn voor de naleving van de maatregelen. We kunnen niet bij alle 7.000 horecagelegenheden een bromsnor zetten. Wel lopen er mystery guests rond. Als die wat constateren, of we horen op een andere manier dat er mogelijk iets mis is, dan sturen we er handhavers op af.’

Amsterdam heeft nog nauwelijks boetes uitgeschreven.

‘Boetes maken ook geen deel uit van het beleid. Omdat ze niet effectief genoeg zijn. We geven bedrijven na controle een formele waarschuwing. Verandert er niets, dan sluiten we de zaak voor minstens een week. Eén onderneming wordt sinds vorige week bedreigd met sluiting. Dat is heel ingrijpend.’

In de eerste maand sinds de invoering heeft Amsterdam slechts achttien waarschuwingen uitgedeeld aan ondernemers die de QR-code niet controleerden, schreef Trouw.

‘Handhavers zijn in de eerste periode veel in gesprek gegaan met ondernemers. Als dat niet leidde tot een verbetering dan volgde een officiële waarschuwing. Vrijwel altijd past de ondernemer het beleid dan aan. Later hebben we de handhaving geïntensiveerd. Dat betekende wel dat er minder aandacht was voor bijvoorbeeld overlast door hangjongeren.’

Het is een bestuurlijke keuze vooral op excessen te handhaven. U had ook kunnen zeggen: we zetten alles op alles.

‘Je blijft erg hangen in het perspectief dat ik een terughoudende bestuurder was. Mag ik je eraan herinneren dat ik het Museumplein maand na maand schoonveegde als er te veel mensen waren? We zijn al anderhalf jaar aan het schrapen bij de handhaving en de politie om de coronamaatregelen te kunnen handhaven. Maar daar zit in heel Nederland een grens aan. Er heerst daar uitputting.’

Hoe staat u tegenover de nieuwe maatregelen van het kabinet?

‘Wij zullen die maatregelen volgen, want we willen het openbare leven open houden. Ik doe daarom een appel op de bevolking. Als je naar een sportschool of een restaurant gaat, besef dan dat je zo’n ondernemer in een onmogelijk parket brengt als je naar binnen wilt zonder je te laten controleren. Dat kun je niet van hem vragen. Je brengt hem in grote problemen.’

Meer over