Fela Kuti is dood maar springlevend

'Slapen de katten, dan bijten en stelen de ratten.' Olusola Babafunde kijkt erbij alsof hij de woorden zojuist zelf verzonnen heeft....

Van onze correspondent

Kees Broere

LAGOS

Babafunde werkt in de 'Fela Kuti Muziekbibliotheek', een weidse naam voor een hok van drie bij vier meter. Hier vind je de muziek en foto's van de Koning van de Afrobeat, Fela Ransome-Kuti. Hij is al ruim drie jaar dood, maar zijn muziek is springlevend. Nu Nigeria experimenteert met democratische verkiezingen, zoeken veel mensen in zijn muziek naar houvast.

Fela Kuti stond bijna vaker voor de rechter dan op het podium van zijn beroemde Lagos-nachtclub The Shrine. Nu eens wegens drugsbezit, dan weer op verdenking van moord, en vaak omdat hij de militaire autoriteiten met zijn scherpe teksten in het Pidgin English, de taal van de straat, had beledigd. 'Muziek is het wapen van de bevrijding', schreef hij. Een wapen echter waarmee hij zelden 'dodelijk' trof.

Zijn carrière loopt ongeveer gelijk met de dertig jaar waarin in Nigeria militairen de macht hebben gehad. Kuti haatte de groene pakken, maar kreeg er niemand uit. Een van zijn songs getuigt ervan: 'Soldier go, soldier come, soldier come, soldier go: zo vergaat ons in Afrika het leven sinds zij zeggen dat we onafhankelijk zijn geworden.' Anno 1999 beweren de soldaten weer dat ze zullen 'gaan'. De fans van Fela Kuti hebben daarover zo hun twijfels.

In de Samvic Muziekwinkel nemen de geluidsboxen het op tegen de generator die de stroom op gang moet houden. Verkoopster Linda Onyejiaka zingt luid mee met de soul-achtige muziek van Kuti en zijn band van soms wel 35 muzikanten. Linda is negentien; verkiezingen zijn nieuw in haar leven. Maar het 'demo-crazy' gedrag van de kandidaten maakt weinig indruk.

'Ik wil alles in het leven. Maar ik heb niets. Ik dacht dat ik wat zou bereiken. Maar ik heb niets. Nu kan ik gaan stemmen, maar wat levert me dat op? Generaal Obasanjo is nu de belangrijkste burgerkandidaat. In de jaren zeventig was hij ook aan de macht. Mijn ouders hebben me verteld wat dat heeft opgeleverd. Niets.'

Het lijkt vreemd dat in Nigeria, ondanks mensen als Fela Kuti, nooit een krachtige oppositie tegen de militairen heeft bestaan. Maar Linda is niet verbaasd. 'Hoe zouden we het aandurven te protesteren? Zij hebben ons vernederd, zij gaan schofterig met ons om. Ze schreeuwen tegen ons, ze meppen erop los, en ze hebben ons behoorlijk bang gemaakt. Ze hebben de absolute macht. Dus wat kunnen wij dan doen?'

Fela Kuti noemde zich de schepper van 'verandering', het toverwoord dat ook bij alle verkiezingen opduikt. Maar ondanks de enorme populariteit heeft zijn Afrobeat praktisch weinig effect gehad. Zoon Femi Kuti is dan ook een andere richting ingeslagen; bij hem telt de muziek meer dan de tekst. Zijn boodschap ligt op een wat ander niveau, zo verklaarde hij in een interview: 'Ik zing over het leven. En het leven is seks, de liefde, het kwaad en de corruptie.'

Een derde Kuti, Beko Ransome-Kuti, stelt het kwaad op zijn manier aan de kaak. Hij is Nigeria's bekendste mensenrechtenactivist, die in het verleden meer dan eens zijn broer Fela uit de cel moest zien te krijgen. Zelf zat hij ook vaak gevangen, de laatste keer onder dictator Sani Abacha.

De felheid, de toeters en bellen, en het bewust shockeren van Fela's muziek is aan de broer niet besteed. Beko Kuti is arts, maar komt aan dat vak al jaren niet meer toe. Hij ontvangt in een verveloos kantoor, waar sinds tien dagen geen stroom is en geen druppel water uit de kraan komt. Met de bril half op de bezwete neus kijkt hij de bezoeker spottend-argwanend aan.

Bijna elke vraag beantwoordt hij door een tergend lang zwijgen. Dan kijkt hij even op, zucht, draait rond in zijn grote bureaustoel, en legt het nog een keer uit. 'Jullie in het Westen denken dat na deze verkiezingen een schitterende toekomst zal losbarsten. Dat willen jullie ook denken, omdat jullie dan in Nigeria kunnen investeren. De waarheid is dat deze verkiezingen niets betekenen. Het is belachelijk. Alles hier ligt in puin.'

Jaren verzet hebben een even dapper als weemoedig mens van hem gemaakt. 'Als ik twintig jaar jonger was, zou ik waarschijnlijk de bush ingaan en de wapens opnemen. Nu ben ik te oud. In de Niger Delta hebben sommige mensen de wapens al opgenomen. Ik zeg niet dat ik daar vóór ben, ik denk het te begrijpen. Maar in Nigeria hebben de militairen het verzet gedecimeerd. Vooral Abacha wist hoe dat moest.'

Zijn analyse is van een cynische somberheid. Erger vindt Beko Kuti het dat nog niemand zijn ongelijk heeft bewezen. Maar wat houdt hem persoonlijk dan nog op de been? De spot verdwijnt uit zijn nu lege ogen. Weer zwijgt hij. Dan: 'Ik ben nog maar net weer uit de gevangenis.' Hij wijst op de troep op zijn bureau. 'Ik moet hier nog helemaal doorheen.'

De Nigeriaanse jeugd neemt de fakkel van verzet niet over. Op de Universiteit van Lagos is een kamertje in gebruik als muzieklokaal. Een stevige jongedame heeft zich over een saxofoon ontfermd. Volleerd is zij nog niet, zo blijkt uit de valse klanken die zij met met flinke tussenpozen produceert. Naast haar staat de jonge toetsenist Seun Olota, die nog met Fela Kuti heeft gespeeld.

'Fela was een gigantische stoorzender voor de militairen. Zijn muziek belichaamde voor de Nigerianen het verzet. Hij wist ook precies hoe het zat. Voor ons jongeren geldt dat niet meer. Wij gaan stemmen, en proberen ondertussen onze eigen weg te gaan, wat de wetten ook voorschrijven. Er zijn geen waarheden meer, geen absoluut goed of fout. De militairen hebben ons alle gevoel voor waarden ontnomen.'

Meer over